Από την υποχρεωτική προσωρινή κράτηση για κακουργήματα, στο βραχιολάκι για την ενδοοικογενειακή βία (πρόταση Χρυσοχοΐδη), η ελληνική πολιτεία έχει διανύσει πολλά βήματα στην αυστηροποίηση του πλαισίου ενδοοικογενειακής βίας. Τα θύματα όμως είναι πολλά, και η συζήτηση αφορά στο αν (μόνο) οι αυστηρότεροι νόμοι μπορούν να εμποδίσουν έναν αποφασισμένο γυναικοκτόνο
Παναγιώτης Στάθης
Οι αριθμοί είναι αμείλικτοι και προφανώς τρομακτικοί. Οι γυναίκες θύματα δολοφονιών από συντρόφους και συζύγους είναι πολλές. Σύμφωνα με Ελληνικό Τμήμα Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τις γυναικοκτονίες:
2019: 17
2020: 19
2021: 31
2022: 25
2023: 15
2024: 19
2025: 21
2026 (έως Σεπτέμβριο): 7
Όλα αυτά τα χρόνια, κυρίως μετά τη φρικιαστική δολοφονία της Κυριακής Γρίβα έξω από το Α.Τ. Αγίων Αναργύρων, υπήρξαν παρεμβάσεις που αυστηροποίησαν το πλαίσιο, μαζί με την προσπάθεια ίδρυσης γραφείων ενδοοικογενειακής βίας, τα προσωρινά καταλύματα για γυναίκες θύματα βίας, το «πάνικ μπάτον» και τις εκστρατείες ενημέρωσης. Η αποτελεσματικότητα καθημερινά κρίνεται αλλά η πολιτεία εμφανίζεται να επιχειρεί να «κλείσει» τις τρύπες του συστήματος. Κυρίως μετά από φρικιαστικά εγκλήματα που απασχόλησαν ή απασχολούν την επικαιρότητα.
Παρεμβάσεις
Χαρακτηριστικό είναι ότι ήδη έχουν υπάρξει αλλεπάλληλες παρεμβάσεις όλα αυτά τα χρόνια (από τους υπουργούς Τσιάρα και Φλωρίδη), ενώ έχει αλλάξει πλήρως το πλαίσιο με ένα νέο νόμο για την ενδοικογενειακή βία.
Χαρακτηριστικά:
– Καμία αναστέλλουσα ισχύς των ποινών – Αύξηση για υπότροπους
Τονίζεται ότι «στις περιπτώσεις των εγκλημάτων που εμπίπτουν στον παρόντα νόμο, η ανώτερη των δύο (2) ετών στερητική της ελευθερίας ποινή, δεν μετατρέπεται και δεν αναστέλλεται με κανέναν τρόπο, τυχόν δε ασκηθείσα έφεση δεν έχει αναστέλλουσα ισχύ. Περιοριστικοί όροι που αποσκοπούν στην προστασία του θύματος, και ιδίως η απαγόρευση προσέγγισης και κάθε είδους επικοινωνίας με το θύμα και άτομα του συγγενικού του περιβάλλοντος, μπορούν να επιβληθούν από το δικαστήριο και ως παρεπόμενη ποινή με τη δημοσίευση της καταδικαστικής απόφασης, στην οποία καθορίζεται και η διάρκειά τους. Η εκτέλεση της παρεπόμενης ποινής δεν αναστέλλεται».
– Ειδικές διατάξεις ορίζονται για εγκλήματα που έχουν τελεστεί από υπότροπο, όπου τα όρια της ποινής αυξάνονται. «Υπότροπος θεωρείται όποιος έχει καταδικαστεί αμετάκλητα: α) σε βαθμό πλημμελήματος μέσα στην προηγούμενη πενταετία από τον χρόνο τέλεσης της πράξης, για αδίκημα ενδοοικογενειακής βίας ανεξαρτήτως ύψους ποινής ή για αδίκημα βίας σε ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι (6) μηνών και β) για τα αδικήματα της περ. α) όταν έχουν τελεστεί σε βαθμό κακουργήματος μέσα στην προηγούμενη δεκαετία από τον χρόνο τέλεσης της πράξης», αναφέρουν οι νέες διατάξεις.
– «Βραχιολάκι» ή κράτηση εάν δεν επαρκούν οι περιοριστικοί όροι
Τονίζεται επίσης: «Στα κακουργήματα, και σε όσα πλημμελήματα ενδοοικογενειακής βίας προβλέπεται ποινή φυλάκισης τουλάχιστον ενός (1) έτους, επιβάλλεται σε εξαιρετικές περιπτώσεις, εφόσον κριθεί αιτιολογημένα ότι δεν επαρκούν οι περιοριστικοί όροι κατά τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (ν. 4620/2019, Α’ 96) και τον παρόντα νόμο, κατ’ οίκον περιορισμός με ηλεκτρονική επιτήρηση ή, εφόσον κριθεί αιτιολογημένα ότι δεν επαρκεί ούτε αυτός, προσωρινή κράτηση, όταν με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της πράξης και την εν γένει προσωπικότητα του κατηγορουμένου κρίνεται αιτιολογημένα ότι αν αφεθεί ελεύθερος είναι πολύ πιθανόν να διαπράξει και άλλα εγκλήματα και ιδίως όταν η πράξη τελέστηκε με ιδιαίτερη σκληρότητα ή κατά συρροή ή κατ’ εξακολούθηση ή καθ’ υποτροπή κατά την έννοια του παρόντος νόμου ή όταν προκύπτει σκοπός φυγής αυτού με βάση τα κριτήρια της παρ. 1 του άρθρου 286 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας ή όταν δεν έχει γνωστή διαμονή στη χώρα ή όταν παραβίασε τους τεθέντες περιοριστικούς όρους. Στα πλημμελήματα το ανώτατο όριο των ανωτέρω μέτρων είναι διάρκειας έως έξι (6) μήνες, μη δυνάμενο να παραταθεί, με ενδιάμεσο έλεγχο της διάρκειας αυτών στους τρεις (3) μήνες».
Κενό
Μια βασική όμως έλλειψη έχει να κάνει με τον χρόνο που ο δράστης βρίσκεται ελεύθερος (π.χ. μετά την ανάκριση με περιοριστικούς όρους και πριν δικαστεί ή φυλακιστεί) όπου σε τουλάχιστον 3 περιπτώσεις έχει παρατηρηθεί να έχουν διαπραχθεί γυναικοκτονίες.
Α) Η γυναικοκτονία στο Μενίδι στα μέσα Μαΐου 2024, όταν ένας εν διαστάσει σύζυγος που ήδη κατηγορούνταν για ενδοοικογενειακή βία, σκότωσε τη 40χρονη μητέρα των δύο παιδιών του. Εν προκειμένω ασκήθηκε κριτική στους δικαστές ότι ανέβαλαν στις 7 Μαΐου τη δίκη του κατηγορούμενου για ενδοοικογενειακή βία για τις 17 Μαΐου και τον άφησαν ελεύθερο, επειδή, όπως αναφέρθηκε, δεν προσήλθε το θύμα (η σύζυγός του) να καταθέσει ως μάρτυρας και απουσίαζε επίσης η ιατροδικαστική έκθεση. Λίγες μέρες μετά ο άνθρωπος αυτός προχώρησε στην άγρια δολοφονία της 40χρονης γυναίκας.
Δικαστικέςαποφάσεις
Παραδείγματος χάριν με βάση αυτό το περιστατικό το υπουργείο έκανε τις εξής παρεμβάσεις:
– Στην περίπτωση αυτόφωρου πλημμελήματος, η κράτηση, σε περίπτωση αναβολής, μπορεί να παραταθεί έως τις 5 ημέρες.
– Πρόβλεψη έκδοσης εισαγγελικής διάταξης επιβολής περιοριστικών όρων ακόμα και πριν την άσκηση της ποινικής δίωξης, με δυνατότητα του θύματος να προτείνει συγκεκριμένους όρους που θεωρεί κατάλληλους.
– Προστασία του θύματος με την απαλλαγή του από την υποχρέωση εμφάνισής του στην ακροαματική διαδικασία. Άρα δεν θα αναβάλλεται σε τέτοια περίπτωση η δίκη.
Β) Η δολοφονία στο Αγρίνιο μιας 43χρονης μητέρας τριών παιδιών, από τον 30χρονο πρώην σύντροφό της, τον οποίο είχε καταγγείλει για ενδοοικογενειακή βία. Η δίκη του είχε αναβληθεί και του είχε επιβληθεί απαγόρευση προσέγγισης του θύματος.
Γ) Η δολοφονία της Κωνσταντίνας Τσάπα τον Απρίλιο του 2021. Η 28χρονη και ο αδερφός της, Γιώργος, δολοφονήθηκαν εν ψυχρώ στο πατρικό τους σπίτι στη Μακρινίτσα Πηλίου από τον πρώην σύντροφό της. Η κοπέλα, μητέρα ενός μικρού παιδιού, είχε καταθέσει αιτήματα Ασφαλιστικών Μέτρων και με προσωρινή διαταγή είχε απαγορευτεί στον δράστη να την πλησιάζει.
Κι άλλο κενό
Εξαιρετικά σημαντικό είναι ότι παρατηρείται κενό στο διάστημα που ο δράστης είναι ελεύθερος με περιοριστικούς όρους και με την επιβολή απαγόρευσης προσέγγισης του θύματος. Πρακτικά αυτό δεν μπορεί να σταματήσει τον δράστη, αφού ο χρόνος αντίδρασης της αστυνομίας, ακόμα και με τη χρήση «πάνικ μπατον», είναι ελάχιστος. Αυτό έρχεται να καλύψει η εξαγγελία του Μιχ. Χρυσοχοϊδη για την καθιέρωση του μέτρου του ηλεκτρονικού βραχιολιού για όλους όσοι κατηγορούνται για ενδοοικογενειακή βία και τίθενται υπό περιοριστικούς όρους.
Όπως εξήγησε ο κ. Χρυσοχοΐδης, «προχωράμε να καθιερώσουμε το μέτρο με το βραχιολάκι σε όλους όσους τίθενται περιοριστικοί όροι. Σήμερα δεν μπορούμε να ελέγξουμε αν, παρά την εισαγγελική εντολή, πλησιάζουν τα θύματά τους. Τώρα θα φαίνεται αν ο δράστης θα πλησιάζει και εφόσον είναι υπότροπος θα φυλακίζεται…. οι διαδικασίες έχουν ξεκινήσει και οι λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν σύντομα».
Όπως φαίνεται, η επιλογή είναι να τίθεται ηλεκτρονικό βραχιολάκι αν ο καταγγελλόμενος αφεθεί ελεύθερος με όρους. Αυτό σημαίνει πως αν αρχίσει να μετακινείται προς το θύμα, θα ειδοποιούνται ταυτόχρονα και η αστυνομία και η γυναίκα–καταγγέλλουσα ενδοοικογενειακή βία. Έτσι η αντίδραση θα είναι πιο άμεση και πιθανόν (;) πιο αποτελεσματική.
