ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
Σχηματισμός: Τριμελής Επιτροπή του Πρώτου Τμήματος. Η απόφαση είναι οριστική κατά το άρθρο 28 § 2 ΕΣΔΑ.
Κρίσιμες διατάξεις: Άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ (δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο), άρθρα 37 § 1 και 41 ΕΣΔΑ.
Αντικείμενο: Κήρυξη αναιρέσεων ως απαράδεκτων από το ιταλικό Ακυρωτικό Δικαστήριο (Corte di cassazione), λόγω πλημμελειών στην κατάθεση βεβαίωσης ότι τα αντίγραφα των προσβαλλόμενων αποφάσεων και, κατά περίπτωση, τα αντίγραφα του αποδεικτικού επίδοσής τους μέσω πιστοποιημένου ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (PEC) ήταν πιστά προς τα αντίστοιχα ηλεκτρονικά πρωτότυπα.
Διατακτικό: Παραβίαση άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ ως προς την πρόσβαση σε δικαστήριο. Παρέλκει η εξέταση του παραδεκτού και της ουσίας των αιτιάσεων περί ισότητας των όπλων και κατ’ αντιμωλία διαδικασίας στην προσφυγή αριθ. 10241/19.
Δίκαιη ικανοποίηση: 6.000 ευρώ σε κάθε προσφεύγοντα για ηθική βλάβη, 3.572, 4.883 και 19.600 ευρώ αντιστοίχως για έξοδα και δαπάνες.
Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Δύο ιταλικές εταιρείες και ένας Ιταλός πολίτης άσκησαν αναιρέσεις κατά τον ιταλικό Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Επισύναψαν στα δικόγραφά τους, εμπροθέσμως, αντίγραφο των προσβαλλόμενων αποφάσεων και του αποδεικτικού επίδοσής τους μέσω πιστοποιημένου ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (PEC). Το Ακυρωτικό Δικαστήριο κήρυξε τις αναιρέσεις απαράδεκτες, λόγω πλημμελειών ως προς την απαιτούμενη βεβαίωση πιστότητας των αντιγράφων προς τα ηλεκτρονικά πρωτότυπα. Το ΕΔΔΑ, συνεδριάζοντας ως τριμελής Επιτροπή, απέρριψε το αίτημα της Κυβέρνησης για διαγραφή των προσφυγών βάσει μονομερών δηλώσεων. Επί της ουσίας, εφάρμοσε την απόφαση Patricolo κ.α. κατά Ιταλίας, η οποία είχε επιλύσει το ίδιο ειδικότερο ζήτημα για τις προσφυγές όπου τα κρίσιμα έγγραφα είχαν κατατεθεί εμπροθέσμως, αλλά έλειπε η απαιτούμενη βεβαίωση πιστότητας. Διαπίστωσε ότι το Ακυρωτικό Δικαστήριο μπορούσε ήδη από την έναρξη της διαδικασίας να ελέγξει το εμπρόθεσμο των αναιρέσεων. Επομένως, η κήρυξή τους ως απαράδεκτων φανέρωνε υπέρμετρο φορμαλισμό, ο οποίος έπληξε την ίδια την ουσία του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο. Το Δικαστήριο επιδίκασε ηθική βλάβη και έξοδα. Απέρριψε τα αιτήματα για περιουσιακή ζημία και δεν έκανε δεκτό το αίτημα της Fratelli Romano S.p.A. να υποδείξει άρση των νομικών εμποδίων στην επανάληψη της εσωτερικής διαδικασίας.
Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
Η απόφαση δεν διατυπώνει νέα αρχή. Εφαρμόζει πάγια νομολογία και επιβεβαιώνει, σε τρεις νέες ομοειδείς προσφυγές, το σκέλος της Patricolo που αφορούσε την εμπρόθεσμη κατάθεση των ουσιωδών εγγράφων με πλημμέλεια στη βεβαίωση πιστότητας. Η πρακτική της αξία βρίσκεται στο λειτουργικό κριτήριο που επιβεβαιώνει. Όταν τα απαιτούμενα έγγραφα έχουν κατατεθεί εμπροθέσμως και ο φάκελος επιτρέπει στο ανώτατο δικαστήριο να ελέγξει άμεσα την τήρηση των προθεσμιών, η επιβολή απαραδέκτου αποκλειστικά για πλημμέλεια στη βεβαίωση πιστότητας μπορεί να συνιστά υπέρμετρο φορμαλισμό. Η διάκριση είναι ιδιαιτέρως σημαντική, διότι στην ίδια την Patricolo δεν διαπιστώθηκε παραβίαση όταν το αποδεικτικό επίδοσης δεν είχε κατατεθεί εμπροθέσμως.
Η απόφαση αφορά δικηγόρους που χειρίζονται ένδικα μέσα σε συστήματα ηλεκτρονικής επίδοσης και κατάθεσης, καθώς και ανώτατα δικαστήρια που ερμηνεύουν νέες ψηφιακές δικονομικές απαιτήσεις. Αναδεικνύει επίσης τα όρια της αποκατάστασης. Στην παρούσα υπόθεση το Στρασβούργο δεν υπέδειξε επανάληψη της διαδικασίας για δύο λόγους. Πρώτον, η προσφεύγουσα δεν αμφισβήτησε τη μη εφαρμοσιμότητα του άρθρου 391 quater ΚΠολΔ. Δεύτερον, το Δικαστήριο υπογράμμισε την ευχέρεια του κράτους ως προς τον τρόπο εκτέλεσης, σε συνδυασμό με την προστασία του δεδικασμένου, της ασφάλειας δικαίου και των συμφερόντων τρίτων.
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
Οι προσφεύγοντες είναι δύο ιταλικές εταιρείες και ένας Ιταλός πολίτης. Η Fratelli Romano S.p.A. εδρεύει στη Ρώμη και η Società Agricola V.F.T. S.r.l.s. στο Pesaro, ενώ ο Giovanni Capolino κατοικεί στη Formia. Και οι τρεις άσκησαν αναίρεση ενώπιον του Ακυρωτικού Δικαστηρίου κατά αποφάσεων που είχαν επιδοθεί μέσω PEC. Η απόφαση του ΕΔΔΑ δεν εκθέτει το αντικείμενο των εσωτερικών διαφορών. Για το εσωτερικό νομικό πλαίσιο παραπέμπει στην Patricolo κ.α. κατά Ιταλίας, §§ 23-43 (§ 3).
Οι προσφεύγοντες επισύναψαν στις αναιρέσεις τους αντίγραφο των προσβαλλόμενων αποφάσεων και αντίγραφο του αποδεικτικού επίδοσης μέσω PEC. Η κατάθεση έγινε εντός της προθεσμίας του άρθρου 369 παρ. 1 του ιταλικού Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ) (§ 6). Το Ακυρωτικό Δικαστήριο κήρυξε τις αναιρέσεις απαράδεκτες, λόγω πλημμελειών στην κατάθεση της απαιτούμενης βεβαίωσης ότι τα αντίγραφα ήταν πιστά προς τα ηλεκτρονικά πρωτότυπα (§ 1). Κατά τους προσφεύγοντες, τους επιβλήθηκε επιπλέον, ως κύρωση για το απαράδεκτο, πρόσθετο ποσό ενιαίου δικαστικού τέλους (contributo unificato). Η κύρωση αυτή προβλέπεται στο άρθρο 13 παρ. 1 quater του Διατάγματος του Προέδρου της Δημοκρατίας αριθ. 115/2002 (§§ 17-19).
Η Fratelli Romano S.p.A., αναιρεσείουσα στην υπόθεση με αριθμό γενικού πινακίου R.G. 15739/2016, προσέφυγε στο Στρασβούργο στις 12 Φεβρουαρίου 2019. Στις 15 Απριλίου 2019 το Ακυρωτικό Δικαστήριο αποφάνθηκε επί της αναίρεσης του Giovanni Capolino (R.G. 18973/2017), ο οποίος προσέφυγε στις 12 Οκτωβρίου 2019. Στις 23 Φεβρουαρίου 2023 εκδόθηκε η απόφαση επί της αναίρεσης της Società Agricola V.F.T. S.r.l.s. (R.G. 31918/2020), η οποία προσέφυγε στις 22 Ιουνίου 2023.
Ενώπιον του ΕΔΔΑ, οι προσφεύγοντες επικαλέστηκαν το άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ. Υποστήριξαν ότι οι αποφάσεις του Ακυρωτικού Δικαστηρίου φανέρωναν υπέρμετρο φορμαλισμό και παραβίαζαν το δικαίωμά τους σε δικαστήριο. Η Fratelli Romano S.p.A. παραπονέθηκε επιπλέον ότι δεν μπόρεσε να απαντήσει στην ένσταση απαραδέκτου που προέβαλε ο αντίδικος, κατά παράβαση της ισότητας των όπλων και της κατ’ αντιμωλία διαδικασίας (§ 2). Οι αιτιάσεις αυτές κοινοποιήθηκαν στην ιταλική Κυβέρνηση και οι προσφυγές κηρύχθηκαν κατά τα λοιπά απαράδεκτες. Το Δικαστήριο διασκέφθηκε στις 9 Ιουλίου 2026 και κοινοποίησε την απόφαση στις 10 Σεπτεμβρίου 2026.
ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…
Άρθρο 37 § 1 ΕΣΔΑ. Αίτημα διαγραφής των προσφυγών βάσει μονομερών δηλώσεων. Απόρριψη
Η Κυβέρνηση υπέβαλε μονομερείς δηλώσεις και ζήτησε τη διαγραφή των προσφυγών από το πινάκιο. Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι δηλώσεις δεν παρείχαν επαρκή βάση για να συναγάγει ότι ο σεβασμός των δικαιωμάτων του ανθρώπου δεν απαιτούσε τη συνέχιση της εξέτασης (άρθρο 37 § 1 in fine). Απέρριψε το αίτημα και προχώρησε σε εξέταση της ουσίας. Παρέπεμψε στην Tahsin Acar κατά Τουρκίας (προκαταρκτικό ζήτημα) [GC], προσφ. αριθ. 26307/95, § 75 (§ 4). Η απόφαση αναφέρει εκ παραδρομής αριθμό προσφυγής 6307/95.
Άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ. Δικαίωμα πρόσβασης σε δικαστήριο. Υπέρμετρος φορμαλισμός. Παραβίαση
Παραδεκτό: Η απόφαση δεν καταγράφει ειδική ένσταση απαραδέκτου επί της αιτίασης αυτής, η δε Κυβέρνηση δεν υπέβαλε παρατηρήσεις. Το Δικαστήριο εξέτασε το σύνολο των στοιχείων που του υποβλήθηκαν. Δεν εντόπισε κανένα γεγονός ή επιχείρημα ικανό να το οδηγήσει σε κρίση διαφορετική από εκείνη της Patricolo κ.α. κατά Ιταλίας ως προς το παραδεκτό και την ουσία της αιτίασης. Κήρυξε, επομένως, την αιτίαση παραδεκτή (§§ 7-8).
Επί της ουσίας: Το Δικαστήριο παρέπεμψε στις γενικές αρχές για τους περιορισμούς του δικαιώματος πρόσβασης σε ανώτερο δικαστήριο, όπως συνοψίστηκαν στην Patricolo (§§ 67-70). Υπενθύμισε ότι στην ίδια απόφαση είχε ήδη κρίνει το ζήτημα που αποτελεί ακριβώς το αντικείμενο των υπό κρίση προσφυγών. Το ζήτημα αυτό είναι η υποχρέωση του αναιρεσείοντος να επισυνάπτει βεβαίωση ότι το αντίγραφο της προσβαλλόμενης απόφασης και το αντίγραφο του αποδεικτικού επίδοσής της μέσω PEC είναι πιστά προς τα ηλεκτρονικά πρωτότυπα (ό.π., §§ 86-104) (§ 5).
Εν προκειμένω, το Δικαστήριο διαπίστωσε από τους φακέλους ότι όλοι οι προσφεύγοντες είχαν επισυνάψει στις αναιρέσεις τους αντίγραφο της προσβαλλόμενης απόφασης και του αποδεικτικού επίδοσης μέσω PEC. Η επισύναψη έγινε εντός της προθεσμίας του άρθρου 369 παρ. 1 ΚΠολΔ. Κατά συνέπεια, το Ακυρωτικό Δικαστήριο μπορούσε ήδη από την έναρξη της διαδικασίας να ελέγξει την τήρηση της προθεσμίας άσκησης αναίρεσης των άρθρων 325 και 326 ΚΠολΔ (Patricolo, § 98) (§ 6).
«Το Ακυρωτικό Δικαστήριο ήταν συνεπώς σε θέση να ελέγξει, ήδη από την έναρξη της διαδικασίας, την τήρηση της προθεσμίας […] για την άσκηση αναίρεσης» (§ 6)
Το Δικαστήριο έκρινε, λαμβάνοντας υπόψη τη νομολογία του, ότι η κήρυξη των αναιρέσεων ως απαράδεκτων φανέρωνε υπέρμετρο φορμαλισμό. Ο φορμαλισμός αυτός έπληξε την ίδια την ουσία του δικαιώματος πρόσβασης των προσφευγόντων σε δικαστήριο (Patricolo, §§ 102-104). Διαπίστωσε, επομένως, παραβίαση του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ (§§ 7-8).
Άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ. Ισότητα των όπλων και κατ’ αντιμωλία διαδικασία (προσφ. αριθ. 10241/19). Παρέλκει η εξέταση
Η Fratelli Romano S.p.A. διατύπωσε πρόσθετες αιτιάσεις για την ισότητα των όπλων και την κατ’ αντιμωλία διαδικασία. Το Δικαστήριο συνεκτίμησε τα πραγματικά περιστατικά, τα επιχειρήματα των διαδίκων και τα ανωτέρω συμπεράσματα. Έκρινε ότι είχε αποφανθεί επί των κύριων νομικών ζητημάτων της υπόθεσης και ότι παρέλκει η εξέταση τόσο του παραδεκτού όσο και της ουσίας των αιτιάσεων αυτών. Παρέπεμψε στην Centre for Legal Resources on behalf of Valentin Câmpeanu κατά Ρουμανίας [GC], § 156 (§ 9).
ΔΙΑΤΑΚΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ
Το Δικαστήριο, συνεδριάζον ως τριμελής Επιτροπή, συνεκδίκασε τις προσφυγές. Κήρυξε παραδεκτή την αιτίαση περί πρόσβασης σε δικαστήριο και διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ. Έκρινε επίσης ότι παρέλκει η εξέταση του παραδεκτού και της ουσίας των λοιπών αιτιάσεων της προσφυγής αριθ. 10241/19.
Επανάληψη της διαδικασίας. Η Fratelli Romano S.p.A. επικαλέστηκε το άρθρο 46 ΕΣΔΑ και ζήτησε να υποδειχθεί στο κράτος η άρση των νομικών εμποδίων για την επανάληψη της διαδικασίας. Η ίδια η προσφεύγουσα επισήμανε ότι το άρθρο 391 quater ΚΠολΔ, που εισήχθη με το νομοθετικό διάταγμα αριθ. 149/2022, περιορίζεται στις περιπτώσεις όπου η διαπιστωθείσα παραβίαση αφορά την προσωπική κατάσταση. Ζήτησε επίσης να επιφυλαχθεί το ζήτημα της περιουσιακής ζημίας εν αναμονή αγωγής αποζημίωσης που σκόπευε να ασκήσει (§ 10).
Το Δικαστήριο συντάχθηκε με την Κυβέρνηση ως προς το αίτημα επανάληψης. Έκρινε ότι εναπόκειται στα συμβαλλόμενα κράτη να επιλέγουν τον καταλληλότερο τρόπο εκτέλεσης των αποφάσεων του ΕΔΔΑ. Η εκτέλεση δεν πρέπει να θίγει αδικαιολόγητα το δεδικασμένο ή την ασφάλεια δικαίου στις αστικές υποθέσεις, ιδίως όταν η διαφορά αφορά τρίτους με δικά τους έννομα συμφέροντα (Bochan κατά Ουκρανίας (αριθ. 2) [GC], § 57, Beg S.p.a. κατά Ιταλίας, § 162). Σημείωσε ότι η προσφεύγουσα δεν αμφισβήτησε το επιχείρημα της Κυβέρνησης περί μη εφαρμοσιμότητας του άρθρου 391 quater ΚΠολΔ και απέρριψε το αίτημα. Παρέπεμψε στις Aksis κ.α. κατά Τουρκίας, §§ 64-66, και Şamat κατά Τουρκίας, § 72, και, a contrario, στη NDI SOPOT S.A. κατά Βόρειας Μακεδονίας, § 138 (§§ 13-14). Η απόρριψη του αιτήματος δεν σημαίνει ότι το Δικαστήριο θεώρησε την επανάληψη κατ’ αρχήν ακατάλληλο μέσο αποκατάστασης μετά από παραβίαση του άρθρου 6.
Περιουσιακή ζημία. Οι προσφεύγοντες στις προσφυγές αριθ. 55130/19 και 26297/23 ζήτησαν 220.000 και 533.400 ευρώ αντιστοίχως (§ 11). Στην προσφυγή αριθ. 10241/19 δεν υποβλήθηκε οριστικώς ποσοτικοποιημένο αίτημα, αλλά ζητήθηκε να επιφυλαχθεί η κρίση επί της περιουσιακής ζημίας. Το Δικαστήριο δεν διέκρινε αιτιώδη σύνδεσμο με την παραβίαση, διότι δεν του εναπόκειται να εικάζει για την έκβαση της διαδικασίας ελλείψει παραβίασης (Ελληνοκαθολική Ενορία Lupeni κ.α. κατά Ρουμανίας [GC], § 181). Για τον ίδιο λόγο απέρριψε και το αίτημα επιφύλαξης (§ 15).
Ηθική βλάβη. Ζητήθηκαν 15.000 ευρώ στην προσφυγή αριθ. 10241/19 και 50.000 ευρώ για καθέναν από τους λοιπούς προσφεύγοντες. Το Δικαστήριο επιδίκασε 6.000 ευρώ σε κάθε προσφεύγοντα (§§ 10-11, 16).
Έξοδα και δαπάνες. Η Fratelli Romano S.p.A. ζήτησε 2.072 ευρώ για τη διαδικασία ενώπιον του Ακυρωτικού Δικαστηρίου. Το ποσό περιλάμβανε το ενιαίο δικαστικό τέλος και το πρόσθετο ποσό που, κατά τους ισχυρισμούς της, της είχε επιβληθεί ως κύρωση. Ζήτησε επίσης 73.747,21 ευρώ για τη διαδικασία ενώπιον του ΕΔΔΑ. Ο Giovanni Capolino ζήτησε 17.445 ευρώ για τη διαδικασία αναίρεσης και 57.669,72 ευρώ για την κατ’ έφεση δίκη. Ζήτησε επίσης να απαλλαγεί από την καταβολή των 2.428 ευρώ που του επιβλήθηκαν ως κύρωση και να προσδιοριστούν τα έξοδά του ενώπιον του ΕΔΔΑ. Η Società Agricola V.F.T. S.r.l.s. ζήτησε 30.941,10 ευρώ για τη διαδικασία αναίρεσης και 32.859 ευρώ για τον πρώτο βαθμό. Το πρώτο ποσό περιλάμβανε έξοδα υπέρ των αντιδίκων, τέλος άσκησης και κυρώσεις (§§ 17-19).
Το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι τα έξοδα αποδίδονται μόνον εφόσον αποδεικνύεται ότι είναι πραγματικά, αναγκαία και εύλογα. Υπενθύμισε επίσης ότι τα έξοδα της εσωτερικής διαδικασίας αποδίδονται μόνον εφόσον έγιναν για την πρόληψη ή τη θεραπεία της παραβίασης (Patricolo, § 116). Επιδίκασε συνολικά, για όλες τις κατηγορίες, 3.572, 4.883 και 19.600 ευρώ αντιστοίχως, πλέον παντός φόρου, και απέρριψε τα λοιπά αιτήματα (§§ 21-22).
Τα ποσά καταβάλλονται εντός τριών μηνών. Σε περίπτωση υπερημερίας, προσαυξάνονται με απλό τόκο ίσο με το επιτόκιο της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, πλέον τριών ποσοστιαίων μονάδων.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ (KEY PASSAGE)
«Από τους φακέλους προκύπτει ότι οι προσφεύγοντες επισύναψαν όλοι στις αντίστοιχες αναιρέσεις τους αντίγραφο των αποφάσεων που επιδίωκαν να προσβάλουν, καθώς και αντίγραφο του αποδεικτικού επίδοσης που διαβιβάστηκε μέσω PEC, εντός της προθεσμίας που προβλέπει το άρθρο 369 παρ. 1 του κώδικα πολιτικής δικονομίας. Το Ακυρωτικό Δικαστήριο ήταν συνεπώς σε θέση να ελέγξει, ήδη από την έναρξη της διαδικασίας, την τήρηση της προθεσμίας που επιβάλλουν τα άρθρα 325 και 326 του ΚΠολΔ για την άσκηση αναίρεσης» (§ 6).
ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Η Fratelli Romano S.p.A. κ.α. κατά Ιταλίας επιβεβαιώνει ότι η εφαρμογή των ψηφιακών δικονομικών τύπων ελέγχεται ως προς τις πρακτικές συνέπειές της για την πρόσβαση σε δικαστήριο και όχι μόνο ως προς τη γραμματική συμμόρφωση του διαδίκου. Δεν αποδυναμώνει αφηρημένα τις απαιτήσεις πιστοποίησης. Ελέγχει αν η συγκεκριμένη κύρωση του απαραδέκτου ήταν αναλογική, όταν ο ουσιώδης σκοπός της απαίτησης μπορούσε ήδη να εξυπηρετηθεί από τα στοιχεία του φακέλου. Το ισχυρό της σημείο είναι η καθαρότητα αυτού του λειτουργικού κριτηρίου. Η λακωνικότητά της, αναμενόμενη σε απόφαση Επιτροπής που εφαρμόζει well-established case-law, αφήνει χωρίς αναλυτική αιτιολογία τις μονομερείς δηλώσεις και την ακριβή μεταχείριση των χρηματικών συνεπειών του απαραδέκτου.
Πρώτον. Ο δικονομικός τύπος δεν μπορεί να μετατρέπεται σε δυσανάλογο εμπόδιο όταν, στις συγκεκριμένες περιστάσεις, ο σκοπός του έχει ουσιαστικά εκπληρωθεί. Το κρίσιμο πραγματικό δεδομένο, όχι όμως το μοναδικό στοιχείο της κρίσης, ήταν ότι τα αντίγραφα της απόφασης και του αποδεικτικού επίδοσης είχαν κατατεθεί εμπροθέσμως (§ 6). Σε αυτό προστέθηκαν τρία στοιχεία: η δυνατότητα του Ακυρωτικού Δικαστηρίου να ελέγξει αμέσως τις προθεσμίες, η ήδη διαμορφωμένη Patricolo και η απουσία νέου γεγονότος ή επιχειρήματος που να δικαιολογεί διαφορετικό αποτέλεσμα. Το Δικαστήριο συνδέει λειτουργικά τη βεβαίωση πιστότητας με τη δυνατότητα ελέγχου του εμπρόθεσμου κατά τα άρθρα 325 και 326 ΚΠολΔ. Για την ίδια την ύπαρξη της απαίτησης πιστοποίησης η απόφαση δεν αποφαίνεται αρνητικά. Κατά την εκτίμηση του συντάκτη, πρόκειται για ειδική εφαρμογή, στο ψηφιακό περιβάλλον, της γενικής μεθόδου ελέγχου του υπέρμετρου φορμαλισμού, όπως συστηματοποιήθηκε ιδίως στη Zubac κατά Κροατίας [GC]. Η Zubac έχει ιδιαίτερη αξία και ως αντίβαρο. Δέχεται ότι η αναιρετική διαδικασία μπορεί θεμιτά να είναι περισσότερο τυπική και κατέληξε, στην ίδια την υπόθεση, σε μη παραβίαση. Πηγή: ΕΔΔΑ, Fratelli Romano S.p.A. κ.α. κατά Ιταλίας, §§ 5-7, Patricolo κ.α. κατά Ιταλίας, §§ 86-104, Zubac κατά Κροατίας [GC], §§ 76-86, HUDOC.
Δεύτερον. Κατά την ερμηνεία του συντάκτη, οι ψηφιακές δικονομικές απαιτήσεις δεν εξαιρούνται από τον συμβατικό έλεγχο αναλογικότητας. Η παρούσα, όπως και η Patricolo, αφορά μια νέα κατηγορία τυπικών προϋποθέσεων, που συνδέθηκε με τη μετάβαση στην ηλεκτρονική επίδοση και στο ηλεκτρονικό πρωτότυπο. Η πλημμέλεια δεν αφορούσε την επιμέλεια των διαδίκων ως προς την εμπρόθεσμη κατάθεση των κρίσιμων εγγράφων. Αφορούσε τη μορφή πιστοποίησης της αντιστοιχίας μεταξύ ηλεκτρονικού πρωτοτύπου και αντιγράφου. Η Patricolo προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στο μεταβατικό πλαίσιο από την έγχαρτη στην ηλεκτρονική διαδικασία και στην ανάγκη ευελιξίας κατά την προσαρμογή παλαιών τυπικών απαιτήσεων στα ηλεκτρονικά έγγραφα. Συναφή λογική ακολούθησε το Δικαστήριο, σε διαφορετικό πλαίσιο, στη Xavier Lucas κατά Γαλλίας. Εκεί η υποχρέωση ηλεκτρονικής κατάθεσης κρίθηκε καθαυτή ούτε απρόβλεπτη ούτε αυθαίρετη, η απόρριψη όμως του ενδίκου μέσου που κατατέθηκε εγγράφως, παρά τα πρακτικά εμπόδια της πλατφόρμας, κρίθηκε υπέρμετρα φορμαλιστική. Η Xavier Lucas δεν ταυτίζεται πραγματολογικά με τη Fratelli Romano. Επιβεβαιώνει όμως ότι οι τεχνικές απαιτήσεις της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης δεν μπορούν να εφαρμόζονται αποσπασμένες από την πρακτική και αποτελεσματική πρόσβαση στον δικαστή. Πηγή: ΕΔΔΑ, Fratelli Romano S.p.A. κ.α. κατά Ιταλίας, §§ 1, 5-7, Patricolo κ.α. κατά Ιταλίας, §§ 86-104, Xavier Lucas κατά Γαλλίας (μη παρατιθέμενη), HUDOC.
Τρίτον. Η ύπαρξη παγιωμένης νομολογίας δεν οδηγεί αυτομάτως σε αποδοχή μονομερούς δήλωσης. Το Δικαστήριο απέρριψε τις μονομερείς δηλώσεις της Κυβέρνησης με μία μόνο παράγραφο, παραπέμποντας στην Tahsin Acar (§ 4). Δεν εξηγεί αν η ανεπάρκεια αφορούσε το ύψος της προτεινόμενης αποζημίωσης, το περιεχόμενο τυχόν αναγνώρισης της παραβίασης ή άλλο στοιχείο. Η λακωνικότητα αυτή περιορίζει την καθοδηγητική αξία της συγκεκριμένης σκέψης. Παράλληλα, η Κυβέρνηση δεν υπέβαλε παρατηρήσεις επί της επίμαχης αιτίασης (§ 7), αμφισβήτησε όμως τα αιτήματα δίκαιης ικανοποίησης (§§ 12, 20). Πηγή: ΕΔΔΑ, Fratelli Romano S.p.A. κ.α. κατά Ιταλίας, §§ 4, 7, 12, 20, Tahsin Acar κατά Τουρκίας (προκαταρκτικό ζήτημα) [GC], § 75, HUDOC.
Τέταρτον. Η απόφαση δεν υποδεικνύει επανάληψη της εσωτερικής διαδικασίας και αφήνει κατ’ αρχήν στο κράτος την επιλογή των μέσων εκτέλεσης. Το πρώτο έρεισμα είναι γενικό. Στις αστικές υποθέσεις η επιλογή των μέσων εκτέλεσης ανήκει πρωτίστως στο κράτος, με ιδιαίτερη μέριμνα για το δεδικασμένο, την ασφάλεια δικαίου και τα συμφέροντα τρίτων (Bochan (αριθ. 2), § 57, Beg S.p.a., § 162). Το δεύτερο είναι ειδικό. Η Fratelli Romano S.p.A. δεν αμφισβήτησε τη θέση της Κυβέρνησης ότι το άρθρο 391 quater ΚΠολΔ δεν ήταν εφαρμοστέο (§ 14). Η παραπομπή στις Aksis και Şamat δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως γενική απόρριψη της επανάληψης. Στην Aksis το ΕΔΔΑ διατύπωσε ρητώς ότι, σε περίπτωση παραβίασης του άρθρου 6, η επανάληψη της δίκης ή η επανάνοιξη της υπόθεσης, εφόσον ζητηθεί, αποτελεί κατ’ αρχήν κατάλληλη μορφή αποκατάστασης. Το πρόβλημα εκεί ήταν ότι είχε παρέλθει η δεκαετής εσωτερική προθεσμία. Εξίσου ουσιώδης είναι η a contrario παραπομπή στη NDI SOPOT. Σε εκείνη την υπόθεση το εσωτερικό δίκαιο προέβλεπε ρητά επανάληψη μετά από απόφαση του ΕΔΔΑ, και το Δικαστήριο συνέδεσε την καταλληλότερη μορφή αποκατάστασης με αυτή τη δυνατότητα. Πηγή: ΕΔΔΑ, Fratelli Romano S.p.A. κ.α. κατά Ιταλίας, §§ 10, 13-14, Bochan κατά Ουκρανίας (αριθ. 2) [GC], § 57, Beg S.p.a. κατά Ιταλίας, § 162, Aksis κ.α. κατά Τουρκίας, § 64, NDI SOPOT S.A. κατά Βόρειας Μακεδονίας, §§ 58, 138, HUDOC.
Πέμπτον. Η κρίση αφήνει ανοικτά τα όρια του κριτηρίου της εμπρόθεσμης κατάθεσης και την ακριβή τύχη των χρηματικών συνεπειών του απαραδέκτου. Η παραβίαση διαγνώστηκε σε περιστάσεις όπου τα αντίγραφα είχαν κατατεθεί εντός της προθεσμίας του άρθρου 369 παρ. 1 ΚΠολΔ. Η απόφαση δεν απαντά αν η ίδια κρίση θα ίσχυε σε περίπτωση εκπρόθεσμης κατάθεσης, αδυναμίας ελέγχου της ημερομηνίας επίδοσης ή πραγματικής αμφισβήτησης της γνησιότητας. Η Patricolo παρέχει μάλιστα αρνητικό αντίβαρο. Στην προσφυγή αριθ. 37943/17 δεν διαπιστώθηκε παραβίαση, διότι το αποδεικτικό επίδοσης δεν είχε κατατεθεί εμπροθέσμως και η απαίτηση υπηρετούσε τον θεμιτό σκοπό του έγκαιρου ελέγχου του παραδεκτού. Ανοιχτή μένει και η ακριβής τύχη του πρόσθετου ενιαίου δικαστικού τέλους που συνδεόταν με το απαράδεκτο (§§ 17-19). Το Δικαστήριο επιδίκασε έξοδα συνολικά για όλες τις κατηγορίες (§ 22). Μπορεί να υποστηριχθεί ότι ένα τέτοιο πρόσθετο τέλος αποτελεί άμεση οικονομική συνέπεια της κήρυξης του απαραδέκτου. Τέλος, η αιτίαση για την αδυναμία αντίκρουσης της ένστασης απαραδέκτου του αντιδίκου έμεινε ανεξέταστη (§ 9). Δεν κρίθηκε, επομένως, αν η έλλειψη δυνατότητας απάντησης αποτελούσε αυτοτελή παραβίαση της ισότητας των όπλων ή της κατ’ αντιμωλία διαδικασίας, ούτε αν επιδείνωνε τον διαπιστωθέντα φορμαλισμό. Πηγή: ΕΔΔΑ, Fratelli Romano S.p.A. κ.α. κατά Ιταλίας, §§ 6, 9, 17-22, Patricolo κ.α. κατά Ιταλίας, §§ 86-104, Centre for Legal Resources on behalf of Valentin Câmpeanu κατά Ρουμανίας [GC], § 156, HUDOC.
ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ
Α) Patricolo κ.α. κατά Ιταλίας: Η απόφαση-οδηγός της παρούσας, με κρίσιμη εσωτερική διαφοροποίηση.
- Στην προσφυγή αριθ. 37943/17 (Patricolo και Brutti) το αποδεικτικό επίδοσης δεν είχε κατατεθεί εντός της νόμιμης προθεσμίας. Το ΕΔΔΑ δέχθηκε ότι η απαίτηση υπηρετούσε τον έγκαιρο έλεγχο του παραδεκτού, την ασφάλεια δικαίου και την ορθή απονομή της δικαιοσύνης. Δεν διαπίστωσε παραβίαση.
- Στις προσφυγές αριθ. 54009/18 (Immobiliare Il Castelletto S.r.l.) και 20655/19 (Angeloni και Roda) τα αντίγραφα των αποφάσεων και τα αποδεικτικά επίδοσης μέσω PEC είχαν κατατεθεί εμπροθέσμως, έλειπε όμως η βεβαίωση πιστότητας. Το Ακυρωτικό Δικαστήριο μπορούσε ήδη να ελέγξει τις προθεσμίες και το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση, τονίζοντας την ανάγκη ευελιξίας κατά τη μετάβαση στην ηλεκτρονική δικαιοσύνη.
Η Fratelli Romano ακολουθεί το δεύτερο σκέλος της Patricolo και όχι αδιακρίτως το σύνολό της.
Πηγή: HUDOC, Patricolo and Others v. Italy, nos. 37943/17, 54009/18 και 20655/19, 23.05.2024, ιδίως §§ 67-70 και 86-104.
Β) Tahsin Acar κατά Τουρκίας (προκαταρκτικό ζήτημα) [GC]: Η Ευρεία Σύνθεση, σε υπόθεση εξαφάνισης, εξέτασε τη δυνατότητα διαγραφής υπόθεσης βάσει μονομερούς δήλωσης ακόμη και χωρίς τη συμφωνία του προσφεύγοντος. Συστηματοποίησε τους παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη κατά το άρθρο 37 § 1. Η Fratelli Romano την επικαλείται για να απορρίψει τις μονομερείς δηλώσεις της Κυβέρνησης.
Πηγή: HUDOC, Tahsin Acar v. Turkey (preliminary issue) [GC], no. 26307/95, 06.05.2003, ECHR 2003-VI, § 75.
Γ) Centre for Legal Resources on behalf of Valentin Câmpeanu κατά Ρουμανίας [GC]: Η Ευρεία Σύνθεση αναγνώρισε κατ’ εξαίρεση τη δυνατότητα μη κυβερνητικής οργάνωσης να ενεργήσει για λογαριασμό νεαρού Ρομά με σοβαρή νοητική αναπηρία, ο οποίος είχε πεθάνει χωρίς συγγενείς ή εκπρόσωπο. Η συνάφεια με τη Fratelli Romano δεν βρίσκεται στα πραγματικά περιστατικά. Βρίσκεται αποκλειστικά στη δικονομική φόρμουλα της § 156: αφού το Δικαστήριο αποφανθεί επί των κύριων νομικών ζητημάτων, μπορεί να κρίνει ότι δεν απαιτείται χωριστή εξέταση άλλων αιτιάσεων. Η Fratelli Romano χρησιμοποιεί τη φόρμουλα αυτή για τις αιτιάσεις περί ισότητας των όπλων και κατ’ αντιμωλία διαδικασίας.
Πηγή: HUDOC, Centre for Legal Resources on behalf of Valentin Câmpeanu v. Romania [GC], no. 47848/08, 17.07.2014, § 156.
Δ) Bochan κατά Ουκρανίας (αριθ. 2) [GC]: Η Ευρεία Σύνθεση εξέτασε νέα εσωτερική διαδικασία μετά από προηγούμενη καταδικαστική απόφαση του ΕΔΔΑ. Στη § 57 υπογράμμισε ότι τα κράτη διαθέτουν κατ’ αρχήν διακριτική ευχέρεια ως προς τον τρόπο εκτέλεσης, ιδίως στις αστικές υποθέσεις, όπου πρέπει να προστατεύονται το δεδικασμένο, η ασφάλεια δικαίου και τα έννομα συμφέροντα τρίτων. Η Fratelli Romano στηρίζει σε αυτήν, μαζί με την Beg, την άρνησή της να υποδείξει επανάληψη της εσωτερικής διαδικασίας.
Πηγή: HUDOC, Bochan v. Ukraine (no. 2) [GC], no. 22251/08, 05.02.2015, § 57.
Ε) Beg S.p.a. κατά Ιταλίας: Η υπόθεση αφορούσε την αντικειμενική αμεροληψία διαιτητή σε διαδικασία εθελοντικής διαιτησίας. Στη § 162 το Δικαστήριο δεν υπέδειξε επανάληψη της εσωτερικής διαδικασίας και τόνισε τις απαιτήσεις ασφάλειας δικαίου στις αστικές διαφορές. Η Fratelli Romano την παραθέτει μαζί με τη Bochan (αριθ. 2).
Πηγή: HUDOC, Beg S.p.a. v. Italy, no. 5312/11, 20.05.2021, § 162.
ΣΤ) Aksis κ.α. κατά Τουρκίας: Στη § 64 το ΕΔΔΑ αναγνώρισε ότι, όταν κάποιος έχει υποστεί παραβίαση του άρθρου 6, η επανάληψη της δίκης, εφόσον ζητηθεί, αποτελεί κατ’ αρχήν κατάλληλο τρόπο αποκατάστασης. Στη συγκεκριμένη υπόθεση, όμως, είχαν παρέλθει περισσότερα από δέκα έτη από τις τελεσίδικες εσωτερικές αποφάσεις. Ο τουρκικός ΚΠολΔ προέβλεπε δεκαετή προθεσμία, οπότε η επανάληψη πιθανότατα δεν ήταν πλέον διαθέσιμη. Στη § 65 το Δικαστήριο συνεκτίμησε ότι οι προσφεύγοντες στερήθηκαν πραγματικής ευκαιρίας εξέτασης της αξίωσής τους.
Πηγή: HUDOC, Aksis and Others v. Turkey, no. 4529/06, 30.04.2019, §§ 64-65.
Ζ) Şamat κατά Τουρκίας: Η § 72 ακολουθεί την ίδια λογική με την Aksis. Το Δικαστήριο σημείωσε ότι είχαν παρέλθει περισσότερα από δέκα έτη από την τελική εσωτερική απόφαση του 2007. Επομένως, η επανάληψη μάλλον δεν θα επιτρεπόταν λόγω της δεκαετούς προθεσμίας.
Πηγή: HUDOC, Şamat v. Turkey, no. 29115/07, 21.01.2020, § 72.
Η) NDI SOPOT S.A. κατά Βόρειας Μακεδονίας: Η υπόθεση αφορούσε την άρνηση αναγνώρισης τελεσίδικης διαιτητικής απόφασης του Διεθνούς Διαιτητικού Δικαστηρίου του ICC υπέρ πολωνικής εταιρείας. Η παραβίαση του άρθρου 6 § 1 στηρίχθηκε σε δύο σκέλη. Το πρώτο ήταν οι αντικειμενικά δικαιολογημένες αμφιβολίες για την αμεροληψία της προεδρεύουσας δικαστού της σύνθεσης του Εφετείου Σκοπίων, της οποίας ο σύζυγος εργαζόταν στην αντίδικη εταιρεία. Το δεύτερο ήταν η αποτυχία των εσωτερικών δικαστηρίων να απαντήσουν επαρκώς σε κρίσιμα επιχειρήματα, δηλαδή η ανεπαρκής αιτιολογία. Το εσωτερικό δίκαιο προέβλεπε ρητά επανάληψη της διαδικασίας μετά από απόφαση του ΕΔΔΑ (§ 58). Στη § 138 το ΕΔΔΑ συνέδεσε με τη δυνατότητα αυτή την καταλληλότερη μορφή αποκατάστασης. Για τον λόγο αυτό η Fratelli Romano την παραθέτει a contrario.
Πηγή: HUDOC, NDI SOPOT S.A. v. North Macedonia, no. 6035/17, 26.11.2024, §§ 58, 104-105, 129-130, 138.
Θ) Ελληνοκαθολική Ενορία Lupeni κ.α. κατά Ρουμανίας [GC]: Η απόφαση έχει ευρύτερη σημασία για τις αποκλίσεις της εθνικής νομολογίας. Η Fratelli Romano, όμως, δεν την επικαλείται για το τριμερές κριτήριο περί νομολογιακών αποκλίσεων. Την παραθέτει ειδικά για την αρχή της § 181, ότι το ΕΔΔΑ δεν μπορεί να εικάζει ποια θα ήταν η έκβαση της εσωτερικής διαδικασίας αν η παραβίαση του άρθρου 6 δεν είχε συμβεί. Στον κανόνα αυτό στηρίζεται η απόρριψη των αξιώσεων περιουσιακής ζημίας.
Πηγή: HUDOC, Lupeni Greek Catholic Parish and Others v. Romania [GC], no. 76943/11, 29.11.2016, § 181.
Ι) Zubac κατά Κροατίας [GC] (μη παρατιθέμενη): Η Ευρεία Σύνθεση συστηματοποίησε τα κριτήρια ελέγχου των περιορισμών πρόσβασης σε ανώτατο δικαστήριο: την προβλεψιμότητα της διαδικαστικής απαίτησης, την κατανομή των συνεπειών των δικονομικών σφαλμάτων και τον υπέρμετρο φορμαλισμό. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι, λόγω του ειδικού ρόλου των ανωτάτων δικαστηρίων, μπορεί δικαιολογημένα να ισχύει αυξημένος βαθμός τυπικότητας. Η Zubac κατέληξε σε μη παραβίαση. Λειτουργεί επομένως ως χρήσιμο αντίβαρο σε μια υπερβολικά διευρυμένη ανάγνωση της Fratelli Romano.
Πηγή: HUDOC, Zubac v. Croatia [GC], no. 40160/12, 05.04.2018, §§ 76-86.
ΙΑ) Xavier Lucas κατά Γαλλίας (μη παρατιθέμενη): Το Δικαστήριο διέγνωσε υπέρμετρο φορμαλισμό στην απόρριψη ενδίκου μέσου που κατατέθηκε εγγράφως και όχι μέσω της υποχρεωτικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας επικοινωνίας των δικηγόρων. Δέχθηκε ότι η υποχρέωση ηλεκτρονικής κατάθεσης δεν ήταν καθαυτή απρόβλεπτη ή αυθαίρετη. Έλαβε όμως υπόψη ότι η πλατφόρμα ήταν ακατάλληλη για το συγκεκριμένο ένδικο μέσο, καθώς και τα πρακτικά εμπόδια που αντιμετώπισε ο προσφεύγων. Πρόκειται για ισχυρό συγκριτικό παράλληλο ως προς την ψηφιοποίηση, όχι όμως για ταυτόσημο πραγματικό πλαίσιο.
Πηγή: HUDOC, Xavier Lucas v. France, no. 15567/20, 09.06.2022.
ΙΒ) Succi κ.α. κατά Ιταλίας (μη παρατιθέμενη): Το Δικαστήριο εξέτασε τις απαιτήσεις σύνταξης των αναιρετικών λόγων ενώπιον του ιταλικού Ακυρωτικού Δικαστηρίου, ιδίως την αρχή της αυτάρκειας του δικογράφου (principio di autosufficienza). Η έκβαση ήταν μικτή. Διαπιστώθηκε παραβίαση του άρθρου 6 § 1 μόνο στην προσφυγή αριθ. 55064/11, όπου η εφαρμογή των απαιτήσεων κρίθηκε υπέρμετρα φορμαλιστική, και όχι στις προσφυγές αριθ. 37781/13 και 26049/14. Η απόφαση αποτελεί σημαντικό πρόδρομο της νομολογιακής γραμμής που ελέγχει τον ιταλικό αναιρετικό φορμαλισμό, χωρίς να αμφισβητεί αφηρημένα τη νομιμότητα αυξημένων τυπικών απαιτήσεων ενώπιον του Ακυρωτικού Δικαστηρίου.
Πηγή: HUDOC, Succi and Others v. Italy, nos. 55064/11, 37781/13 και 26049/14, 28.10.2021.
ΙΓ) Συγκριτικό πλαίσιο (ΔΕΕ, Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ΟΗΕ, Διαμερικανικό Δικαστήριο, Αφρικανικό Δικαστήριο): Οι ακόλουθες αναφορές είναι λειτουργικές συγκρίσεις και δεν αποτελούν πηγές στις οποίες στηρίχθηκε η Fratelli Romano.
- ΔΕΕ, Alpha Bank Cyprus Ltd κατά Dau Si Senh κ.α.Υπό το τότε ισχύον κανονιστικό πλαίσιο για τη διασυνοριακή επίδοση, το ΔΕΕ έκρινε ότι η παράλειψη του υποχρεωτικού τυποποιημένου εντύπου δεν συνεπαγόταν ακυρότητα της επίδοσης. Συνιστούσε πλημμέλεια που έπρεπε να θεραπευθεί. Η αναλογία αφορά τη δυσανάλογη συνέπεια που μπορεί να αποδοθεί σε θεραπεύσιμη τυπική παράλειψη, με διαφορετική όμως νομική βάση.
- ΔΕΕ, Alassini κ.α.Το ΔΕΕ δέχθηκε ότι μια υποχρεωτική προδικαστική διαδικασία συμβιβασμού μπορεί να αποτελεί νόμιμη προϋπόθεση πρόσβασης στα δικαστήρια, εφόσον δεν καθιστά υπέρμετρα δυσχερή την άσκηση του δικαιώματος και συνοδεύεται από εγγυήσεις.
- Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ.Πρόκειται για συμβατικό όργανο και όχι δικαστήριο. Στο Γενικό Σχόλιο αριθ. 32, § 9, τονίζει ότι η πρόσβαση στην απονομή της δικαιοσύνης πρέπει να εξασφαλίζεται αποτελεσματικά, ώστε κανείς να μη στερείται διαδικαστικά τη δυνατότητα να ζητήσει δικαστική προστασία.
- Διαμερικανικό Δικαστήριο, Cantos κατά Αργεντινής.Διαπίστωσε παραβίαση των άρθρων 8 § 1 και 25 της Αμερικανικής Σύμβασης λόγω υπέρμετρων δικαστικών τελών και συναφών επιβαρύνσεων. Υπογράμμισε ότι ο περιορισμός της πρόσβασης είναι νόμιμος μόνον όταν υπάρχει εύλογη αναλογία μέσου και σκοπού.
- Αφρικανικό Δικαστήριο, Mgosi Mwita Makungu κατά Τανζανίας.Έκρινε ότι η επί περίπου δύο δεκαετίες αδυναμία του προσφεύγοντος να λάβει επικυρωμένα αντίγραφα πρακτικών και αποφάσεων τον εμπόδισε να ασκήσει έφεση και παραβίασε το άρθρο 7 § 1 στοιχ. α΄ του Αφρικανικού Χάρτη.
Η σύγκλιση είναι μεθοδολογική. Οι δικονομικοί φραγμοί κρίνονται με μέτρο την αναλογικότητα και την αποτελεσματικότητα της πρόσβασης, χωρίς καμία από τις υποθέσεις αυτές να αφορά ψηφιακό φορμαλισμό.
Πηγή: CURIA και EUR-Lex, C-519/13, Alpha Bank Cyprus, 16.09.2015, C-317/08 έως C-320/08, Alassini κ.α., 18.03.2010, UN HRC, General Comment No. 32 (Article 14 ICCPR), CCPR/C/GC/32, 23.08.2007, § 9, IACtHR, Cantos v. Argentina, 28.11.2002, Series C No. 97, §§ 50, 52 και 54-55, AfCHPR, Mgosi Mwita Makungu v. Tanzania, Application No. 006/2016, 07.12.2018.
ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣΦΕΥΓΟΝΤΑ
- Ο αναιρεσείων που αποκλείεται για ψηφιακή τυπική πλημμέλεια πρέπει να αποδείξει ότι ο φάκελος επέτρεπε στο δικαστήριο να ελέγξει τον σκοπό που υπηρετούσε ο συγκεκριμένος τύπος. Δεν αρκεί αφηρημένη επίκληση επιείκειας. Χρειάζεται συγκεκριμένη σύνδεση μεταξύ των εγγράφων που κατατέθηκαν, του χρόνου κατάθεσής τους και της δυνατότητας άμεσου ελέγχου της προθεσμίας ή άλλου προστατευόμενου δικονομικού σκοπού.
- Η εμπρόθεσμη κατάθεση των αντιγράφων είναι κρίσιμο πραγματικό στοιχείο αυτής της νομολογιακής γραμμής. Η Patricolo δείχνει ότι το αποτέλεσμα μπορεί να είναι αντίθετο όταν το αποδεικτικό επίδοσης κατατίθεται εκπροθέσμως. Ο συντάκτης της προσφυγής πρέπει να προσκομίζει αποδεικτικά κατάθεσης και επίδοσης με ακριβείς ημερομηνίες.
- Τα αιτήματα επανάληψης και περιουσιακής ζημίας χρειάζονται αυτοτελή τεκμηρίωση. Αν ο προσφεύγων θεωρεί εφαρμοστέο εσωτερικό μέσο επανάληψης, πρέπει να αντικρούει ρητά την αντίθετη θέση της Κυβέρνησης (§ 14). Αξίωση που προϋποθέτει εικασία για την έκβαση της αναίρεσης θα απορριφθεί (§ 15). Διαφορετικό ζήτημα είναι η απώλεια πραγματικής διαδικαστικής ευκαιρίας, την οποία το Δικαστήριο έχει συνεκτιμήσει σε άλλες υποθέσεις (Aksis, § 65).
- Τα έξοδα της εσωτερικής διαδικασίας και οι χρηματικές επιβαρύνσεις που συνδέονται με το απαράδεκτο πρέπει να παρουσιάζονται χωριστά, με σαφή αιτιώδη σύνδεση προς την παραβίαση (§ 21). Κατά τον έλεγχο αναλογικότητας ενός δικονομικού τύπου υπό το άρθρο 6 § 1, πρέπει να συνεκτιμάται αν η τυπική απαίτηση εξακολουθεί να υπηρετεί την ασφάλεια δικαίου και την ορθή απονομή της δικαιοσύνης ή αν η λειτουργία της έχει ήδη επιτευχθεί από τα στοιχεία του φακέλου. Πρόκειται για σύνθεση της νομολογίας και όχι για ρητή διατύπωση υποχρέωσης του εθνικού δικαστή στην παρούσα απόφαση.
- Για την ελληνική πρακτική, και ως σχολιασμός του συντάκτη, όχι ως κρίση της απόφασης: η Fratelli Romano μπορεί να αξιοποιηθεί ισχυρά, αλλά όχι αδιακρίτως, σε περιπτώσεις απαραδέκτου λόγω ηλεκτρονικών διατυπώσεων. Η αναλογία είναι ισχυρότερη σε τρεις περιπτώσεις:
- όταν η πλημμέλεια αφορά τη μορφή ή την πιστοποίηση και όχι την ίδια την τήρηση της προθεσμίας,
- όταν το εμπρόθεσμο και η γνησιότητα εξακριβώνονται αντικειμενικά από τον φάκελο,
- όταν το σύστημα βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο ψηφιοποίησης.
Η πλησιέστερη ελληνική νομολογιακή γραμμή περιλαμβάνει την Efstathiou κ.α. κατά Ελλάδας (2006) και την αρχική Ζουμπουλίδης κατά Ελλάδας (2006), όπου το ΕΔΔΑ έλεγξε αυστηρή εφαρμογή δικονομικών απαιτήσεων από ανώτατο δικαστήριο. Η Ζουμπουλίδης (αριθ. 3) είναι μεταγενέστερη και διαφορετική υπόθεση πρόσβασης σε δικαστήριο, σχετική με την ευθύνη του Δημοσίου για δικαστικό σφάλμα και τη μεταβολή της νομολογίας του ΣτΕ. Ανοιχτό παραμένει, ως ζήτημα περαιτέρω επιχειρηματολογίας, αν και υπό ποιες προϋποθέσεις η κατάπτωση παραβόλου ή άλλη χρηματική κύρωση λόγω αντίστοιχου απαραδέκτου μπορεί να αποτελέσει αυτοτελή αποκαταστατέα περιουσιακή ζημία.
