Η δικαστική συμπαράσταση είναι μέτρο προστασίας προσώπου που δεν μπορεί, εν όλω ή εν μέρει, να φροντίσει τις υποθέσεις του. Ρυθμίζεται κυρίως στα άρθρα 1666 επ. ΑΚ και δικονομικά στα άρθρα 801 επ. ΚΠολΔ, με τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας.
1. Ποιοι τίθενται σε δικαστική συμπαράσταση
Κατά το άρθρο 1666 ΑΚ, σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται ενήλικος όταν:
- λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή σωματικής αναπηρίας αδυνατεί, ολικά ή μερικά, να φροντίζει μόνος τις υποθέσεις του·
- λόγω ασωτίας, τοξικομανίας ή αλκοολισμού εκθέτει σε κίνδυνο στέρησης τον εαυτό του, τον/την σύζυγο, τον/την σύντροφο σε σύμφωνο συμβίωσης, τους κατιόντες ή ανιόντες του.
Επίσης, ανήλικος μπορεί να τεθεί σε δικαστική συμπαράσταση κατά το τελευταίο έτος της ανηλικότητας, με αποτελέσματα από την ενηλικίωση.
Κρίσιμο δεν είναι απλώς η ύπαρξη διάγνωσης, αλλά η λειτουργική αδυναμία αυτομέριμνας: διαχείριση περιουσίας, συναλλαγές, υγεία, καθημερινή φροντίδα, προστασία από εκμετάλλευση κ.λπ. Ο Άρειος Πάγος έχει δεχθεί ότι το μέτρο προϋποθέτει αδυναμία ή σημαντική μείωση της ικανότητας αντικειμενικού ελέγχου της πραγματικότητας και φροντίδας των υποθέσεων του προσώπου.
2. Ποιος νομιμοποιείται να ζητήσει τη θέση σε συμπαράσταση
Η αίτηση μπορεί να υποβληθεί από:
- το ίδιο το πρόσωπο,
- τον/την σύζυγο, εφόσον υπάρχει έγγαμη συμβίωση,
- τους γονείς,
- τα τέκνα,
- τον Εισαγγελέα,
- και το δικαστήριο μπορεί να κινηθεί και αυτεπαγγέλτως.
Στην περίπτωση ανηλίκου κατά το τελευταίο έτος της ανηλικότητας, αίτηση μπορεί να υποβάλει και ο επίτροπος. Αυτά προβλέπονται στο άρθρο 1667 ΑΚ.
Πρακτική συνέπεια: αδέλφια, ανίψια, λοιποί συγγενείς ή τρίτοι δεν έχουν αυτοτελώς ενεργητική νομιμοποίηση, εκτός αν κινηθεί ο Εισαγγελέας ή αν εμπίπτουν ειδικά σε άλλη ιδιότητα. Η νομολογία είναι αυστηρή στο σημείο αυτό· έχει κριθεί ότι παρέμβαση στη δίκη μπορούν να ασκήσουν μόνο τα πρόσωπα που νομιμοποιούνται να ζητήσουν τη συμπαράσταση.
3. Αρμόδιο δικαστήριο και διαδικασία
Αρμόδιο είναι το Μονομελές Πρωτοδικείο της κατοικίας ή συνήθους διαμονής του προσώπου που ζητείται να τεθεί σε συμπαράσταση, κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας.
Αν πρόκειται για Έλληνα που δεν έχει συνήθη διαμονή στην Ελλάδα, κατά το άρθρο 801 ΚΠολΔ αρμόδιο είναι το δικαστήριο της τελευταίας συνήθους διαμονής του στην Ελλάδα, άλλως το δικαστήριο της πρωτεύουσας του κράτους.
Η αίτηση πρέπει να περιλαμβάνει:
- τα πλήρη στοιχεία του συμπαραστατέου,
- τη συγγενική ή άλλη ιδιότητα του αιτούντος,
- τα πραγματικά περιστατικά που θεμελιώνουν την αδυναμία αυτομέριμνας,
- ιατρικά στοιχεία και γνωματεύσεις,
- περιγραφή των υποθέσεων που αδυνατεί να διαχειριστεί,
- πρόταση συγκεκριμένου δικαστικού συμπαραστάτη,
- πρόταση μελών εποπτικού συμβουλίου,
- αίτημα για πλήρη ή μερική, στερητική ή επικουρική συμπαράσταση,
- ενδεχομένως αίτημα προσωρινού δικαστικού συμπαραστάτη.
4. Μορφές δικαστικής συμπαράστασης
Το δικαστήριο δεν είναι υποχρεωμένο να διατάξει το βαρύτερο μέτρο. Κατά το άρθρο 1676 ΑΚ, μπορεί να επιλέξει:
- Πλήρη στερητική δικαστική συμπαράσταση
Ο συμπαραστατούμενος κηρύσσεται ανίκανος για όλες τις δικαιοπραξίες. - Μερική στερητική δικαστική συμπαράσταση
Κηρύσσεται ανίκανος μόνο για ορισμένες πράξεις, π.χ. διάθεση ακινήτων, δανεισμός, ανάληψη μεγάλων ποσών. - Πλήρη επικουρική δικαστική συμπαράσταση
Δεν αφαιρείται πλήρως η ικανότητα, αλλά για την ισχύ των δικαιοπραξιών απαιτείται συναίνεση του δικαστικού συμπαραστάτη. - Μερική επικουρική δικαστική συμπαράσταση
Συναίνεση απαιτείται μόνο για συγκεκριμένες κατηγορίες πράξεων. - Συνδυασμός στερητικής και επικουρικής
Π.χ. στερητική για σοβαρές περιουσιακές πράξεις και επικουρική για καθημερινές συναλλαγές μεγαλύτερης αξίας.
Στην πράξη, καλό είναι το αίτημα να είναι αναλογικό: να εξηγεί γιατί ζητείται πλήρης ή μερική συμπαράσταση και για ποιες πράξεις.
5. Διορισμός δικαστικού συμπαραστάτη
Το δικαστήριο διορίζει κατάλληλο φυσικό πρόσωπο. Λαμβάνει υπόψη, εφόσον υπάρχει, την πρόταση του ίδιου του προσώπου που αφορά το μέτρο, εφόσον έχει συμπληρώσει το 16ο έτος και το προτεινόμενο πρόσωπο είναι κατάλληλο.
Συνήθως προτείνονται:
- σύζυγος,
- τέκνο,
- γονέας,
- αδελφός/ή ως πρόσωπο επιλογής, αν και όχι ως αιτών εκ του νόμου,
- άλλο έμπιστο πρόσωπο.
Το δικαστήριο εξετάζει καταλληλότητα, σύγκρουση συμφερόντων, οικογενειακές σχέσεις, δυνατότητα πραγματικής φροντίδας, εντιμότητα, οικονομική διαχείριση.
6. Εποπτικό συμβούλιο
Με την ίδια απόφαση διορίζεται και εποπτικό συμβούλιο, συνήθως 3 έως 5 μέλη, που ασκεί εποπτεία στη λειτουργία της δικαστικής συμπαράστασης. Αυτό προβλέπεται στο άρθρο 1682 ΑΚ.
Στο δικόγραφο καλό είναι να προτείνονται εξαρχής τα μέλη του εποπτικού συμβουλίου, με πλήρη στοιχεία και συγγενική σχέση.
7. Προσωρινός δικαστικός συμπαραστάτης
Αν υπάρχει επείγουσα ανάγκη — π.χ. άμεση ιατρική απόφαση, κίνδυνος περιουσιακής απώλειας, τραπεζική διαχείριση, εισαγωγή σε μονάδα φροντίδας, εκκρεμείς προθεσμίες — μπορεί να ζητηθεί διορισμός προσωρινού δικαστικού συμπαραστάτη.
Κατά το άρθρο 805 ΚΠολΔ, αν έχει ήδη κινηθεί η κύρια διαδικασία, αρμόδιο για τον προσωρινό συμπαραστάτη είναι το δικαστήριο που δικάζει την κύρια υπόθεση.
Πρακτικά μπορεί να ζητηθεί και με προσωρινή διαταγή/ασφαλιστικό χαρακτήρα στο πλαίσιο της εκούσιας, ανάλογα με την πρακτική του δικαστηρίου.
8. Απόδειξη – δικαιολογητικά
Συνήθη αποδεικτικά:
- πρόσφατες ψυχιατρικές/νευρολογικές/παθολογικές γνωματεύσεις,
- πιστοποιητικά νοσηλείας,
- φαρμακευτική αγωγή,
- γνωμάτευση ΚΕΠΑ, αν υπάρχει,
- κοινωνική έκθεση, όπου ζητείται,
- μάρτυρες από οικογένεια ή περιβάλλον,
- έγγραφα που δείχνουν αδυναμία διαχείρισης: απλήρωτοι λογαριασμοί, επικίνδυνες συναλλαγές, απώλεια χρημάτων, παραπλάνηση, αδυναμία κατανόησης,
- πιστοποιητικό οικογενειακής κατάστασης,
- ληξιαρχικές πράξεις/πιστοποιητικά συγγένειας,
- αντίγραφα ταυτοτήτων αιτούντος και προτεινόμενου συμπαραστάτη,
- υπεύθυνες δηλώσεις αποδοχής του προτεινόμενου συμπαραστάτη και των μελών εποπτικού συμβουλίου, αν ζητούνται πρακτικά.
Η προσωπική κατάσταση του συμπαραστατέου είναι κρίσιμη. Το δικαστήριο ενδιαφέρεται όχι μόνο για τη διάγνωση, αλλά για το πώς αυτή μεταφράζεται σε αδυναμία λήψης αποφάσεων.
9. Παράσταση και κλήτευση του συμπαραστατέου
Ο συμπαραστατέος πρέπει κατ’ αρχήν να μετέχει στη διαδικασία και να κλητεύεται. Η νομολογία δέχεται ότι στη δίκη υποβολής σε δικαστική συμπαράσταση διατάσσεται υποχρεωτικά η κλήτευση του συμπαραστατέου και, αν υπάρχει, του προσωρινού δικαστικού συμπαραστάτη.
Αν δεν μπορεί να παραστεί λόγω υγείας, πρέπει να τεκμηριωθεί με ιατρικά έγγραφα. Το δικαστήριο μπορεί να σχηματίσει κρίση και με άλλα αποδεικτικά μέσα, αλλά η μη κλήτευση/μη νόμιμη συμμετοχή μπορεί να δημιουργήσει δικονομικό πρόβλημα.
10. Συνέπειες της απόφασης
Από τη δημοσίευση/καταχώριση και κατά τους ειδικότερους όρους της απόφασης:
- ο συμπαραστατούμενος χάνει ή περιορίζεται στην ικανότητα για συγκεκριμένες δικαιοπραξίες,
- ο δικαστικός συμπαραστάτης τον εκπροσωπεί ή συναινεί,
- πράξεις χωρίς την απαιτούμενη εκπροσώπηση ή συναίνεση πάσχουν,
- για σοβαρές πράξεις μπορεί να απαιτείται επιπλέον άδεια δικαστηρίου,
- η συμπαράσταση εποπτεύεται από το εποπτικό συμβούλιο,
- μπορεί να ζητηθεί μεταρρύθμιση ή άρση αν μεταβληθούν οι συνθήκες.
Το γραφείο μας χειρίζεται υπεύθυνα υποθέσεις δικαστικής συμπαράστασης. Επικοινωνήστε μαζί μας στο 2103300991-2103300992 για την Αθήνα ή στο 2106666658 για την Παλλήνη ή στο kokkinosinterlaw@gmail.com, για να κανονίσετε μία συνάντηση μαζί μας.
