Οι περιορισμοί που επιβάλλονται σε ακίνητα για την προστασία αρχαιολογικών μνημείων επιτρέπεται να έχουν ευρύτερο περιεχόμενο από εκείνο των γενικών περιορισμών της ιδιοκτησίας που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 17 του Συντάγματος, γεννούν δε υποχρέωση αποζημιώσεως του θιγόμενου ιδιοκτήτη όταν συνεπάγονται ουσιώδη δέσμευση της ιδιοκτησίας του, κατά τις ειδικότερες προβλέψεις της παραγράφου 6 του άρθρου 24 του Συντάγματος, εν όψει και του άρθρου 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, που επιβάλλει την αποζημίωση του ιδιοκτήτη για τον ουσιώδη και υπερβαίνοντα το προσήκον μέτρο περιορισμό της δυνατότητας εκμεταλλεύσεως του ακινήτου κατά τον προορισμό του για λόγους δημοσίου συμφέροντος. Γεννάται ευθέως εκ του Συντάγματος υποχρέωση της Διοικήσεως να εξασφαλίζει διηνεκώς την προστασία του μνημείου και παραλλήλως να αποζημιώνει τον θιγόμενο ιδιοκτήτη, η αξίωση του οποίου γεννάται, ελλείψει ειδικής νομοθετικής ρυθμίσεως, μετά την πάροδο εύλογου χρόνου από την επιβολή του επαχθούς μέτρου. Ο χαρακτηρισμός ιδιωτικής έκτασης ως αρχαιολογικού χώρου ή η ύπαρξη εντός ή πλησίον αυτής αρχαίων μνημείων, χωρίς να κινηθεί εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος η διαδικασία απαλλοτρίωσης της έκτασης γεννά υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης σε περίπτωση ουσιώδους, κατά τις περιστάσεις, περιορισμού ή στέρησης της κατά προορισμό χρήσης της ιδιοκτησίας. Υποχρέωση απαλλοτρίωσης γεννάται, κατ’ εξαίρεση, στην περίπτωση που το ακίνητο ευρίσκεται εντός ζώνης απολύτου προστασίας και εντός αυτού υπάρχουν ορατά υπολείμματα αρχαίων μνημείων ή μνημεία που αποκαλύπτονται μετά από ανασκαφική έρευνα, όπως και όταν επέρχεται ουσιώδης περιορισμός ή αναιρείται η κατά προορισμόν χρήση ακινήτου που ευρίσκεται εντός των ορίων ζώνης απολύτου προστασίας κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου. Δεκτή η αίτηση ακυρώσεως. Ακυρώνεται η παράλειψη της Διοικήσεως να αποφανθεί επί αιτήσεως των ιδιοκτητών της Νήσου “Πάτροκλος” ή “Γαϊδουρονήσι” που βρίσκεται στον Σαρωνικό Κόλπο.
Αριθμός 987/2026
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ
ΤΜΗΜΑ Ε΄
Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του στις 3 Νοεμβρίου 2021, με την εξής σύνθεση: Αικατερίνη Χριστοφορίδου, Αντιπρόεδρος, Πρόεδρος του Ε΄ Τμήματος, Αγγελική Μίντζια, Ρωξάνη Γιαννουλάτου, Σύμβουλοι, Θεοδώρα Ζιάμου, Μαρία-Ελένη Παπαδημήτρη, Πάρεδροι. Γραμματέας η Δημητρία Τετράδη, Γραμματέας του Ε΄ Τμήματος.
Για να δικάσει την από 30 Μαρτίου 2015 αίτηση:
των: 1) …, κατοίκου Αθηνών (…), ο οποίος παρέστη με τον δικηγόρο Απόστολο Παπακωνσταντίνου (Α.Μ. 25904), που τον διόρισε με πληρεξούσιο, ο οποίος κατέθεσε δήλωση, σύμφωνα με το άρθρο 33 του π.δ. 18/19898 περί μη εμφανίσεώς του, 2) …, κατοίκου Κηφισιάς Αττικής (.), και 3) …, κατοίκου Κηφισιάς Αττικής (.), οι οποίοι δεν παρέστησαν, αλλά ο δικηγόρος που υπογράφει την αίτηση, νομιμοποιήθηκε με συμβολαιογραφικό πληρεξούσιο,
κατά των: 1) Υπουργού Πολιτισμού και Αθλητισμού, ο οποίος παρέστη με την Μαρία Οικονόμου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, 2) Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, ο οποίος παρέστη με την Αφεντία Ιωσηφίδου, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, και 3) Υπουργού Οικονομικών, ο οποίος παρέστη με την Ελένη Κωνστάντη, Πάρεδρο του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, η οποία κατέθεσε δήλωση σύμφωνα με το άρθρο 33 του π.δ. 18/1989 περί μη εμφανίσεώς της.
Με την αίτηση αυτή οι αιτούντες επιδιώκουν να ακυρωθεί η τεκμαιρόμενη απόρριψη εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου της από 11.11.2024 αίτησής τους, με την οποία είχαν ζητήσει την ανάκληση πράξεων, με τις οποίες τους επιβλήθηκε δέσμευση της ιδιοκτησίας τους και απαγόρευση χρήσης αυτής, λόγω των υπαρχόντων σε αυτήν αρχαιολογικών ευρημάτων και κάθε άλλη σχετική πράξη ή παράλειψη της Διοικήσεως.
Η εκδίκαση άρχισε με την ανάγνωση της εκθέσεως της εισηγήτριας, Παρέδρου Μαρίας-Ελένης Παπαδημήτρη.
Κατόπιν το δικαστήριο άκουσε τις αντιπροσώπους των Υπουργών που εμφανίσθηκαν, οι οποίες ζήτησαν την απόρριψη της υπό κρίσιν αιτήσεως.
Μετά τη δημόσια συνεδρίαση το δικαστήριο συνήλθε σε διάσκεψη σε αίθουσα του δικαστηρίου κ α ι
Α φ ο ύ μ ε λ έ τ η σ ε τ α σ χ ε τ ι κ ά έ γ γ ρ α φ α
Σ κ έ φ θ η κ ε κ α τ ά τ ο ν Ν ό μ ο
- Επειδή, για την άσκηση της κρινόμενης αίτησης έχει καταβληθεί το νόμιμο παράβολο (…./2015/31-3-2015 ειδικά γραμμάτια παραβόλου σειράς Α΄).
- Επειδή, με την αίτηση αυτή, οι αιτούντες, οι οποίοι φέρονται να είναι ιδιοκτήτες της νήσου “Πάτροκλος” ή “Γαϊδουρονήσι” ή πάντως, τμήματος αυτής, εντός του Σαρωνικού κόλπου, ζητούν την ακύρωση της τεκμαιρόμενης απόρριψης εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου της από 11.11.2024 αίτησής τους, με την οποία είχαν ζητήσει την ανάκληση στο σύνολο ή, έστω εν μέρει, μίας σειράς πράξεων, με τις οποίες, κατά τους ισχυρισμούς τους, επιβλήθηκε δέσμευση του συνόλου της ανωτέρω φερόμενης ιδιοκτησίας τους και απαγόρευση χρήσης αυτής κατά τον προορισμό της, λόγω των υπαρχόντων σε αυτήν αρχαιολογικών ευρημάτων. Σε περίπτωση δε μη ευδοκιμήσεως του εν λόγω αιτήματος, είχαν ζητήσει εναλλακτικά την ικανοποίηση των ακόλουθων αιτημάτων : α) την κατ’ εφαρμογή των διατάξεων των άρθρων 18 -19 του ν. 3028/2002 άμεση απαλλοτρίωση ή απευθείας εξαγορά του ακινήτου, άλλως την καταβολή σε αυτούς πλήρους αποζημίωσης για ουσιώδη οριστικό περιορισμό ή οριστική στέρηση του ακινήτου τους β) την κατ’ εφαρμογή του άρθρου 22 του ν. 1650/1986, ανταλλαγή του ακινήτου με έκταση του Δημοσίου, αντίστοιχης αξίας ή την παραχώρηση σε αυτούς, κατά χρήση, δημόσιας έκτασης αντίστοιχης αξίας για ανάλογη χρήση ή εκμετάλλευση με την κατά προορισμό χρήση του ακινήτου τους ή την απαλλοτρίωση του ακινήτου ή την καταβολή εφάπαξ ή περιοδικής αποζημίωσης, δ) την καταβολή, νομιμοτόκως, βάσει των διατάξεων των άρθρων 105 ΕισΝΑΚ αποζημίωσης, ίσης τουλάχιστον με την αντικειμενική αξία του ακινήτου, για τη στέρηση της ιδιοκτησίας τους και επικουρικώς την καταβολή του ίδιου ποσού δυνάμει των διατάξεων περί αδικαιολογήτου πλουτισμού (άρθρο 904 ΑΚ).
- Επειδή, ειδικότερα όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, η νήσος “Πάτροκλος” , επιφάνειας 4.200 στρεμμάτων, βρίσκεται εντός του Σαρωνικού κόλπου, έναντι του 59ου χλμ. της Λεωφόρου Αθηνών – Σουνίου, 3 χλμ, βορείως του Σουνίου και 65 χλμ νοτίως της Αθήνας, το δε πιο κοντινό σημείο της από τις νοτιοδυτικές ακτές της Αττικής απέχει περίπου 850 μ. περίπου και ανήκει διοικητικά στη δημοτική ενότητα Κερατέας του Δήμου Λαυρεωτικής. Η νήσος αυτή περιλαμβάνεται στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο Natura 2000 με τίτλο “Σούνιο – Νησίδα Πατρόκλου και Παράκτια Θαλάσσια Ζώνη», ως Ειδική Ζώνη Διατήρησης (ΕΖΔ) με κωδικό GR 3000005, σύμφωνα με την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ. Εξάλλου, η ίδια περιοχή έχει χαρακτηρισθεί και Ζώνη Ειδικής Προστασίας για την Ορνιθοπανίδα (ΖΕΠ) με τίτλο: «Περιοχή Λεγρενών – Νησίδα Πατρόκλου» και κωδικό GR 3000014, σύμφωνα με την Οδηγία 79/409/ΕΟΚ, χωρίς όμως να έχει εκδοθεί, η προβλεπόμενη από το άρθρο 6 του ν. 3937/2011 κανονιστική πράξη χαρακτηρισμού της προστατευόμενης περιοχής, οριοθέτησής της και καθορισμού των επιτρεπομένων δραστηριοτήτων (βλ. ιδίως το με αριθμ. πρωτ. …/24.9.2015 έγγραφο της Δ/νσης Προστασίας Βιοποικιλότητας Εδάφους και Διαχείρισης Αποβλήτων του τότε Υπουργείου Παραγωγικής Ανασυγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας). Εξάλλου, κατόπιν αιτήσεων των ενδιαφερομένων, εκδόθηκε η με αριθμ. πρωτ. …./18.7.2013 πράξη χαρακτηρισμού του Δασάρχη Λαυρίου, για το σύνολο της νήσου, η οποία φέρεται, βάσει της πράξης αυτής να έχει εμβαδό 2.616,30645 στρέμματα. Με την πράξη χαρακτηρισμού εξαιρέθηκε έκταση 27,328 στρεμμάτων, διότι συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις κηρύξεώς της ως αναδασωτέας, ενώ, ως μη δασική, χαρακτηρίσθηκε τμήμα έκτασης 45,162 στρεμμάτων, η δε υπόλοιπη έκταση των 2.543, 816 στρεμμάτων χαρακτηρίσθηκε ως δάσος , βάσει του άρθρου 3 παρ. 1 του ν. 998/1979.
Περαιτέρω, όπως προκύπτει από τα στοιχεία του φακέλου, στην βόρεια και ανατολική πλευρά του νησιού εντοπίζονται σημαντικές ορατές αρχαιότητες, οι οποίες συνδέονται με οχυρό της εποχής του Χρεμωνιδείου πολέμου μεταξύ Αθηναίων και Μακεδόνων (267-263 π.Χ), το οποίο κατασκευάστηκε από το στρατηγό του Πτολεμαίου Β’, Πάτροκλο. Στην ανατολική πλευρά του νησιού, επάνω σε ύψωμα σώζονται τα θεμέλια του οχυρού αποτελούμενου από δύο κτίσματα με δεξαμενή. Από το οχυρό δύο οχυρωματικοί τοίχοι εκτείνονται έως τη θάλασσα (μήκους ο μεν βόρειος 300 μ., με τέσσερις τουλάχιστον πύργους, ο δε νότιος μήκους 150 μ. με ένα πύργο), εντός των οποίων, καθώς και σε επαφή με το βόρειο σκέλος του τείχους, μαρτυρούνται κατάλοιπα κτισμάτων, τα οποία προφανώς κάλυπταν τις ανάγκες της φρουράς. Τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα έχουν ήδη αποτυπωθεί από τα τέλη του 19ου αι. π.Χ. , η δε κεραμική που περισυλλέχθηκε χρονολογείται στην ύστερη κλασσική – ελληνιστική περίοδο. Εξάλλου, αρχαιολογικά κατάλοιπα απαντώνται σε διάφορες θέσεις του νησιού, τα οποία συνίστανται σε αναλημματικούς τοίχους και τοίχους θεμελίωσης κτισμάτων. Η διασπορά, ωστόσο της κεραμικής είναι έντονη σε όλη τη βόρεια πλευρά του νησιού με ενδείξεις από τα προϊστορικά χρόνια και έως τους πρώιμους βυζαντινούς χρόνους. Περαιτέρω, στο πλαίσιο ενάλιων ερευνών του Ινστιτούτου ενάλιων Αρχαιολογικών Ερευνών γύρω από τη νησίδα κατά τη δεκαετία του ’70, εντοπίστηκαν δύο ναυάγια, εκ των οποίων το ένα χρονολογείται στη κλασσική εποχή και το άλλο είναι νεώτερο [βλ ιδίως το με αριθμ. πρωτ. ΥΠΠΟΠΑΙΘ/ΓΔΑΠΚ/ΕΦΑ ΑΝ.ΑΤΤΙΚΗΣ/././30.3.2015 έγγραφο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής και την με αριθμ. πρωτ. ΥΠΟΠΑΙΘ/ΓΔΑΠΚ/ΔΙΠΚΑ/ ΤΠΚΑΧΜΑΕ/././././31.8.2015 έκθεση απόψεων της Διεύθυνσης Προϊστορικών και Κλασσικών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισμού Παιδείας και Θρησκευμάτων προς το Δικαστήριο (αρ. πρωτ. εισερχομένων ΕΠ ./1.9.2015)].
- Επειδή, στο παρελθόν, προτού θεσμοθετηθεί οποιοδήποτε καθεστώς προστασίας, συγγενείς των αιτούντων προέβησαν, σύμφωνα με τα ευρισκόμενα στο φάκελο της δικογραφίας στοιχεία, σε σειρά ενεργειών με σκοπό την την οικοδόμηση και τουριστική αξιοποίηση της νήσου. Ειδικότερα, στις 21.9.1971, υπεβλήθη στο τότε Υπουργείο Πολιτισμού και Επιστημών αίτημα, προκειμένου να δοθεί άδεια τουριστικής αξιοποίησης, το οποίο όμως δεν έγινε δεκτό (αριθμ. πρωτ. ./8.2.1972 έγγραφο του ανωτέρω Υπουργείου), με την αιτιολογία ότι έπρεπε να αποφευχθεί βλάβη των αρχαιοτήτων και η διατάραξη της ιστορικότητας του τοπίου από την ανέγερση ξενοδοχείων και άλλων τουριστικών εγκαταστάσεων, ενώ γνωστοποιήθηκε και η πρόθεση του Υπουργείου για διεξαγωγή αρχαιολογικών ερευνών. Περαιτέρω, ο πατέρας και δικαιοπάροχος των αιτούντων, …, με την από 10.6.1974 αίτηση στο ανωτέρω Υπουργείο, ζήτησε τη χορήγηση άδειας για διάνοιξη οδών και διαμόρφωση του χώρου, εργασίες στην εκτέλεση των οποίων προέβη τελικώς, παρά τη μη χορήγηση σχετικής άδειας, με συνέπεια την καταστροφή σημαντικού τμήματος της οχυρώσεως και την επιχωμάτωση άλλου τμήματος. Με την απόφαση ΥΠΠΕ /ΑΡΧΑΙΟΤ/Α/Φ04/45043/4472/ 4.10.1974 του Υπουργού Πολιτισμού και Επιστημών δεν επετράπη η οικοδόμηση στο τμήμα της νήσου, στο οποίο βρίσκονται τα αρχαία ερείπια του προαναφερθέντος ελληνιστικού οχυρού στρατοπέδου, γνωστού, ως «Πατρόκλου χάραξ», στο βορειοανατολικό τμήμα της νήσου, για την προστασία αυτών, ενώ αποφασίσθηκε και η διεξαγωγή ανασκαφικής έρευνας από τη θέση αυτή των ερειπίων του χάρακος στις πεδινές περιοχές αυτού που ήταν εμφανή ερείπια οικοδομημάτων και όστρακα αγγείων. Από το αποτέλεσμα των ανασκαφών επρόκειτο, σύμφωνα με την απόφαση αυτή, να εξαρτηθεί η αποδέσμευση ή μη του συγκεκριμένου τμήματος της νήσου. Με την ίδια απόφαση επετράπη η τουριστική αξιοποίηση σε τμήμα της νότιας πλευράς της νήσου, υπό την προϋπόθεση υποβολής σχετικών σχεδίων. Ακολούθως, με την απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Επιστημών ΥΠΠΕ/ΑΡΧΑΙΟΤ/Δ/Φ04/42929/ 319 Π.Ε/7.6.1976 εγκρίθηκε, κατόπιν υποβολής σχετικού αιτήματος η χορήγηση στον Ιωάννη Γιατράκο, αδελφό του πατέρα των αιτούντων, άδειας οικοδομής στο βορειοδυτικό και δυτικό τμήμα της νήσου, υπό την προϋπόθεση, μεταξύ άλλων, προηγούμενης πλήρους ανασκαφικής έρευνας από την αρμόδια Εφορεία Κλασσικών Αρχαιοτήτων. Στη συνέχεια η Εφορεία Κλασσικών Αρχαιοτήτων Αττικής απαντώντας στην από 18.6.1976 αίτηση του δικαιοπαρόχου των αιτούντων, …, σχετικά με τη χορήγηση χάρτη με σημείωση της περιοχής, στην οποία θα μπορούσε να ανεγερθεί ξενοδοχειακή μονάδα, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί για την έκδοση άδειας καταλληλότητας από τον ΕΟΤ, απέστειλε τον ζητηθέντα χάρτη και επεσήμανε ότι επιτρέπεται η οικοδόμηση χωρίς εκβραχισμούς μόνο στο νότιο τμήμα της νήσου, υπό την προϋπόθεση υποβολής σχετικών σχεδίων, σύμφωνα με την παλαιότερη απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού και Επιστημών ΥΠΕ/ΑΡΧΑΙΟΤΗΤ/ΑΦ04/45045/4472.4.10.74, ενώ αντίθετα, ως προς βόρειο και βορειοανατολικό τμήμα επεσήμανε ότι θα έπρεπε να παραμείνει αδόμητο και ότι ως προς το βόρειο και βορειοδυτικό τμήμα, η Εφορεία επρόκειτο να γνωμοδοτήσει μετά από ανασκαφική έρευνα προς διαπίστωση υπάρξεως αρχαιοτήτων (έγγραφο αριθμ. πρωτ. ./26.6.1976 Εφορείας Κλασσικών Αρχαιοτήτων). Περαιτέρω, με την απόφαση ΥΠΠΕ/ΑΡΧΑΙΟΤ/Α/Φ04/59033/6734/15.11.1976 του Υπουρ-γείου Πολιτισμού και Επιστημών απορρίφθηκε αίτημα του ανωτέρω δικαιοπαρόχου των αιτούντων για την κατασκευή κρηπιδώματος και κυματοθραύστη στην ακτή της νήσου, τα οποία όμως είχαν ήδη κατασκευασθεί στο μεταξύ χωρίς άδεια.
- Επειδή, κατόπιν τούτων, εκδόθηκαν τα επόμενα χρόνια διαδοχικά διοικητικές πράξεις, με τις οποίες καθορίσθηκε το καθεστώς προστασίας της νήσου. Ειδικότερα δε με την απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού και Επιστημών Α1/Φ.2/719/25/1983 (Δ΄ 290/30.5.1983) η νήσος Πατρόκλου κηρύχθηκε, κατ’ επίκληση των διατάξεων του ΚΝ 5351/193 «Περί Αρχαιοτήτων» και των διατάξεων του Ν. 1469/1950 «Προστασία οικοδομημάτων έργων τέχνης μεταγενέστερων του 1830», ως αρχαιολογικός χώρος και ως ιστορικός τόπος, διότι σε αυτή σώζονταν τα προαναφερθέντα λείψανα οχύρωσης κατασκευασθείσας στη διάρκεια του Χρεμωνιδείου Πολέμου. Σύμφωνα με την απόφαση αυτή, η οχύρωση αποτελείται από ένα κτίριο (στρατηγείο) στην κορυφή ενός λόφου στην ανατολική πλευρά του νησιού, από δύο τείχη που κλείνουν όλη την έκταση στα ανατολικά του λόφου μέχρι τη θάλασσα και από λείψανα κτισμάτων, προφανώς καταλύματα των στρατιωτών και αποθήκες στο εσωτερικό του τείχους, ενώ στο πεδινό τμήμα του νησιού στη βορειοανατολική πλευρά υπάρχουν ίχνη προϊστορικού οικισμού Περαιτέρω με την ίδια απόφαση το νησί χαρακτηρίσθηκε ως τόπος ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, επειδή η ανατολική και βόρεια πλευρά του είναι άμεσα ορατή από την ακτή και τον αρχαιολογικό χώρο Σουνίου και οποιαδήποτε μεγάλης έκτασης επέμβαση στο τοπίο του θα ζημίωνε σοβαρά το περιβάλλον του αρχαιολογικού αυτού χώρου. Μετά την έκδοση της ανωτέρω απόφασης, το τότε Υπουργείο Πολιτισμού, απαντώντας στις από 15.7.1991 και 21.10.1992 αιτήσεις του του … (πατέρα και δικαιοπαρόχου των αιτούντων), ενημέρωσε τον ενδιαφερόμενο ότι δεν ήταν δυνατός ο αποχαρακτηρισμός υφιστάμενου αρχαιολογικού χώρου, ενώ, σε σχέση με το αίτημα για εκμετάλλευση της ιδιοκτησίας του επανέλαβε ότι ο ενδιαφερόμενος θα έπρεπε να υποβάλει συγκεκριμένο αίτημα συνοδευόμενο από τα αναγκαία στοιχεία, όπως τοπογραφικό σχεδιάγραμμα (βλ. έγγραφα του Υπουργείου Πολιτισμού ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ02/45385/2404/7.11.1991 και ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ02/ 54157/2667/13.11.1992). Εν συνεχεία, με την εκδοθείσα κατ’ εφαρμογή, μεταξύ άλλων, των διατάξεων του ν. 1892/1990, απόφαση ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/ Α1/Φ02/61126/3407/14.12.1995 του Υπουργού Πολιτισμού «Θεσμοθέτηση Ζωνών Α απολύτου προστασίας, αδόμητων σε περιοχές της Λαυρεωτικής χερσονήσου […] στη Νήσο Πατρόκλου Νομού Αττικής» (Β΄1070/29.12.1995), η νήσος Πατρόκλου χαρακτηρίσθηκε, για λόγους προστασίας του κηρυχθέντος, κατά τα ανωτέρω αρχαιολογικού χώρου, ολόκληρη, ως Ζώνη Α απολύτου προστασίας, στην οποία απαγορεύθηκε η δόμηση, καθώς και οποιαδήποτε κατασκευή για την οποία θα ήταν αναγκαία ή μη η έγκριση της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής. Ακολούθως με το από 17.2.1998 πδ «Καθορισμός χρήσεων γης και όρων και περιορισμών δόμησης στην εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών προ του έτους 1923 περιοχή της χερσονήσου Λαυρεωτικής (ν. Αττικής)» (Δ΄125/27.2.1998), το οποίο εκδόθηκε κατ’ εφαρμογή, μεταξύ άλλων, του άρθρου 21 παρ. 1 και 2 του ν. 1650/1986 και του ν. 1515/1985, η νήσος Πατρόκλου εντάχθηκε στις περιοχές του άρθρου 2 παρ. Β «Περιοχές με στοιχείο Β1», δηλαδή σε περιοχές απολύτου προστασίας τοπίου και αρχαιολογικών χώρων, στις οποίες απαγορεύεται κάθε δόμηση. Όμως, όπως προκύπτει τόσο από σειρά εκθέσεων αυτοψιών με ημερομηνίες 4.9.2009, του Τμήματος Πολεοδομίας της Διεύθυνσης Χωροταξίας – Πολεοδομίας Νοτίου Τομέα της Ν.Α. Αττικής, όσο και από την από 24.2.2011 αναφορά της Β΄ ΕΠΚΑ, η οποία συντάχθηκε σε συνέχεια αυτοψίας, διενεργηθείσας στις 8.2.2011, κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας, διαπιστώθηκε η ύπαρξη εγκατεστημένων κλωβών ιχθυοτροφείων, διαφόρων αυθαιρέτων κατασκευών και κτισμάτων (π.χ κατοικία και βοηθητικοί χώροι, ποιμνιοστάσιο, προβλήτα στη βόρεια παραλία) καθώς και η καταστροφή του νότιου τείχους του αρχαίου οχυρού, στο μεγαλύτερο τμήμα του από μία από τις αγροτικές οδούς που διανοίχθηκε το έτος 1974, στο δε βόρειο τμήμα του νησιού διαπιστώθηκε ότι σε όλη του την έκταση εντοπίζονται θραύσματα κεραμικής διαφόρων περιόδων κατοίκησης, καθώς και ότι ενδέχεται το εκτενές δίκτυο αγροτικών δρόμων που διανοίχθηκε να έχει καταστρέψει και άλλες, πέραν του αρχαίου τείχους, κατασκευές ή αρχαίες εγκαταστάσεις. Με την με αριθ. πρωτ. 3941/26.4.2012 αίτησή του προς την Β΄ ΕΠΚΑ ο δεύτερος από τους ήδη αιτούντες ζήτησε την αναοριοθέτηση της αδόμητης ζώνης Α΄ απόλυτης προστασίας σε Β΄ ζώνη, προκειμένου να καταστεί εφικτή η ήπια τουριστική ανάπτυξη της νήσου, δεδομένου ότι, κατά τους ισχυρισμούς του ο αρχαιολογικός χώρος δεν υπερέβαινε τα 50 – 60 στρέμματα. Η αίτηση αυτή απορρίφθηκε με την απόφαση 3941/3.7.2012 απόφαση της Β΄ΕΠΚΑ, με το σκεπτικό ότι οι ρυθμίσεις του πολιτιστικού περιβάλλοντος δεν μπορούν να καταργηθούν ούτε να τροποποιηθούν επί τα χείρω, εκτός εάν η τροποποίηση αυτή εισάγει καθεστώς προστατευτικό για το πολιτιστικό περιβάλλον, ενώ επισημάνθηκε ότι στο παρελθόν είχε υποδειχθεί στην πλευρά των αιτούντων να υποβάλουν μελέτη για το έργο που υπήρχε πρόθεση να εκτελεστεί, ενόψει του ότι ίσχυε η απόφαση του έτους 1983 για την κήρυξη της νήσου ως αρχαιολογικού χώρου πλην οι ενδιαφερόμενοι δεν υπέβαλαν σχετική μελέτη μέχρι την έκδοση της απόφασης ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ02/61126/3407/14.12.1995, με την οποία ολόκληρη η νήσος χαρακτηρίσθηκε ως Ζώνη Α απόλυτης προστασίας, όπου απαγορεύεται η δόμηση. Περαιτέρω, με την κοινή απόφαση Φ.110/3/330340/Σ.120/7.4.2014 των Υπουργών Εθνικής Άμυνας και Δημόσιας Τάξης και Προστασίας του Πολίτη με τίτλο «Ρύθμιση θεμάτων σχετικών με την έκδοση άδειας για την απόκτηση με δικαιοπραξία εν ζωή εμπραγμάτων ή ενοχικών δικαιωμάτων του άρθρου 28 του ν. 1892/1990 (Α΄ 101)» (Β΄1026) και ειδικότερα, με το άρθρο 3 παρ. 1 περ. η της απόφασης αυτής προβλέφθηκε ότι οι αρχαιολογικές ζώνες δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο δικαιοπραξιών εν ζωή για την απόκτηση εμπραγμάτων ή ενοχικών δικαιωμάτων σε ιδιωτικές νήσους ή νησίδες, καθώς και σε ακίνητα ιδιωτικών νήσων ή νησίδων. Οι αιτούντες με την από 17 Ιουνίου 2014 αίτηση ακύρωσης ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας (αριθμ. καταθέσεως 2284/2014) ζήτησαν, την ,κατά το μέρος τούτο, ακύρωση της ως άνω ΚΥΑ. Περαιτέρω, με την από 23.6.2015 αίτησή τους ενώπιον του Συμβουλίου της Επικρατείας (αριθμ. καταθέσεως 1666/2015) ζήτησαν την ακύρωση της Φ.110/8/273951/4.5.2015 απόφασης του Υπουργού Εθνικής Άμυνας, με την οποία απορρίφθηκε, κατ’ επίκληση του άρθρου 3 παρ. 1 περ. η΄ της προαναφερθείσας ΚΥΑ, αίτηση της εταιρείας «ΠΑΤΡΟΚΛΟΣ ΚΤΗΜΑΤΙΚΗ ΜΟΝΟΠΡΟΣΩΠΗ Ε.ΠΕ.» για τη χορήγηση άδειας προς απόκτηση με δικαιοπραξία εν ζωή του εμπράγματου δικαιώματος της κυριότητας επί της νήσου «Πάτροκλος». Κατόπιν συνεκδικάσεως των ανωτέρω συναφών αιτήσεων ακυρώσεως εκδόθηκε η απόφαση 549/2021 εν μέρει απορριπτική απόφαση του Δ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας. Συγκεκριμένα με την απόφαση αυτή έγινε δεκτό, μεταξύ άλλων, ότι η εξουσιοδοτική διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 1892/1990 της ανωτέρω ΚΥΑ, όπως ίσχυε κατά τον κρίσιμο χρόνο, με την οποία προβλεπόταν ότι για τη απόκτηση με δικαιοπραξία εν ζωή εμπραγμάτων ή ενοχικών δικαιωμάτων από φυσικά ή νομικά πρόσωπα σε ιδιωτικές νήσους ή νησίδες και σε ακίνητα ιδιωτικών νήσων ή νησίδων οπουδήποτε και αν ευρίσκονται, απαιτείται προηγούμενη άδεια του Υπουργού Εθνικής Άμυνας, και περαιτέρω, παρεχόταν στους Υπουργούς Εθνικής Άμυνας και Δημόσιας Τάξης η εξουσία να καθορίσουν με κοινή απόφασή τους τις προϋποθέσεις της ανωτέρω άδειας του Υπουργού Εθνικής Άμυνας, αποβλέπει, μέσω της παροχής της ανωτέρω εξουσίας στους συγκεκριμένους Υπουργούς, στην προστασία εθνικών συμφερόντων. Σε αυτά δε περιλαμβάνεται, όπως έγινε δεκτό και η διασφάλιση εφαρμογής του, αρμοδίως, από τον Υπουργό Πολιτισμού, θεσπισθέντος καθεστώτος προστασίας των αρχαιολογικών χώρων μείζονος σημασίας, όπως οι αρχαιολογικές ζώνες σε ιδιωτικές νήσους ή νησίδες, οι οποίες, λόγω των χαρακτηριστικών τους, (νησιωτικός χαρακτήρας και αρχαιολογική σημασία), αποτελούν ελκυστικό στόχο για παράνομες παρεμβάσεις και εκμεταλλεύσεις κάθε είδους , δυνάμενες να θέσουν σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια, τη δημόσια τάξη και να δημιουργήσουν μη αναστρέψιμες καταστάσεις. Με τα δεδομένα αυτά έγινε δεκτό ότι η εξουσιοδοτική διάταξη του άρθρου 1 παρ. 1 του ν. 1892/1990, όπως ίσχυε, κατά το κρίσιμο χρονικό διάστημα είναι σύμφωνη με το Σύνταγμα, η δε τεθείσα με το άρθρο 3 παρ. 1 περ. η της ΚΥΑ Φ.110/3/330340/Σ.120/7.4.2014 απαγόρευση δικαιοπραξιών εν ζωή για την απόκτηση εμπράγματων ή ενοχικών δικαιωμάτων σε ιδιωτικές νήσους ή νησίδες, καθώς και σε ακίνητα ευρισκόμενα σε αυτές, εφόσον έχουν χαρακτηρισθεί ως αρχαιολογικές ζώνες, κρίθηκε ότι κείται εντός των ορίων της ανωτέρω εξουσιοδοτικής διάταξης. Περαιτέρω, έγινε δεκτό ότι η επέμβαση αυτή στο δικαίωμα της ιδιοκτησίας, στην περίπτωση των χαρακτηρισμένων ως αρχαιολογικών ζωνών ιδιωτικών νήσων ή νησίδων, όσον αφορά στην σύναψη εμπραγμάτων δικαιοπραξιών εν ζωή, θεμιτώς περιορίζει την εξουσία του ιδιοκτήτη, χωρίς ωστόσο, να θίγει τις λοιπές εξουσίες που απορρέουν από το εμπράγματο δικαίωμα της κυριότητας και αφορούν, την υπό τους όρους που θέτει η νομοθεσία, χρήση και κάρπωση του ακινήτου κατά τον προορισμό του, καθώς και τη διενέργεια δικαιοπραξιών αιτία θανάτου, λαμβάνοντας υπόψη και τη διατήρηση του δικαιώματος του ιδιοκτήτη για αποκατάσταση της ενδεχόμενης ζημίας του κατά την κείμενη νομοθεσία. Ενόψει τούτων, κρίθηκε ότι η προαναφερθείσα ρύθμιση του άρθρου 3 παρ. 1 περ η΄ της ΚΥΑ Φ.110/3/330340/Σ.120/7.4.2014 δεν παραβιάζει τις διατάξεις των άρθρων 5 παρ. 1, 17, 25 παρ. 1 του Συντάγματος και του άρθρου 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών και απορρίφθηκε η αίτηση ακυρώσεως κατά της ανωτέρω κανονιστικής ΚΥΑ, όπως και κατά της ερειδόμενης σε αυτήν απόφασης του Υπουργού Εθνικής Άμυνας Φ.110/8/273951/4.5.2015. Εν τω μεταξύ, οι αιτούντες επέδωσαν στις 14.11.20114 την από 11.11.2014 αίτησή τους στους Υπουργούς Οικονομικών, Πολιτισμού και Αθλητισμού, Περιβάλλοντος Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, με την οποία ζήτησαν, κατ’ επίκληση των διατάξεων των άρθρων 17 παρ. 1, 24 παρ. 6 του Συντάγματος της κατοχυρούμενης στο Σύνταγμα αρχή της αναλογικότητας και του άρθρου 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ την ανάκληση των πράξεων, με τις οποίες, κατά τους ισχυρισμούς τους, λόγω των υπαρχόντων στη νήσο αρχαιολογικών ευρημάτων, επιβλήθηκε πλήρης δέσμευση στην ιδιοκτησία τους, άλλως την υιοθέτηση ηπιότερων μέτρων, με την μερική έστω ανάκληση των πράξεων αυτών, ώστε η δέσμευση της ιδιοκτησίας τους να περιοριστεί αποκλειστικά στα τμήματα εκείνα της νήσου που εντοπίζονται αρχαιολογικά ευρήματα. Συγκεκριμένα, με την ως άνω αίτηση ζητήθηκε η έστω μερική ανάκληση των ακόλουθων πράξεων: 1) Της απόφασης της Υπουργού Πολιτισμού και Επιστημών Α1/Φ.2/719/25/1983, με την οποία η νήσος Πατρόκλου κηρύχθηκε ως αρχαιολογικός χώρος και ως ιστορικός τόπος, 2) Της απόφασης ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ02/61126/3407/14.12.1995 του Υπουργού Πολιτισμού, με την οποία θεσμοθετήθηκαν Ζώνες Α απόλυτης προστασίας, αδόμητες σε περιοχές της Λαυρεωτικής χερσονήσου, μεταξύ των οποίων και στη νήσο «Πατρόκλου», 3) του από 17.2.1998 π.δ. σχετικά με τον καθορισμό χρήσεων γης και όρων δόμησης στην εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών προ του έτους 1923 περιοχή της χερσονήσου Λαυρεωτικής, με το οποίο η νήσος εντάχθηκε στις περιοχές του άρθρου 2 παρ. Β «Περιοχές με στοιχείο Β1», δηλαδή σε περιοχές απολύτου προστασίας τοπίου και αρχαιολογικών χώρων, στις οποίες απαγορεύεται κάθε δόμηση, 4) του από 24.1.2003 π.δ/τος σχετικά με τον καθορισμό Ζωνών προστασίας των ορεινών όγκων της Χερσονήσου Λαυρεωτικής (ν. Αττικής) (Δ .), 5) της ΚΥΑ Φ.110/3/330340/Σ.120/7.4.2014, καθ’ ο μέρος με το άρθρο 3 παρ. 1 περ. η΄ αυτής προβλέπεται απαγόρευση δικαιοπραξιών εν ζωή για την απόκτηση εμπράγματων ή ενοχικών δικαιωμάτων σε ιδιωτικές νήσους ή νησίδες, καθώς και σε ακίνητα ευρισκόμενα σε αυτές, εφόσον έχουν χαρακτηρισθεί ως αρχαιολογικές ζώνες. Επικουρικά δε οι αιτούντες με την ανωτέρω αίτηση ζήτησαν τα εξής: α) την καταβολή σε αυτούς πλήρους αποζημίωσης για ουσιώδη οριστικό περιορισμό ή οριστική στέρηση του ακινήτου τους, βάσει του άρθρου 19 παρ. 3 του ν. 3028/2002, σε συνδυασμό με τα άρθρα 17 και 24 παρ. 6 του Συντάγματος και με το άρθρο 1 του Πρόσθετου πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ β) άλλως την άμεση απαλλοτρίωση ή απευθείας εξαγορά του ακινήτου, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 18 του ν. 3028/2002, σε συνδυασμό με τις προαναφερθείσες συνταγματικές διατάξεις και 1 του άρθρου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, γ) άλλως, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 22 του ν. 1650/1986, ανταλλαγή του ακινήτου με έκταση του Δημοσίου, αντίστοιχης αξίας ή την παραχώρηση στους αιτούντες κατά χρήση δημόσιας έκτασης, αντίστοιχης αξίας, για ανάλογη χρήση ή εκμετάλλευση με την κατά προορισμό χρήση του ακινήτου τους (δόμηση και επενδυτική αξιοποίηση) ή την απαλλοτρίωση του ακινήτου ή την καταβολή εφάπαξ ή περιοδικής αποζημίωσης, δ) άλλως την καταβολή, νομιμοτόκως, βάσει των διατάξεων των άρθρων 105 ΕισΝΑΚ, 17, 24 παρ. 6 του Συντάγματος, του άρθρου 1 του Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και επικουρικώς των διατάξεων περί αδικαιολογήτου πλουτισμού (άρθρο 904 ΑΚ), αποζημίωσης για τη στέρηση της ιδιοκτησίας τους, ίσης τουλάχιστον με την αντικειμενική αξία του ακινήτου.
- Επειδή, όπως προκύπτει από την προσκομισθείσα με αριθμ. πρωτ. 1986/20.7.2015 ληξιαρχική πράξη θανάτου του Δήμου Κηφισιάς ν. Αττικής, μετά την άσκηση της αίτησης ακύρωσης (31.3.2015), η τρίτη από τους αιτούντες απεβίωσε στις 18.7.2015. Tη δε δίκη συνεχίζουν, κατ’άρθρο 31 παρ. 1 του π.δ/τος 18/1989, οι δύο πρώτοι αιτούντες, τέκνα της θανούσας και φερόμενοι εξ αδιαθέτου κληρονόμοι αυτής με σχετική δήλωση του πληρεξουσίου δικηγόρου τους, περιληφθείσα στο κατατεθέν στις 11.5.2021 υπόμνημα (βλ. σχετικά το με αριθμ. πρωτ. ./3.9.2015 πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών του Δήμου Αθηναίων, το με αριθμ. πρωτ. ./29.1.2019 πιστοποιητικό της Γραμματέως του Ειρηνοδικείου Αμαρουσίου περί μη καταχωρήσεως δήλωσης για αποποίηση της κληρονομιάς και το με αριθ. πρωτ. ./13.1.2016 πιστοποιητικό της Γραμματέως του Πρωτοδικείου Αθηνών περί μη καταθέσεως αγωγής αμφισβήτησης του κληρονομικού δικαιώματος των δύο πρώτων αιτούντων).
- Επειδή, οι αιτούντες οι οποίοι με την αποβιώσασα τρίτη αιτούσα, και τον προαποβιώσαντα αυτής (το έτος 2012) αδελφό τους, (…), φέρονται, βάσει στοιχείων που προσκόμισαν προαποδεικτικώς (μεταξύ άλλων την υπ’ αριθμ. ./20.11.2008 πράξη αποδοχής κληρονομιάς της συμβολαιογράφου Αθηνών …, την υπ’ αριθμ. 357/2013 διάταξη του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών), να απέκτησαν, ως συγκύριοι, κατά την εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή, τη νήσο «Πάτροκλος» ή «Γαϊδουρονήσι», ή πάντως ορισμένη έκταση επ’ αυτής, με έννομο συμφέρον ασκούν την κρινόμενη αίτηση. Εξάλλου, ενόψει του ότι η τεκμαιρόμενη απόρριψη της προαναφερθείσας, από 11.11.2004 αίτησης, η οποία κοινοποιήθηκε στις στις 14.11.2014 προς τους καθών η υπό κρίση αίτηση ακύρωσης Υπουργούς, συντελέσθηκε μετά την άπρακτη πάροδο τριμήνου, στις 14.2.2015, η ασκηθείσα στις 30.3.2015 αίτηση ακύρωσης, δηλαδή εντός εξήντα ημερών από την επομένη της κατά τα ανωτέρω συντέλεσης της σιωπηρής απόρριψης, είναι εμπρόθεσμη, ενώ τα περί του αντιθέτου προβαλλόμενα με το κατατεθέν μετά τη συζήτηση και εντός της χορηγηθείσας από την Πρόεδρο του Τμήματος προθεσμίας, από 10.11.2021 υπόμνημα, είναι απορριπτέα. Κατά τα λοιπά η υπό κρίση αίτηση ασκείται παραδεκτώς και επομένως, πρέπει να εξετασθεί στην ουσία της.
- Επειδή, με την υπό κρίση αίτηση, με την οποία ζητείται η ακύρωση της σιωπηρής απόρριψης της ανωτέρω αίτησης, όπως αναπτύσσεται και με το από 11.5.2021 υπόμνημα, προβάλλεται, καθ’ ερμηνεία των δικογράφων, ότι η σιωπηρή απόρριψη του αιτήματος ανάκλησης, έστω και μερικώς, των αναφερόμενων σε προηγούμενη (Πέμπτη) σκέψη πράξεων, συνιστά παράλειψη νόμιμης οφειλόμενης ενέργειας, δεδομένου ότι η διατήρηση σε ισχύ των ανωτέρω δεσμευτικών της ιδιοκτησίας πράξεων αντίκειται στις διατάξεις των άρθρων 17, 25 του Συντάγματος και των συναφών κανόνων του ενωσιακού δικαίου για την εφαρμογή της αρχής της αναλογικότητας, όπως και του άρθρου 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, καθώς οι ανωτέρω πράξεις, με την πλήρη απαγόρευση της άσκησης των εξουσιών που απορρέουν από την κυριότητα, συμπεριλαμβανομένης ακόμη και της δυνατότητας πώλησης ή μίσθωσης της ιδιοκτησίας, έχουν ως συνέπεια την πλήρη αδρανοποίηση της ιδιοκτησίας των αιτούντων. Και τούτο, ενώ δεν συντρέχουν λόγοι προστασίας του δημοσίου συμφέροντος, συναρτώμενοι με την προστασία του φυσικού ή του πολιτιστικού περιβάλλοντος κατά το άρθρο 24 παρ. 1 και παρ. 6 του Συντάγματος, ικανοί να δικαιολογήσουν την πλήρη δέσμευση του συνόλου της ιδιοκτησίας των αιτούντων, δεδομένου τα αρχαιολογικά ευρήματα εντοπίζονται, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους, σε περιορισμένη έκταση, στο ανατολικό τμήμα, η οποία δεν υπερβαίνει τα 35 στρέμματα, η δε Διοίκηση, κατά πλάνη περί τα πράγματα δέσμευσε , λόγω των αρχαιολογικών ευρημάτων, το σύνολο της ιδιοκτησίας, χωρίς, κατά τους προβαλλόμενους ισχυρισμούς, να έχει διενεργηθεί έλεγχος με ή χωρίς ανασκαφή παρά τις συνεχείς οχλήσεις των αιτούντων, με συνέπεια, οι ανωτέρω δεσμευτικές του συνόλου της ιδιοκτησίας πράξεις να μην είναι νομίμως αιτιολογημένες. Εξάλλου, οι αιτούντες προς ενίσχυση των προβαλλόμενων ισχυρισμών τους περί παραβίασης των ανωτέρω, υπερνομοθετικής ισχύος, προστατευτικών της ιδιοκτησίας διατάξεων και της συνταγματικώς κατοχυρούμενης αρχής της αναλογικότητας, προβάλλουν ότι η νήσος Πατρόκλου, ανεξαρτήτως του εάν βρίσκεται εκτός σχεδίου, παρουσιάζει μοναδική αξία, κυρίως οικοπεδική, λόγω της αυτοτέλειάς της, της εγγύτητάς της με προνομιούχο και οικιστικά και τουριστικά ανεπτυγμένη περιοχή της Αττικής, όπως και με τον Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών.
- Επειδή, όπως γίνεται παγίως δεκτό, η Διοίκηση είναι, κατ’ αρχήν, ελεύθερη να προβαίνει σε κανονιστική ρύθμιση και , συνεπώς, δεν υποχρεούται να τροποποιεί ή να ανακαλεί κανονιστικές πράξεις της εκδιδόμενες κατ’ εξουσιοδότηση τυπικού νόμου. Τέτοια υποχρέωση δεν προκύπτει από την παρ. 1 του άρθρου 24 του κυρωθέντος με το άρθρο πρώτο του ν. 2690/1999 (Α΄45) Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, η οποία προβλέπει την υποβολή αίτησης θεραπείας μόνο κατ’ ατομικής διοικητικής πράξης, ενώ δε νοείται αίτηση θεραπείας κατά κανονιστικής πράξης με αίτημα την ανάκληση ή την τροποποίηση αυτής, έστω και για λόγους νομιμότητας, δεδομένου ότι η Διοίκηση, ελεύθερη να προβαίνει σε κανονιστική ρύθμιση, δεν υποχρεούται να την τροποποιήσει ή να την ανακαλέσει (ΣτΕ 226/2020, 1859/2019,384/2018, 1585/2016). Εξάλλου, όπως έχει κριθεί η πράξη κήρυξης αρχαιολογικού χώρου, η οποία έχει ως συνέπεια την υπαγωγή του στο νομοθετικό καθεστώς που ισχύει για τους αρχαιολογικούς χώρους, έχει κανονιστικό χαρακτήρα (ΣτΕ 1489/2015 3041/2011), όπως και η απόφαση καθορισμού ζωνών προστασίας εντός αρχαιολογικού χώρου, στις οποίες απαγορεύεται παντελώς ή δόμηση, όπως συμβαίνει εν προκειμένω με την απόφαση εκδοθείσα κατ’ εφαρμογή, μεταξύ άλλων, των διατάξεων του ν. 1892/1990, απόφαση ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ02/61126/3407/14.12.1995 του Υπουργού Πολιτισμού «Θεσμοθέτηση Ζωνών Α απολύτου προστασίας, αδόμητων σε περιοχές της Λαυρεωτικής χερσονήσου…στη Νήσο Πατρόκλου Νομού Αττικής» (ΣτΕ 530/2003 Ολομ., ΣτΕ 154/2019, 2270/2014 7μ.). Περαιτέρω, κανονιστικό χαρακτήρα έχει και η ΚΥΑ Φ.110/3/330340/ Σ.120/7.4.2014 όπως κρίθηκε ήδη με την απόφαση 549/2021 του Δ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, ενώ, ως εκ του περιεχομένου του, κανονιστικό χαρακτήρα έχει και το από 17.2.1998 πδ «Καθορισμός χρήσεων γης και όρων και περιορισμών δόμησης στην εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών προ του έτους 1923 περιοχή της χερσονήσου Λαυρεωτικής (Ν. Αττικής), το οποίο άλλωστε έτυχε και επεξεργασίας από το Συμβούλιο της Επικρατείας (Π.Ε επί του σχεδίου π.δ/τος 265/1997).
- Επειδή, με τα δεδομένα αυτά η σιωπηρή απόρριψη του αιτήματος ανάκλησης, έστω και μερικής, εκ μέρους της Διοίκησης των ως άνω κανονιστικών πράξεων δεν δύναται να στοιχειοθετήσει παράλειψη νόμιμης οφειλόμενης ενέργειας. Τούτο δε ανεξαρτήτως του ότι με μόνη την κανονιστική απόφαση της Υπουργού Πολιτισμού και Επιστημών Α1/Φ.2/719/25/1983, με την οποία η νήσος Πατρόκλου κηρύχθηκε ως αρχαιολογικός χώρος και ιστορικός τόπος ή με το από 24.1.2003 πδ «Καθορισμός Ζωνών προστασίας των ορεινών όγκων της Λαυρεωτικής (Ν. Αττικής) δεν επήλθε πλήρης δέσμευση της φερόμενης ιδιοκτησίας τους, όπως ισχυρίζονται οι αιτούντες, δεδομένου ότι με την πρώτη από αυτές δεν εθίγη το ιδιοκτησιακό καθεστώς ούτε επήλθε απόλυτη απαγόρευση εκμεταλλεύσεως του χώρου. Μόνη δε συνέπεια της πράξης αυτής που απορρέει από το νόμο είναι η γνωστοποίηση στους ιδιοκτήτες του, και σε κάθε ενδιαφερόμενο, ότι ο χώρος παρουσιάζει αρχαιολογικό ενδιαφέρον και ότι, ως εκ τούτου, η εκτέλεση οποιουδήποτε έργου σε αυτόν υπόκειται στον έλεγχο του Υπουργείου Πολιτισμού, το οποίο μπορεί να επιβάλει σχετικούς περιορισμούς, προκειμένου να ικανοποιηθεί ο κατά το Σύνταγμα και τον νόμο σκοπός της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς (ΣτΕ 2921/2020, 64/2020). Εξάλλου, με το ως άνω π.δ καθορισμού ζωνών προστασίας των ορεινών όγκων της Λαυρεωτικής δεν επηρεάζεται η νήσος «Πάτροκλος», καθώς, όπως βεβαιώνεται στο με αριθμ. πρωτ. Δ/././μ/:02.11.2021 έγγραφο της Δ/νσης Σχεδιασμού Μητροπολιτικών Αστικών και Περιαστικών Περιοχών (αρ. πρωτ. εισερχομένων ΣτΕ ΕΠ 3990/2.11.2021), το εν λόγω π.δ., τα ορθά διαγράμματα του οποίου δημοσιεύθηκαν στα ΦΕΚ Δ ./11.4.3003 και ΦΕΚ Δ ./29.7.2003, δεν περιλαμβάνει την περιοχή της νήσου Πατρόκλου και, ως εκ τούτου, η νήσος δεν εμπίπτει στις Ζώνες Α,Β,Γ και Δ που ορίζονται με το π.δ.. Εξάλλου, καθ’ ο μέρος οι αιτούντες προβάλλουν ότι οι πράξεις, με τις οποίες επήλθε δέσμευση της ιδιοκτησίας τους, λόγω της ύπαρξης αρχαίων ευρημάτων, εκδόθηκαν κατά πλάνη περί τα πράγματα και ότι δεν αιτιολογούνται νομίμως, όσον αφορά στην έκταση που καταλαμβάνουν τα αρχαία ευρήματα, αμφισβητούν τη νομιμότητα κανονιστικών αποφάσεων και συγκεκριμένα της απόφασης της Υπουργού Πολιτισμού και Επιστημών Α1/Φ.2/719/25/1983, με την οποία η νήσος Πατρόκλου κηρύχθηκε ως αρχαιολογικός χώρος και ιστορικός τόπος, η οποία, πάντως, δεν αδρανοποιεί, κατά τα εκτεθέντα, την ιδιοκτησία, της απόφασης ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ02/61126/3407/ 14.12.1995 του Υπουργού Πολιτισμού, με την οποία θεσμοθετήθηκαν Ζώνες Α απόλυτης προστασίας και του από 17.2.1998 πδ. Όμως, κατά το μέρος τούτο, ο προβαλλόμενος λόγος είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, διότι οι εν λόγω πράξεις, ως κανονιστικές, δύνανται να ελεγχθούν μόνο από την άποψη συνδρομής των όρων των εξουσιοδοτήσεων, επί τη βάσει των οποίων εκδόθηκαν και της τυχόν υπερβάσεως των ορίων τους, η δε ειδικότερη αξιολόγηση των κριτηρίων των εξουσιοδοτικών διατάξεων ανήκει στην ουσιαστική κρίση της Διοίκησης, η οποία εκφεύγει, κατ’ αρχήν, του ακυρωτικού ελέγχου (ΣτΕ 154/2019, 560/2018, 3115/2014). Εξάλλου, στην προκειμένη περίπτωση, από κανένα στοιχείο του φακέλου δεν αποδεικνύονται οι ισχυρισμοί των αιτούντων σχετικά με την ύπαρξη αρχαίων ευρημάτων σε περιορισμένη έκταση σε συγκεκριμένο τμήμα της νήσου, αλλά αντιθέτως, από το ιστορικό της υπόθεσης τεκμηριώνεται η διασπορά ευρημάτων στο μεγαλύτερο τμήμα του νησιού.
- Επειδή, περαιτέρω, προβάλλεται ότι η σιωπηρή απόρριψη και μη αποδοχή του αιτήματος καταβολής πλήρους αποζημίωσης στους αιτούντες για ουσιώδη οριστικό περιορισμό ή οριστική στέρηση του ακινήτου τους, βάσει του άρθρου 19 παρ. 3 του ν. 3028/2002, και επικουρικώς του αιτήματος για άμεση απαλλοτρίωση ή απευθείας εξαγορά του ακινήτου, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 18 παρ. 1 του ίδιου νόμου, συνιστά παράλειψη νόμιμης οφειλόμενης ενέργειας. Και τούτο διότι η Διοίκηση όφειλε, σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις, ερμηνευόμενες υπό το πρίσμα των άρθρων 17, 24 παρ. 6 και 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ, αφενός να εξετάσει τα ανωτέρω αιτήματα, αφετέρου να τα κάνει δεκτά, καθώς συνέτρεχαν οι νόμιμες προϋποθέσεις για την ικανοποίησή τους.
- Επειδή, όπως έχει κριθεί, η κατ’ άρθρο 24 παρ. 1 και 6 του Συντάγματος αυξημένη προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος περιλαμβάνει τη διατήρηση στο διηνεκές αναλλοίωτων των πολιτιστικών στοιχείων της χώρας μαζί με την έκταση που είναι αναγκαία για την ανάδειξή τους σε ιστορική, αισθητική και λειτουργική ενότητα, καθώς και τη δυνατότητα επιβολής γενικών περιορισμών ή ιδιαίτερων μέτρων για την αποφυγή οποιασδήποτε βλάβης, αλλοίωσης ή υποβάθμισης των μνημείων και του περιβάλλοντος χώρου αυτών. Οι εν λόγω περιορισμοί, οι οποίοι ερείδονται αποκλειστικά στις περί προστασίας του πολιτιστικού περιβάλλοντος συνταγματικές διατάξεις, επιτρέπεται να έχουν ευρύτερο περιεχόμενο από εκείνο των γενικών περιορισμών της ιδιοκτησίας που επιβάλλονται κατ’ εφαρμογή του άρθρου 17 του Συντάγματος, γεννούν δε υποχρέωση αποζημιώσεως του θιγόμενου ιδιοκτήτη όταν συνεπάγονται ουσιώδη δέσμευση της ιδιοκτησίας του, κατά τις ειδικότερες προβλέψεις της παραγράφου 6 του άρθρου 24 του Συντάγματος, εν όψει και του άρθρου 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ (ν.δ. 73/74, Α΄ 53), που επιβάλλει την αποζημίωση του ιδιοκτήτη για τον ουσιώδη και υπερβαίνοντα το προσήκον μέτρο περιορισμό της δυνατότητας εκμεταλλεύσεως του ακινήτου κατά τον προορισμό του για λόγους δημοσίου συμφέροντος (ΕΔΔΑ 6.12.2007 ΖΑΝΤΕ – Μαραθονήσι ΑΕ κατά Ελλάδος σκ. 49 επ., 21.2.2008 Α. Τ. Ε. Ξενοδοχεία Κρήτης κατά Ελλάδος, σκ. 42 επ., 3.5.2011 Παραθεριστικός Οικοδομικός Συνεταιρισμός Στεγάσεως Υπαλλήλων Τραπέζης της Ελλάδος κατά Ελλάδος, σκ. 48 επ., 19.7.2011 Βάρφης κατά Ελλάδος, σκ. 29 επ., ΣτΕ 2929/2016, 2128/2014, 4926/2013, κ.ά.). Εξάλλου, στην προαναφερθείσα διάταξη του άρθρου 24 παρ. 6 του Συντάγματος προβλέπεται η έκδοση ειδικού νόμου, ο οποίος θα καθορίσει, μεταξύ άλλων, τον τρόπο και το είδος της αποζημιώσεως, που μπορεί να διαφέρει από τα οριζόμενα στο άρθρο 17 του Συντάγματος. Όπως δε έχει κριθεί, και όταν δεν υπάρχει σχετική νομοθετική ρύθμιση, γεννάται ευθέως εκ του Συντάγματος υποχρέωση της Διοικήσεως να εξασφαλίζει διηνεκώς την προστασία του μνημείου και παραλλήλως να αποζημιώνει τον θιγόμενο ιδιοκτήτη, η αξίωση του οποίου γεννάται, ελλείψει ειδικής νομοθετικής ρυθμίσεως, μετά την πάροδο εύλογου χρόνου από την επιβολή του επαχθούς μέτρου ΣτΕ 3146/1986, 1097/1987 Ολ., 2929/2016, κ.ά.). Ήδη, σε εκτέλεση της συνταγματικής επιταγής εκδόθηκε ο εφαρμοστέος εν προκειμένω ν. 3028/2002, οι ρυθμίσεις του οποίου παρατίθενται κατωτέρω (ΣτΕ 2929/2016,2128/2014 7μ.).
- Επειδή, περαιτέρω, από το συνδυασμό των ανωτέρω διατάξεων του άρθρου 24 προς τις διατάξεις του άρθρου 17 του Συντάγματος, με τις οποίες προστατεύεται η ιδιοκτησία, προκύπτει ότι τα εμπράγματα δικαιώματα, όπως είναι η κυριότητα, προστατεύονται στο πλαίσιο του προορισμού του ακινήτου.·O προορισμός αυτός περιλαμβάνει το φάσμα των επιτρεπτών χρήσεών του, οι οποίες καθορίζονται είτε απ’ ευθείας από συνταγματικές διατάξεις, είτε από τον νομοθέτη ή, κατ’ εξουσιοδότησή του, από την κανονιστικώς δρώσα Διοίκηση. Τα ακίνητα διαχωρίζονται, ανάλογα με τον προορισμό τους, σε ευρισκόμενα εντός και εκτός οικιστικών περιοχών. Οι οικιστικές περιοχές καθορίζονται βάσει της χωροταξικής και πολεοδομικής νομοθεσίας, τα δε εντός αυτών ακίνητα προορίζονται να δομηθούν σύμφωνα με τους ισχύοντες σε κάθε περιοχή κανόνες. Τα εκτός οικιστικών περιοχών ακίνητα, εφόσον δεν προστατεύονται πληρέστερα, όπως τα δάση ή οι αρχαιολογικοί χώροι, προορίζονται, κατ’ αρχήν, για γεωργική ή άλλη σχετική εκμετάλλευση, είναι δε δυνατόν να δομηθούν, εφ’ όσον τούτο επιτρέπεται από τον νόμο, υπό αυστηρότερες προϋποθέσεις σε σχέση με τις προϋποθέσεις δομήσεως εντός των οικιστικών περιοχών. Το τελευταίο στοιχείο επηρεάζει μειωτικά την αξία τους (ΣτΕ 2034-6/2011 Ολομ., 1407/2020, 2929/2016, 2128/2014, 4926/2013, 2165/2013 7μ.).
- Επειδή, η προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος οργανώνεται και εξειδικεύεται με τις διατάξεις του ν. 3028/2002, σε εκτέλεση των πιο πάνω συνταγματικών διατάξεων. Στο τέταρτο τμήμα του δευτέρου κεφαλαίου του νόμου αυτού (άρθρα 18 – 19), με τον τίτλο «Απαλλοτριώσεις – Στέρηση χρήσεως» ορίζεται, στο άρθρο 18, ότι «1. Το Δημόσιο μπορεί να προβαίνει με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Πολιτισμού, ύστερα από γνώμη του Συμβουλίου, είτε στην ολική ή τη μερική απαλλοτρίωση είτε στην απευθείας εξαγορά μνημείου ή οποιουδήποτε ακινήτου μέσα στο οποίο υπάρχουν μνημεία, καθώς και παρακείμενων ακινήτων ή μνημείων, εάν αυτό κρίνεται απαραίτητο για την προστασία των μνημείων. 2. Με όμοια απόφαση, που εκδίδεται με την ίδια διαδικασία, είναι δυνατή είτε η ολική ή μερική απαλλοτρίωση είτε η απευθείας εξαγορά ακινήτου, εάν αυτό κρίνεται απαραίτητο για την προστασία αρχαιολογικών χώρων ή ιστορικών τόπων ή για τη διενέργεια ανασκαφών. Η εξαγορά γίνεται κατά τη διαδικασία του άρθρου 2 του Ν. 2882/2001, στη δε επιτροπή του άρθρου 15 του ίδιου νόμου μετέχει αντί του εμπειρογνώμονα, υπάλληλος της Υπηρεσίας στην περίπτωση που πρέπει να εκτιμηθεί η αξία μνημείου. 3. … 4. Η απαλλοτρίωση ή η απευθείας εξαγορά γίνεται υπέρ του Δημοσίου με δαπάνες αυτού ή άλλου νομικού ή φυσικού προσώπου. 5. … 6. Η εισήγηση της Υπηρεσίας για ολική ή μερική απαλλοτρίωση ή απευθείας εξαγορά ακινήτου περιλαμβάνει την αιτιολογημένη απόρριψη άλλων λύσεων προστασίας των μνημείων, αρχαιολογικών χώρων ή ιστορικών τόπων, καθώς και τις βασικές κατευθύνσεις για τον τρόπο διατήρησης και ανάδειξής τους μέσα στο προς απαλλοτρίωση ακίνητο. 7. Το ποσό της αποζημίωσης μπορεί να καταβάλλεται, εφόσον συναινεί ο ιδιοκτήτης, σε δόσεις ή σε ομόλογα ή σε είδος ή με άλλου είδους διακανονισμό, κατά τα ειδικότερα οριζόμενα με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Πολιτισμού. 8. Εφόσον συναινεί ο ιδιοκτήτης, είναι δυνατή η ανταλλαγή ιδιωτικού ακινήτου με ακίνητο ίσης αξίας του Δημοσίου ή του Ο.Τ.Α. ή η αποζημίωση με άλλο νόμιμο τρόπο. 9. …», και στο άρθρο 19 ότι «1. Για την προστασία μνημείων … ή για τη διενέργεια ανασκαφών ο Υπουργός Πολιτισμού μπορεί να επιβάλλει προσωρινή ή οριστική στέρηση ή περιορισμό της χρήσης ακινήτου. 2. Σε περίπτωση ουσιώδους προσωρινού περιορισμού ή ουσιώδους προσωρινής στέρησης της κατά προορισμό χρήσης του όλου ακινήτου, καταβάλλεται αποζημίωση, η οποία υπολογίζεται με βάση τη μέση κατά προορισμό απόδοση του ακινήτου πριν τον περιορισμό ή τη στέρηση της χρήσης, λαμβανομένης υπόψη και της ιδιότητας του ακινήτου ως μνημείου, εφόσον αυτή συντρέχει. 3. Σε περίπτωση ουσιώδους οριστικού περιορισμού ή οριστικής στέρησης της κατά προορισμό χρήσης του όλου ακινήτου καταβάλλεται πλήρης αποζημίωση. Και στην περίπτωση αυτή λαμβάνεται υπόψη η ιδιότητα του ακινήτου ως μνημείου, εφόσον αυτή συντρέχει. 4. Σε περίπτωση προσωρινής στέρησης της κατά τον προορισμό χρήσης του όλου ή μέρους ακινήτου μέσα στο οποίο υπάρχουν μνημεία ή άλλων παρακείμενων ακινήτων, εάν κρίνεται απαραίτητο για την προστασία των μνημείων αυτών, κάθε θιγόμενος μπορεί να υποβάλει αίτηση για αποζημίωση, για τον προσδιορισμό της οποίας εφαρμόζονται οι διατάξεις της παραγράφου 2. 6. Με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού, που εκδίδεται ύστερα από γνώμη επιτροπής διαπιστώνεται εάν συντρέχει περίπτωση καταβολής αποζημίωσης … Με κοινή απόφαση των Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών και Πολιτισμού καθορίζεται η συγκρότηση και οι αρμοδιότητες της επιτροπής, η διαδικασία κατά την οποία γνωμοδοτεί, τα στοιχεία που λαμβάνει υπόψη, το είδος και ο τρόπος καταβολής της αποζημίωσης και κάθε άλλη σχετική λεπτομέρεια. 7. Σε περίπτωση κατά την οποία το ποσό που έχει ή προβλέπεται να καταβληθεί ως αποζημίωση λόγω στέρησης ή περιορισμού χρήσης ακινήτου προσεγγίζει την αξία του ακινήτου τότε αυτό κηρύσσεται απαλλοτριωτέο». Κατ’ εξουσιοδότηση της τελευταίας αυτής διάταξης εκδόθηκε η ΥΠΠΟ/ΓΝΟΣ/ 9130/2003 κοινή απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και του Υφυπουργού Οικονομίας και Οικονομικών (Β΄ 229), με την οποία προβλέπεται η σύσταση πενταμελούς επιτροπής στην έδρα κάθε νομού. Η επιτροπή αυτή είναι αρμόδια να γνωμοδοτεί εάν συντρέχει περίπτωση καταβολής αποζημιώσεως, κατά το ως άνω άρθρο 19, καθώς και ως προς το ύψος της αποζημιώσεως. Για την έκδοση της γνωμοδοτήσεως «λαμβάνονται υπόψη: (α) Ο περιορισμός ή η στέρηση της κατά προορισμό νόμιμης χρήσης του όλου ή τμήματος ενός εκτός σχεδίου κειμένου ακινήτου, όταν είναι ουσιώδης, ήτοι όταν συνεπεία αυτού επέρχεται εκμηδένιση της εκμεταλλεύσεως του ακινήτου ή ουσιωδώς μειούται η εκμετάλλευση, χρήση και απόδοση αυτού. (β) Ο περιορισμός ή η στέρηση της κατά προορισμό νόμιμης χρήσης του όλου ή τμήματος ενός ακινήτου, όταν είναι προσωρινός, ήτοι όταν προβλέπεται να διαρκέσει μέχρι της λήξεως διενεργουμένου ή προγραμματιζόμενου αρχαιολογικού έργου και πάντως όχι πέραν της πενταετίας σε κάθε περίπτωση. (γ) Ο περιορισμός ή η στέρηση της κατά προορισμό νόμιμης χρήσης του όλου ή τμήματος ενός ακινήτου, όταν αυτός είναι οριστικός, ήτοι όταν αυτός διαρκεί πέραν της πενταετίας. Και οι δύο ως άνω περιπτώσεις τελούν υπό την επιφύλαξη της εφαρμογής της παρ. 7 του άρθρου 19 του Ν. 3028/ 2002. δ) … (ε) α) για μεν τα εκτός σχεδίου πόλεως ή νομίμως υφισταμένων οικισμών ακίνητα, το είδος του ακινήτου (ποτιστικό, ξερικό, πεδινό, ημιορεινό, καλλιεργούμενο ή μη κ.λπ.), το είδος της προβλεπόμενης ή της συνήθους για την περιοχή καλλιέργειάς του, η μέση στρεμματική απόδοση των γειτονικών ομοειδών ακινήτων, η αποδοτικότητα και εν γένει παραγωγικότητα της περιοχής, τυχόν φορολογικές δηλώσεις ή άλλα στοιχεία προσκομιζόμενα από τον ιδιοκτήτη, από τα οποία να προκύπτει το δηλωθέν ή και προερχόμενο από το ακίνητο αυτό εισόδημα, οι ισχύοντες πίνακες αντικειμενικής φορολόγησης … β) για δε τα εντός σχεδίου πόλεως ή νομίμως υφισταμένων οικισμών ακίνητα, το είδος του ακινήτου (κατοικία, γραφείο ή κατάστημα …), η αντικειμενική ή αγοραία μισθωτική αξία του, η εμπορική αξία του, τυχόν φορολογικές δηλώσεις ή άλλα στοιχεία προσκομιζόμενα από τον ιδιοκτήτη, από τα οποία να προκύπτει το δηλωθέν ή και προερχόμενο από το ακίνητο αυτό εισόδημα, οι πίνακες αντικειμενικών αξιών των ΔΟΥ για ακίνητα της περιοχής κ.λπ. γ) Επίσης λαμβάνεται υπόψη και η ιδιότητα του ακινήτου ως μνημείου, εφόσον αυτή συντρέχει …».
- Επειδή, όπως έχει γίνει δεκτό (ΣτΕ 1407/2020, ΣτΕ 1307/2018, 815/2016, 4326/2010), κατά την έννοια των ως άνω διατάξεων των άρθρων 18 και 19 του ν. 3028/2002, ερμηνευομένων ενόψει των ορισμών του άρθρου 24 παρ. 1 και 6 του Συντάγματος, ο χαρακτηρισμός ιδιωτικής έκτασης ως αρχαιολογικού χώρου ή η ύπαρξη εντός ή πλησίον αυτής αρχαίων μνημείων, χωρίς να κινηθεί εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος η διαδικασία απαλλοτρίωσης της έκτασης, δεν γεννά, κατ’ αρχήν, υποχρέωση της Διοίκησης είτε να άρει τη δέσμευση της ιδιοκτησίας είτε να την απαλλοτριώσει είτε να προβεί σε απ’ ευθείας εξαγορά της, αλλά μόνον υποχρέωση καταβολής αποζημίωσης, σε περίπτωση ουσιώδους, κατά τις περιστάσεις, περιορισμού ή στέρησης της κατά προορισμό χρήσης της ιδιοκτησίας. Υποχρέωση απαλλοτρίωσης γεννάται, κατ’ εξαίρεση, στην περίπτωση που το ακίνητο ευρίσκεται εντός ζώνης απολύτου προστασίας και εντός αυτού υπάρχουν ορατά υπολείμματα αρχαίων μνημείων ή μνημεία που αποκαλύπτονται μετά από ανασκαφική έρευνα, όπως και όταν επέρχεται ουσιώδης περιορισμός ή αναιρείται η κατά προορισμόν χρήση ακινήτου που ευρίσκεται εντός των ορίων ζώνης απολύτου προστασίας κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου (βλ. άρθρα 13 παρ. 3 και 17 παρ. 2, σε συνδυασμό με άρθρο 19 παρ. 3 του ν. 3028/2002, ΣτΕ 1307/2018, 1691/2017, 815/2016, πρβλ. ΣτΕ 3225/2014 7μ.). Η ίδια υποχρέωση γεννάται και στην περίπτωση που εγκρίνεται καταβολή αποζημίωσης που προσεγγίζει την αξία του ακινήτου (άρθ. 19 παρ. 7 του ν. 3028/2002, βλ. ΣτΕ 1307/2018 κ.α.). Από το συνδυασμό των ίδιων άρθρων 18 και 19 του ν. 3028/2002 συνάγεται, επιπλέον, ότι αποζημίωση με κάποιον από τους εναλλακτικούς τρόπους που προβλέπονται στις ανωτέρω διατάξεις (απαλλοτρίωση, εξαγορά, χρηματική αποζημίωση) δεν οφείλεται σε κάθε περίπτωση επιβολής μέτρων προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς που έχουν ως αποτέλεσμα να περιορίζεται η ιδιοκτησία, αλλά απαιτείται ο περιορισμός αυτός να είναι ουσιώδης σε σχέση με τις δυνατότητες εκμετάλλευσης του ακινήτου κατά τον προορισμό του, σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις και το πολεοδομικό καθεστώς της περιοχής, και στην αίτηση του ιδιοκτήτη προς τη Διοίκηση να προσδιορίζεται, με συγκεκριμένα στοιχεία, η ζημία που, κατά την εκτίμησή του, αυτός υφίσταται λόγω του περιορισμού, ώστε να δύναται να κριθεί αν η ζημία αυτή είναι ουσιώδης, δηλαδή υπερβαίνει το εύλογο μέτρο, πέραν του οποίου ανακύπτει υποχρέωση αποζημίωσης με έναν από τους προαναφερθέντες τρόπους. Ο προσδιορισμός δε του ύψους της ζημίας με το υποβαλλόμενο αίτημα είναι απαραίτητος σε κάθε περίπτωση, δηλαδή όχι μόνο για να κριθεί στη συνέχεια αν οφείλεται χρηματική αποζημίωση και ποίου ύψους, αλλά και αν συντρέχει λόγος αναγκαστικής απαλλοτρίωσης ή εξαγοράς του ακινήτου, αφού, όπως αναφέρθηκε αμέσως προηγουμένως, υποχρέωση απαλλοτρίωσης ακινήτου θιγομένου από μέτρα υπέρ του πολιτιστικού περιβάλλοντος ανακύπτει στις περιπτώσεις των άρθρων 13 παρ. 3, 17 παρ. 2 και 19 παρ. 7 του ν. 3028/2002. Υπό τα δεδομένα αυτά, η αίτηση ιδιοκτήτη ακινήτου που υποστηρίζει ότι έχει υποστεί ουσιώδη δέσμευση του ακινήτου του, λόγω περιορισμών της αρχαιολογικής νομοθεσίας, πρέπει κατ’ ελάχιστον να περιέχει τα εξής στοιχεία: α) την κατά προορισμό χρήση του ακινήτου, τη δυνατότητα εκμετάλλευσής του και τους περιορισμούς δόμησης που ισχύουν τόσο κατά τον χρόνο κτήσης του όσο και κατά τον χρόνο επιβολής των εν λόγω περιορισμών, όπως επίσης και τις επιτρεπόμενες, μετά την επιβολή των περιορισμών, χρήσεις του ακινήτου, β) την τυχόν προηγουμένως ρητώς εκφρασθείσα ή προκύπτουσα βούληση του ιδιοκτήτη για εκμετάλλευση του ακινήτου καθ’ ορισμένο τρόπο, δυναμένη, μάλιστα, να συναχθεί και από τη χρήση αυτού κατά το προγενέστερο της υποβολής της αίτησής του χρονικό διάστημα, γ) την εν γένει συμπεριφορά της Διοίκησης και, συγκεκριμένα, την κατόπιν ενεργειών της δημιουργία εύλογης προσδοκίας στον ιδιοκτήτη ότι μπορεί να εκμεταλλευθεί το βαρυνόμενο ακίνητο καθ’ ορισμένο τρόπο, καθώς και δ) εκτίμηση της αξίας του ακινήτου πριν και μετά την επιβολή του περιορισμού. Πρόσφορα, εξάλλου, στοιχεία για την απόδειξη των ισχυρισμών αυτών είναι οι τίτλοι ιδιοκτησίας του ακινήτου και η περιλαμβανόμενη σε αυτούς περιγραφή της μορφής και της φύσης του ακινήτου, σχετικά τοπογραφικά διαγράμματα, μέσω των οποίων προσδιορίζεται επαρκώς η θέση του ακινήτου, ιδίως, εν σχέσει με τα αρχαία μνημεία, τον αρχαιολογικό χώρο και με παρακείμενους οικισμούς ή άλλες περιοχές ανάπτυξης οικονομικών εν γένει δραστηριοτήτων και, τέλος, στοιχεία εκτίμησης της αντικειμενικής και της εμπορικής αξίας του δεσμευόμενου ακινήτου (ΣτΕ 1407/2020, 1307/2018, 1691/2017, 815/2016).
- Επειδή, στην προκειμένη περίπτωση οι αιτούντες με την από 11.11.2014 αίτησή τους αναφέρονται στις προσπάθειες πώλησης της νήσου από τις αρχές τις δεκαετίες του 1980 και στη μη ευδοκίμησή τους, λόγω των επιβληθέντων περιορισμών για την προστασία των αρχαιοτήτων, με σειρά διοικητικών πράξεων, αναφερόμενων στην ανωτέρω αίτηση, οι οποίοι κατέληξαν με την ΚΥΑ Φ.110/3/330340/Σ.120/ 7.4.2014 στην απαγόρευση πώλησης ή και μίσθωσης της νήσου. Εξαιτίας των ανωτέρω ουσιωδών και οριστικών περιορισμών της ιδιοκτησίας τους ζητήθηκε με την ως άνω αίτηση, μεταξύ άλλων, “πλήρης αποζημίωση” κατά το άρθρο 19 παρ. 3 του ν. 3028/2002 Εναλλακτικά δε ζητήθηκε, συνεπεία των ιδίων περιορισμών η αναγκαστική απαλλοτρίωση, άλλως απευθείας εξαγορά της νήσου, βάσει των οριζομένων στο άρθρο 18 παρ. 1 και παρ. 2 του ν. 3028/2002. Εξάλλου, στην ίδια αίτηση γίνεται αναλυτική αναφορά στη θέση της νήσου, στα χαρακτηριστικά της και στα ιδιαίτερα πλεονεκτήματα αυτής, λόγω της εγγύτητάς της στην Αθήνα και στην περιοχή του Σουνίου, στην καταλληλότητά της ,για τον λόγο αυτό και τη μορφολογία της, για ήπια τουριστική αξιοποίηση υψηλού επιπέδου, ενώ γίνεται μνεία και εκτιμητικής έκθεσης σχετικά με την εμπορική αξία και την αντικειμενική της αξία. Προς απόδειξη των ισχυρισμών τους οι αιτούντες επικαλούνται και προσκομίζουν τίτλους ιδιοκτησίας, δικούς τους και του απώτερου δικαιοπαρόχου τους (Πράξη αποδοχής κληρονομίας έτους 2008, 646/7.7.1961 συμβολαίου αγοραπωλησίας, 8442/4.6.1946 προσύμφωνο αγοραπωλησίας ακινήτου, πιστοποιητικά μεταγραφής Υποθηκοφυλακείου), στοιχεία για την απόδειξη του κληρονομικού δικαιώματος των αιτούντων (ληξιαρχικές πράξεις θανάτου, πιστοποιητικά εγγυτέρων συγγενών, το με αριθμ. πρωτ. 874/2002 πιστοποιητικό κληρονομητηρίου του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών υπ’ αριθμ. 357/2013 διάταξη του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών σχετικά με την πιστοποίηση της ιδιότητας των αιτούντων ως εξ αδιαθέτου κληρονόμων του αδελφού τους ….), αποφάσεις πολιτικών δικαστηρίων για το ιδιοκτησιακό καθεστώς της νήσου (απόφαση 101/1972 απόφαση του Αρείου Πάγου, 3158/1969 απόφαση του Εφετείου Αθηνών, απόφαση 7086/1968 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Αθηνών), το με αριθμ. πρωτ. Φ./24.2.1970 έγγραφο του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους περί της υπάρξεως δεδικασμένου για το Δημόσιο ως προς το δικαίωμα κυριότητας επί της νήσου του απώτερου δικαιοπαρόχου των αιτούντων …., καθώς και το από Μαΐου 2013 τοπογραφικό διάγραμμα της κτηματικής υπηρεσίας Ανατολικής Αττικής. Με τα δεδομένα αυτά η από 11.11.2014 αίτηση με το ως άνω περιεχόμενο, συνοδευόμενη από τα προαναφερθέντα στοιχεία, πληροί, κατ’ αρχήν, τις κατ’ ελάχιστον απαιτούμενες προϋποθέσεις, σύμφωνα με όσα εκτίθενται στην προηγούμενη σκέψη, απορριπτομένων των περί του αντιθέτου προβαλλόμενων ισχυρισμών του Ελληνικού Δημοσίου με τα από 3.11.2021 και 10.11.2021 υπομνήματα. Και τούτο διότι με την εν λόγω αίτηση και τα συνοδευτικά στοιχεία προσδιορίσθηκε εν πρώτοις η θέση και τα χαρακτηριστικά του ακινήτου, τα οποία όμως, όσον αφορά στην κατά τον προορισμό χρήση αυτού, συμπίπτουν με την υποκειμενική βούληση των ιδιοκτητών να εκμεταλλευθούν τουριστικώς το νησί, χωρίς να αναφέρονται σε νομικώς αντικειμενικά δεδομένα. Επί πλέον στην εν λόγω αίτηση υπήρξε πλήρης αναφορά στην εξέλιξη των επιβληθέντων περιορισμών, όπως και ενδεικτικές εκτιμήσεις για την αξία του ακινήτου, η οποία, κατά τα προβαλλόμενα, με τους επιβληθέντες περιορισμούς, συμπεριλαμβανομένης και της απαγόρευσης κατάρτισης δικαιοπραξίας εν ζωή, εκμηδενίσθηκε. Κατόπιν τούτων, η Διοίκηση είχε υποχρέωση να επιληφθεί της αιτήσεως και να εξετάσει εάν συντρέχουν οι προϋποθέσεις εφαρμογής των άρθρων 18 και 19 και ικανοποίησης των ερειδόμενων στις διατάξεις αυτές αιτημάτων, λαμβάνοντας επί πλέον υπόψη, σύμφωνα και με όσα εκτίθενται στη δέκατη τρίτη σκέψη, πέραν της υπάρξεως των αρχαιοτήτων και τυχόν άλλες υφιστάμενες στο ακίνητο δεσμεύσεις, όπως βάσει της δασικής νομοθεσίας, ενόψει του ότι υφίσταται η με αριθμ. πρωτ. 38664/1667/18.7.2013 πράξη χαρακτηρισμού του Δασάρχη Λαυρίου (βλ. σκέψη 3), την οποία άλλωστε μνημονεύουν και οι αιτούντες, ισχυριζόμενοι αορίστως ότι την έχουν αμφισβητήσει διοικητικά. Κατόπιν τούτων, η προσβαλλόμενη σιωπηρή άρνηση εκ μέρους της Διοίκησης να αποφανθεί επί της από 11.11.2014 αίτησης συνιστά, όπως βασίμως προβάλλεται, παράλειψη οφειλόμενης ενέργειας που πρέπει, για τον λόγο αυτό να ακυρωθεί και η υπόθεση κατά το μέρος τούτο να αναπεμφθεί στη Διοίκηση, η οποία οφείλει να επιληφθεί της εκκρεμούς αιτήσεως και να κρίνει αν και σε ποιό βαθμό πρέπει αυτή να γίνει δεκτή.
- Επειδή, περαιτέρω, προβάλλεται ότι, ενόψει των δεσμεύσεων που επιβλήθηκαν στην ιδιοκτησία των αιτούντων με τις προαναφερθείσες πράξεις, με αποτέλεσμα την πλήρη απαγόρευση άσκησης των εξουσιών που απορρέουν από την κυριότητα και την πάροδο ευλόγου χρόνου από την επιβολή των ανωτέρω δεσμεύσεων, η Διοίκηση παραλείποντας να απαντήσει και να κάνει δεκτό το επικουρικό αίτημα για την παροχή στους αιτούντες, εναλλακτικά, των αντισταθμισμάτων που προβλέπονται στο άρθρο 22 του ν. 1650/1986, όπως αυτό ερμηνεύεται υπό το πρίσμα των άρθρων 17, 24 παρ. 6 και 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ , δηλαδή είτε την ανταλλαγή του ακινήτου με έκταση του Δημοσίου αντίστοιχης αξίας, είτε την παραχώρηση κατά χρήση δημόσιας έκτασης αντίστοιχης αξίας για ανάλογη χρήση ή εκμετάλλευση με την κατά προορισμό χρήση του επίδικου ακινήτου, δηλαδή για δόμηση και επενδυτική εκμετάλλευση ή καταβολή εφάπαξ ή περιοδικής αποζημίωσης είτε απαλλοτρίωση του ακινήτου, παρέλειψε νόμιμη οφειλόμενη ενέργεια.
- Επειδή, στο άρθρο 22 του ν. 1650/1986 (Α΄160), τιτλοφορούμενο «οικονομικές ρυθμίσεις», ορίζεται ότι: «1. Αν οι επιβαλλόμενοι κατά τα προηγούμενα άρθρα του παρόντος κεφαλαίου όροι, περιορισμοί και απαγορεύσεις είναι εξαιρετικά επαχθείς, με αποτέλεσμα να παρακωλύεται υπέρμετρα η άσκηση των εξουσιών που απορρέουν από την κυριότητα, ενόψει του χαρακτήρα και του περιορισμού της ιδιοκτησίας, το Δημόσιο, ύστερα από αίτηση των θιγομένων, μπορεί, κατά το μέτρο του δυνατού, να αποδεχθεί είτε την ανταλλαγή των ιδιωτικών εκτάσεων με εκτάσεις του Δημοσίου είτε την παραχώρηση κατά χρήση στους θιγομένους δημοσίων εκτάσεων σε παραπλήσιες περιοχές για ανάλογη χρήση ή εκμετάλλευση είτε την καταβολή εφάπαξ ή περιοδικής αποζημίωσης, για τον προσδιορισμό της οποίας λαμβάνεται υπόψη η υφιστάμενη χρήση της ιδιωτικής έκτασης, είτε τη μεταφορά συντελεστή δόμησης σε άλλη ιδιοκτησία […] 2. Eπιτρέπεται η αναγκαστική απαλλοτρίωση ιδιωτικών εκτάσεων υπέρ του Δημοσίου, εφ’ όσον είναι απολύτως αναγκαία για την επίτευξη του σκοπού των άρθρων 18, 19 και 20, ο οποίος αναγνωρίζεται ως σκοπός δημόσιας ωφέλειας […]. 3 […]. 4. Με προεδρικό διάταγμα, που εκδίδεται με πρόταση των Υπουργών Οικονομικών, Γεωργίας και Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων, ορίζονται οι προϋποθέσεις, τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, η διαδικασία και οι λοιποί όροι για τη χορήγηση των οικονομικών αντισταθμισμάτων, των αποζημιώσεων ή επιδοτήσεων που προβλέπονται στις παραγράφους 1 και 3». Στο άρθρο 32 (παρ. 1) του ίδιου νόμου με τίτλο «Μεταβατικές διατάξεις» ορίζεται ότι «Κάθε διάταξη που αντιβαίνει στις διατάξεις του νόμου αυτού ή ανάγεται σε θέματα που ρυθμίζονται ειδικά από το νόμο αυτόν καταργείται από την έναρξη της ισχύος του … Όπου για την εφαρμογή των διατάξεων του νόμου αυτού ή για τη θέσπιση των ειδικότερων ρυθμίσεων είναι αναγκαία η έκδοση προεδρικών διαταγμάτων … η κατάργηση των υφιστάμενων διατάξεων επέρχεται από την έναρξη ισχύος των κανονιστικών αυτών πράξεων».
- Επειδή, όπως έχει γίνει δεκτό, (ΣτΕ 689-690/2019 Ολομ., 769/2020, 78/2021), προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος της, κατά το άρθρο 24 παρ. 1 του Συντάγματος, διαφύλαξης του φυσικού περιβάλλοντος, επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, να χαρακτηρίζονται εκτάσεις ως περιοχές προστασίας της φύσης, εθνικά πάρκα ή ζώνες προστασίας αυτών και να επιβάλλονται, τηρουμένης της αρχής της αναλογικότητας, προληπτικά ή κατασταλτικά μέτρα που συνεπάγονται την απαγόρευση της ανάπτυξης ορισμένων δραστηριοτήτων σε αυτές ή τη χρήση τους για ορισμένο σκοπό. Εξάλλου, αν το επιβαλλόμενο μέτρο έχει ως αποτέλεσμα την ουσιώδη στέρηση της χρήσης της ιδιοκτησίας κατά τον προορισμό της, η οποία υπερβαίνει το εύλογο όριο ανοχής και αλληλεγγύης που δικαιούται να αξιώνει το κράτος από τους πολίτες και απολήγει σε θυσία ολίγων, κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 22 παρ. 1 του ν. 1650/1986, ερμηνευομένης ενόψει της κατοχυρωμένης στο άρθρο 25 παρ. 4 του Συντάγματος αρχής της αναλογικότητας, του κατά το άρθρο 17 παρ. 1 του Συντάγματος κοινωνικού χαρακτήρα του δικαιώματος της ιδιοκτησίας, του άρθρου 1 παρ. 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου της Σύμβασης της Ρώμης και την αρχή της ισότητας των πολιτών στα δημόσια βάρη, η αποζημίωση του ιδιοκτήτη δεν ανήκει στη διακριτική ευχέρεια της Διοίκησης, αλλά γεννάται αξίωσή του έναντι του Δημοσίου προς αποζημίωση, η οποία θεμελιώνεται ευθέως στη διάταξη του άρθρου 22 παρ.1, ανάλογα με την έκταση, την ένταση και τη χρονική διάρκεια της ζημίας. Η αποζημίωση αυτή αντιστοιχεί στην κατά προορισμό χρήση του ακινήτου, όπως προβλέπεται από το χωροταξικό και πολεοδομικό καθεστώς που ισχύει στην περιοχή.
- Επειδή, περαιτέρω, με τις προεκτεθείσες διατάξεις του ν. 1650/1986 προβλέπεται η θέσπιση διοικητικής διαδικασίας για την αναγνώριση του δικαιώματος αποζημίωσης του θιγόμενου ιδιοκτήτη, η οποία λαμβάνει την ειδικώτερη μορφή της παροχής προς αυτόν διαφόρων οικονομικών αντισταθμισμάτων. Συγκεκριμένα, προβλέπεται η θεσμοθέτηση δυνατότητας, κατόπιν υποβολής αίτησης προς τη Διοίκηση, ανταλλαγής της ιδιοκτησίας με ιδιοκτησία του Δημοσίου, παραχώρησης κατά χρήση δημόσιας έκτασης σε παραπλήσια περιοχή για ανάλογη χρήση ή εκμετάλλευση, καταβολής εφ’ άπαξ ή περιοδικής αποζημίωσης ή μεταφοράς συντελεστή δόμησης σε άλλη ιδιοκτησία. Η μορφή του δικαιώματος αυτού αποζημίωσης με παροχή οικονομικών αντισταθμισμάτων και η αντίστοιχη διοικητική διαδικασία διαγράφονται στο νόμο σε αδρές μόνο γραμμές, με αποτέλεσμα για την εφαρμογή της ρύθμισης να είναι αναγκαία η έκδοση του προβλεπόμενου στο νόμο προεδρικού διατάγματος. Με το διάταγμα αυτό απαιτείται να καθορίζονται κατά τα διαλαμβανόμενα στην παρ. 4 του άρθρου 22 του ν. 1650/1986 οι συγκεκριμένοι όροι και οι ειδικότερες προϋποθέσεις αναγνώρισης του εν λόγω δικαιώματος, καθώς και η εν γένει διαδικασία για την άσκηση της αξίωσης του ιδιοκτήτη. Κατ’ ακολουθίαν, μέχρι την έκδοση του διατάγματος αυτού και το νομοθετικό καθορισμό αφενός μεν των ειδικότερων όρων και προϋποθέσεων αναγνώρισης του δικαιώματος αποζημίωσης του θιγόμενου ιδιοκτήτη, αφετέρου δε της διαδικασίας για την άσκηση της αξιώσεώς του αυτής, η Διοίκηση δεν έχει τη δυνατότητα, ελλείψει νομοθετικής ρύθμισης, να επιλέξει ένα από τα προβλεπόμενα στο νόμο οικονομικά αντισταθμίσματα, προκειμένου να τον αποζημιώσει για τη στέρηση της χρήσης της ιδιοκτησίας του. Εξάλλου, το νομοθετικό αυτό κενό, της μη εισέτι εκδόσεως του προβλεπόμενου στο άρθρο 22 παρ. 4 του ν. 1650/1986 διατάγματος, δεν μπορεί να πληρωθεί ερμηνευτικά από τον δικαστή, η εξουσία του οποίου να ερμηνεύει και να εφαρμόζει το νόμο στις επίδικες υποθέσεις δεν περιλαμβάνει και εξουσία, καθ’ υποκατάσταση της νομοθετικής λειτουργίας, να θεσπίζει κανόνες, η θέσπιση των οποίων στη συγκεκριμένη περίπτωση, ανατίθεται στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την κανονιστικώς δρώσα Διοίκηση κατά το άρθρο 43 του Συντάγματος. Η αδράνεια, εξάλλου , αυτή της Διοίκησης να εκδώσει το σχετικό διάταγμα δεν αντιβαίνει στην κατά το Σύνταγμα και την Ε.Σ.Δ.Α. προστασία του ιδιοκτήτη. Και τούτο διότι ο θιγόμενος ιδιοκτήτες, κατά την έννοια των ανωτέρω διατάξεων των παρ. 1 και 4 του άρθρου 22 του ν. 1650/1986, ερμηνευομένων σε συνδυασμό με τα διαλαμβανόμενα στη διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 32 του ίδιου νόμου, δικαιούται, μέχρι την έκδοση του προεδρικού αυτού διατάγματος, να ασκήσει ευθεία αγωγή αποζημίωσης κατά του Ελληνικού δημοσίου και δεν τίθεται ζήτημα προηγούμενης τήρησης διοικητικής διαδικασίας (ΣτΕ 689-690/2019 Ολομ., 769/2020).
- Επειδή, στην προκειμένη περίπτωση, από τις πράξεις με τις οποίες οι αιτούντες ισχυρίζονται ότι επήλθε πλήρης δέσμευση της ιδιοκτησίας τους μόνο το από 17.2.1998 πδ «Καθορισμός χρήσεων γης και όρων και περιορισμών δόμησης στην εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμών προ του έτους 1923 περιοχή της χερσονήσου Λαυρεωτικής» εκδόθηκε κατ’ εφαρμογή, μεταξύ άλλων, του άρθρου 21 παρ. 1 και 2 του ν. 1650/1986. Ανεξαρτήτως όμως του εάν η νήσος «Πάτροκλος» βρίσκεται σε περιοχή προστασίας της φύσης ή ζώνης προστασίας της, ώστε να μπορεί να θεμελιωθεί αξίωση των αιτούντων για την χορήγηση των προβλεπόμενων στο άρθρο 22 του ν. 1650/1986 οικονομικών αντισταθμισμάτων, πάντως, εφόσον δεν έχει εκδοθεί το προβλεπόμενο από την παρ. 4 του άρθρου αυτού ανωτέρω π.δ, η Διοίκηση δεν μπορεί να επιλέξει ένα από τα ανωτέρω αντισταθμίσματα και, ως εκ τούτου, η σιωπηρή απόρριψη της από 11.11.2014 αίτησης, καθ’ ο μέρος με αυτή ζητείται εκ μέρους των διαδίκων η παροχή των ανωτέρω οικονομικών αντισταθμισμάτων, δεν συνιστά παράλειψη νόμιμης οφειλόμενης ενέργειας. Συνεπώς, ο περί του αντιθέτου προβαλλόμενος λόγος ακυρώσεως είναι απορριπτέος ως αβάσιμος. Περαιτέρω, καθ’ ο μέρος με τον προαναφερθέντα λόγο ακυρώσεως προβάλλεται ότι ο προορισμός του επίδικου ακινήτου είναι η δόμηση και επενδυτική αξιοποίηση, ο λόγος είναι απορριπτέος ως ερειδόμενος επί εσφαλμένης προϋποθέσεως. Και τούτο διότι, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στη σκέψη 13 της παρούσας, ο προορισμός των εκτός σχεδίου ακινήτων είναι, κατ’ αρχήν, η γεωργική ή άλλη σχετική εκμετάλλευση, έστω και αν το ως προς το συγκεκριμένο προορισμό δεν υφίσταται για τα εκτός σχεδίου ακίνητα αμάχητο τεκμήριο (ΣτΕ 886/2021, 1941/2017, 1691/2017 7μ.), και πάντως, όχι απαραίτητα η δόμηση – επενδυτική αξιοποίηση, καθώς, σύμφωνα με όσα αναπτύσσονται ανωτέρω (σκ. 13), αφενός πρέπει να επιτρέπεται η δόμηση, βάσει της κείμενης νομοθεσίας, η οποία υπόκειται σε αυστηρότερους όρους δόμησης συγκριτικά με τις περιοχές εντός σχεδίου, αφετέρου να μην υφίστανται στη συγκεκριμένη περιοχή άλλοι ειδικότεροι περιορισμοί και δεσμεύσεις, λ.χ εξαιτίας της δασικής νομοθεσίας ή της νομοθεσίας περί αρχαιοτήτων.
- Επειδή περαιτέρω προβάλλεται ότι η Διοίκηση παρέλειψε νόμιμη οφειλόμενη ενέργεια, αφήνοντας αναπάντητο το αίτημα καταβολής πλήρους αποζημίωσης, ίσης τουλάχιστον με την αντικειμενική αξία της ιδιοκτησίας, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 105 ΕισΝΑΚ, σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 17, 24 παρ. 6 του Συντάγματος και άρθρο 1 του Πρώτου Προσθέτου Πρωτοκόλλου, άλλως, επικουρικά, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του άρθρου 904 επ. ΑΚ περί αδικαιολόγητου πλουτισμού. Ο λόγος αυτός πρέπει να απορριφθεί, διότι στην προκειμένη περίπτωση δε θεμελιώνεται παράλειψη νόμιμης οφειλόμενης ενέργειας κατά την έννοια του άρθρου 45 παρ. 4 του π.δ/τος 18/1989, δεδομένου ότι η αναζήτηση αποζημίωσης για την αποκατάσταση της ζημίας των αιτούντων, οφειλόμενης, κατά τους ισχυρισμούς τους, στη δυσανάλογη και μακρόχρονη δέσμευση της ιδιοκτησίας τους με τις προαναφερθείσες διοικητικές πράξεις, δύναται να επιδιωχθεί με την άσκηση αγωγής αποζημίωσης από εξωσυμβατική ευθύνη, ερειδόμενη στις διατάξεις των άρθρων 105-106 ΕισΝΑΚ και επικουρικώς στις διατάξεις περί αδικαιολόγητου πλουτισμού. Εξάλλου η αγωγή αυτή, όπως αναφέρεται στο από 11.5.2021 υπόμνημα των αιτούντων και προκύπτει από το προσκομιζόμενο από αυτούς αντίγραφο του σχετικού δικογράφου, έχει ήδη ασκηθεί ενώπιον του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών στις 12.11.2014, δηλαδή πριν την κοινοποίηση στις 14.11.2014 της από 11.11.2014 αίτησης των αιτούντων προς τους καθών η αίτηση Υπουργούς.
- Επειδή, κατόπιν των ανωτέρω, η κρινόμενη αίτηση πρέπει να γίνει εν μέρει δεκτή και να ακυρωθεί η παράλειψη της Διοίκησης να αποφανθεί επί της από 11.11.2014 αίτησης των αιτούντων, καθ’ ο μέρος με την αίτηση αυτή είχε ζητηθεί εναλλακτικά η αναγκαστική απαλλοτρίωση, η απευθείας εξαγορά και η αποζημίωση, βάσει των διατάξεων των άρθρων 18 και 19 του ν. 3028/2002, η δε υπόθεση να αναπεμφθεί, κατά το μέρος τούτο, στη Διοίκηση για νέα, νόμιμη κρίση.
Δ ι ά τ α ύ τ α
Δέχεται εν μέρει την αίτηση, σύμφωνα με το σκεπτικό.
Ακυρώνει τη παράλειψη της Διοίκησης να αποφανθεί επί της από 11.11.2014 αίτησης των αιτούντων και αναπέμπει την υπόθεση στη Διοίκηση για νέα, νόμιμη κρίση, κατά το σκεπτικό της σκέψεως 16.
Απορρίπτει την αίτηση κατά τα λοιπά.
Διατάσσει την απόδοση του παραβόλου
Συμψηφίζει τη δικαστική δαπάνη μεταξύ των διαδίκων.
Η διάσκεψη έγινε στην Αθήνα στις 11 Νοεμβρίου 2021.
Η Πρόεδρος του Ε´ Τμήματος Η Γραμματέας του Ε΄ Τμήματος
και μετά την αποχώρησή της Ο Γραμματέας
Αικατερίνη Χριστοφορίδου Νικόλαος Βασιλόπουλος
και η απόφαση δημοσιεύθηκε σε δημόσια συνεδρίαση της 30ης Ιουνίου 2026.
Ο Πρόεδρος του Ε´ Τμήματος Ο Γραμματέας
Χρήστος Ντουχάνης Νικόλαος Βασιλόπουλος
Πηγή :
