Ο γάμος μπορεί να μην έχει λυθεί ακόμη, αλλά αυτό δεν εξασφαλίζει πάντα κληρονομικό δικαίωμα στον επιζώντα σύζυγο. Από τις 16 Σεπτεμβρίου, μάλιστα, οι κανόνες αλλάζουν.
Το ζευγάρι έχει χωρίσει, το διαζύγιο βρίσκεται ήδη στον δρόμο, αλλά πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία ο ένας από τους δύο πεθαίνει. Ο γάμος, τυπικά, εξακολουθεί να υπάρχει. Αυτό σημαίνει ότι ο άλλος σύζυγος κληρονομεί;
Η απάντηση είναι πιο σύνθετη από ένα απλό «ναι» ή «όχι» και γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα αυτή την περίοδο, καθώς το νέο κληρονομικό δίκαιο αλλάζει από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 τους κανόνες για τον σύζυγο που βρίσκεται σε διαδικασία διαζυγίου. Ο Ν. 5303/2026 εφαρμόζεται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πεθαίνουν από την ημερομηνία αυτή και μετά.
Μέχρι τις 15 Σεπτεμβρίου το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιος είχε καταθέσει αγωγή
Με το καθεστώς που ισχύει για θανάτους έως και τις 15 Σεπτεμβρίου 2026, ο επιζών σύζυγος μπορεί να αποκλειστεί από την κληρονομία, παρότι το διαζύγιο δεν είχε ακόμη εκδοθεί.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι εάν ο άνθρωπος που πέθανε είχε ήδη ασκήσει αγωγή διαζυγίου κατά του συζύγου του και υπήρχε βάσιμος λόγος για τη λύση του γάμου.
Ο Άρειος Πάγος έχει ξεκαθαρίσει ότι για να ενεργοποιηθεί ο αποκλεισμός πρέπει η αγωγή να έχει πράγματι ασκηθεί, δηλαδή να έχει κατατεθεί και επιδοθεί, και ο λόγος διαζυγίου να είναι νομικά και ουσιαστικά βάσιμος. Σε αυτούς τους λόγους περιλαμβάνεται και ο ισχυρός κλονισμός της έγγαμης σχέσης, ακόμη και όταν θεμελιώνεται στη συμπλήρωση διετούς διάστασης.
Με τον θάνατο του ενός συζύγου η ίδια η δίκη του διαζυγίου σταματά, αφού ο γάμος έχει πλέον λυθεί λόγω θανάτου. Το ερώτημα, όμως, εάν υπήρχε βάσιμος λόγος διαζυγίου μπορεί να επιστρέψει σε νέα δίκη, αυτή τη φορά για να κριθεί εάν ο επιζών σύζυγος έχει ή όχι δικαίωμα στην κληρονομία.
Δηλαδή αρκεί να είχαν χωρίσει;
Όχι. Η απλή διάσταση, ακόμη και μια ουσιαστικά τελειωμένη σχέση, δεν ταυτίζεται με την άσκηση αγωγής διαζυγίου.
Το παλαιό άρθρο 1822 ΑΚ συνέδεε τον αποκλεισμό με δύο συγκεκριμένες προϋποθέσεις: ο κληρονομούμενος να είχε βάσιμο λόγο διαζυγίου και να είχε ασκήσει ο ίδιος την αγωγή κατά του συζύγου του.
Αυτό δημιουργούσε περιπτώσεις στις οποίες ένας γάμος μπορούσε στην πράξη να έχει τελειώσει προ πολλού, αλλά ο επιζών σύζυγος να εξακολουθεί να διατηρεί κληρονομικά δικαιώματα επειδή η διαδικασία δεν είχε φτάσει στο συγκεκριμένο δικονομικό σημείο.
Από 16 Σεπτεμβρίου αλλάζει το τοπίο
Για θανάτους που επέρχονται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, το νέο άρθρο 1812 ΑΚ προβλέπει ότι το κληρονομικό δικαίωμα και το δικαίωμα στο «εξαίρετο» του επιζώντος συζύγου αποκλείονται όταν εκκρεμεί διαδικασία για τη λύση του γάμου.
Η νέα διάταξη, επομένως, μετακινεί το βάρος από το ποιος είχε ασκήσει την αγωγή στο γεγονός ότι ο γάμος βρισκόταν ήδη σε διαδικασία λύσης.
Καλύπτει μάλιστα ρητά και το συναινετικό διαζύγιο. Στην περίπτωση αυτή απαιτείται να έχει καταρτιστεί η συμφωνία για τη λύση του γάμου ή να έχει υποβληθεί η κοινή ψηφιακή δήλωση.
Άλλο η κληρονομική μερίδα και άλλο η νόμιμη μοίρα
Ο νέος νόμος εισάγει όμως και μία σημαντική διάκριση.
Η εκκρεμής διαδικασία διαζυγίου αρκεί καταρχήν για τον αποκλεισμό του επιζώντος συζύγου από την εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή και από το εξαίρετο.
Για τη νόμιμη μοίρα, όμως, ο νομοθέτης θέτει αυστηρότερη προϋπόθεση. Αν την αγωγή διαζυγίου είχε ασκήσει ο σύζυγος που τελικά πέθανε, ο επιζών στερείται τη νόμιμη μοίρα του μόνο εφόσον η αγωγή είχε ασκηθεί για βάσιμο λόγο.
Η διαφορά δεν είναι μικρή, καθώς η νόμιμη μοίρα αποτελεί την ελάχιστη κληρονομική προστασία που ο νόμος αναγνωρίζει σε συγκεκριμένα πρόσωπα ακόμη και απέναντι στη βούληση του διαθέτη.
Έχει σημασία ακόμη και μία ημέρα
Η χρονική συγκυρία δημιουργεί ένα εντυπωσιακό πρακτικό αποτέλεσμα.
Εάν ο θάνατος επέλθει στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, η κληρονομική σχέση κρίνεται με το προηγούμενο καθεστώς. Εάν επέλθει στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, εφαρμόζονται οι νέοι κανόνες του Ν. 5303/2026.
Έτσι, σε έναν γάμο που βρίσκεται ήδη σε διαδικασία λύσης, μία ημέρα μπορεί να σημαίνει εφαρμογή διαφορετικού νομοθετικού πλαισίου και να επηρεάσει άμεσα το εάν ο επιζών σύζυγος θα συμμετάσχει στην κληρονομία.
