Το ΕΔΔΑ καταδίκασε την Ελλάδα για παραβίαση των άρθρων 3 και 8 της ΕΣΔΑ λόγω καθυστέρησης στη διερεύνηση καταγγελίας σεξουαλικής κακοποίησης ανήλικης

ΑΠΟΦΑΣΗ

E.M.S. κατά Ελλάδας της 10.11.2026 (προσφ. αριθ. 35341/23)

Βλ. εδώ

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

Σχηματισμός: Τριμελής Επιτροπή (Τρίτο Τμήμα): Peeter Roosma (Πρόεδρος), Ιωάννης Κτιστάκης, Lətif Hüseynov
Κρίσιμες διατάξεις: Άρθρο 3 ΕΣΔΑ (απαγόρευση απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης), άρθρο 8 ΕΣΔΑ (σεβασμός της ιδιωτικής ζωής), άρθρο 35 §§ 3 (α) και 4 ΕΣΔΑ, άρθρο 41 ΕΣΔΑ
Αντικείμενο: Η αποτελεσματικότητα της ποινικής έρευνας για καταγγελία σεξουαλικής κακοποίησης ανήλικης από τον πατέρα της. Εξετάζονται η εκτίμηση των αποδείξεων, η δευτερογενής θυματοποίηση και η ταχύτητα της έρευνας.
Διατακτικό: Παραβίαση των άρθρων 3 και 8 ΕΣΔΑ στο διαδικαστικό τους σκέλος. Δίκαιη ικανοποίηση: 4.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 1.500 ευρώ για έξοδα και δαπάνες, στην πρώτη προσφεύγουσα.
Κατάσταση: Οριστική (άρθρο 28 § 2 ΕΣΔΑ).

Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Τον Ιούλιο 2018 η μητέρα κατήγγειλε ότι ο πατέρας κακοποίησε σεξουαλικά την κόρη τους, ηλικίας τριάμισι ετών. Ακολούθησαν προκαταρκτική εξέταση, ποινική δίωξη και κύρια ανάκριση. Το 2023 το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών απεφάνθη ότι δεν πρέπει να γίνει κατηγορία, στηριζόμενο κυρίως στην έκθεση της διορισμένης παιδοψυχιάτρου. Η έκθεση αυτή, όμως, κατατέθηκε τον Δεκέμβριο 2021, πάνω από τρία χρόνια μετά την έναρξη της έρευνας. Το ΕΔΔΑ δεν διαπίστωσε αυθαιρεσία στην εκτίμηση των αποδείξεων ούτε δευτερογενή θυματοποίηση του παιδιού. Έκρινε, ωστόσο, ότι η καθυστέρηση στη λήψη του κεντρικού αποδεικτικού μέσου, σε διαδικασία σχεδόν πενταετή, παραβίασε την απαίτηση ταχείας διεκπεραίωσης των άρθρων 3 και 8 της ΕΣΔΑ. Η πολυπλοκότητα, η πανδημία και οι δυσκολίες εξεύρεσης πραγματογνώμονα δεν δικαιολογούν πλήρως την καθυστέρηση. Δεν εξηγείται επαρκώς γιατί η πραγματογνωμοσύνη διατάχθηκε μόλις τον Φεβρουάριο 2021, ενώ η έλλειψη προσωπικού δεν απαλλάσσει το κράτος. Η αιτίαση της μητέρας απορρίφθηκε ως ασυμβίβαστη ratione personae. Το ΕΔΔΑ επιδίκασε στην πρώτη προσφεύγουσα 4.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 1.500 ευρώ για έξοδα.

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

Η πρώτη προσφεύγουσα γεννήθηκε τον Νοέμβριο 2014. Τον Μάιο 2018, κατά τη μητέρα της (δεύτερη προσφεύγουσα), αποκάλυψε σεξουαλικές πράξεις του πατέρα της. Ο παιδίατρος κατέγραψε ήπια ερυθρότητα στο περίνεο, ενώ η μητέρα βιντεοσκόπησε συνομιλία με το παιδί (παρ. 2-6).

Στις 5.7.2018 η μητέρα υπέβαλε μήνυση και παρέστη ως πολιτικώς ενάγουσα. Στις 1.8.2018 διατάχθηκε προκαταρκτική εξέταση, με ιατροδικαστική εξέταση, που πραγματοποιήθηκε στις 4.9.2018, και ψυχιατρική αξιολόγηση του παιδιού (παρ. 7-9). Παράλληλα, το Κέντρο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων Λυκόβρυσης, στο πλαίσιο της διαδικασίας επικοινωνίας, δεν διαπίστωσε συμπτώματα σεξουαλικής κακοποίησης (παρ. 29). Οι τεχνικοί σύμβουλοι των δύο πλευρών κατέληξαν σε αντίθετα συμπεράσματα (παρ. 12, 14-15).

Στις 26.3.2019 ασκήθηκε ποινική δίωξη (παρ. 13). Η ανακρίτρια διέταξε παιδοψυχιατρική πραγματογνωμοσύνη μόλις στις 5.2.2021, με προθεσμία τριάντα ημερών για την κατάθεση της έκθεσης (παρ. 16). Η πρώτη πραγματογνώμονας αρνήθηκε τον διορισμό, και η C.K. διορίστηκε έπειτα από αναζήτηση μηνών (παρ. 17). Η έκθεσή της, της 13.12.2021, δεν επιβεβαίωσε την κακοποίηση και επισήμανε πιθανή επίδραση ενηλίκου στις αναμνήσεις του παιδιού (παρ. 18).

Με την υπ’ αριθ. 270/2022 πράξη της 6.5.2022, η ανακρίτρια έκρινε τις ενδείξεις ανεπαρκείς. Θεώρησε την έκθεση της C.K. ως το πλέον αξιόπιστο αποδεικτικό μέσο και απέρριψε τη βιντεοσκόπηση, επειδή δεν είχε γίνει υπό επιστημονικά ελεγχόμενες συνθήκες (παρ. 21). Στις 30.9.2022 η εισαγγελέας πρότεινε να μη γίνει κατηγορία (παρ. 22). Η μητέρα προσκόμισε γνωμοδότηση της Δρ Ch.I. και ζήτησε εξέταση του παιδιού κατά το άρθρο 227 ΚΠΔ (παρ. 23). Με το βούλευμα 4155/2022 το Συμβούλιο Πλημμελειοδικών ανέπεμψε τη δικογραφία στον εισαγγελέα, ώστε να σχολιαστεί η γνωμοδότηση (παρ. 24). Με το βούλευμα 1015/2023 της 30.3.2023 το Συμβούλιο έκρινε ότι δεν πρέπει να γίνει κατηγορία και απέρριψε νέα εξέταση του παιδιού (παρ. 26). Οι αιτήσεις για άσκηση ενδίκων μέσων από τον εισαγγελέα απορρίφθηκαν, η τελευταία στις 18.5.2023 (παρ. 27-28).

Η προσφυγή ασκήθηκε στις 15.9.2023 από μητέρα και κόρη. Το ΕΔΔΑ χορήγησε ανωνυμία και εξέταση κατά προτεραιότητα και απέρριψε την κυβερνητική ένσταση κατά της εξέτασης από Επιτροπή (προοίμιο). Η πρώτη προσφεύγουσα προέβαλε αυθαίρετη εκτίμηση των αποδείξεων, δευτερογενή θυματοποίηση και καθυστέρηση της έρευνας (παρ. 33).

ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…

Άρθρα 3 και 8 ΕΣΔΑ. Απαγόρευση απάνθρωπης μεταχείρισης και σεβασμός της ιδιωτικής ζωής. Αποτελεσματική έρευνα για σεξουαλική κακοποίηση παιδιού. Παραβίαση.

Παραδεκτό: Το Δικαστήριο εξέτασε αυτεπαγγέλτως την ιδιότητα θύματος της μητέρας, ως ζήτημα δικαιοδοσίας (παρ. 30, Buzadji κατά Δημοκρατίας της Μολδαβίας [GC], § 70). Κατά το ΕΔΔΑ, η μητέρα ήταν μόνον εκπρόσωπος του παιδιού στην εθνική διαδικασία και δεν συνέτρεχαν ιδιαίτερες περιστάσεις που να θεμελιώνουν δική της ιδιότητα θύματος (παρ. 31, A και B κατά Κροατίας, §§ 88-91). Η αιτίασή της απορρίφθηκε ως ασυμβίβαστη ratione personae (παρ. 32). Η αιτίαση του παιδιού κηρύχθηκε παραδεκτή (παρ. 35).

Επί της ουσίας:

α) Το Δικαστήριο εξέτασε τις αιτιάσεις από κοινού υπό τα άρθρα 3 και 8, στο διαδικαστικό τους σκέλος, χωρίς χωριστή αιτιολογία για την εφαρμοσιμότητά τους (παρ. 33, 36-53).

β) Οι γενικές αρχές ανακεφαλαιώνονται με παραπομπή στις X κ.ά. κατά Βουλγαρίας [GC] (§§ 184-92), A και B κατά Κροατίας (§§ 106-13) και X κατά Γεωργίας (§§ 113-15) (παρ. 36).

γ) Η εφαρμογή αναπτύσσεται σε τρεις άξονες.

Επιμέλεια και εκτίμηση των αποδείξεων. Οι αρχές συνέλεξαν έγγραφα, διέταξαν ιατροδικαστική εξέταση, άκουσαν μάρτυρες και διόρισαν ανεξάρτητη παιδοψυχίατρο (παρ. 37, αντιπαραβολή με E.L. κατά Λιθουανίας, § 54). Απέναντι σε δύο αντικρουόμενες εκδοχές και ελάχιστα άμεσα αποδεικτικά στοιχεία, η εκτίμηση ανήκε κατά κύριο λόγο στις εθνικές αρχές. Αυτές εξέτασαν όλο το υλικό και αιτιολόγησαν την προτίμησή τους στη δικαστική πραγματογνωμοσύνη (παρ. 38-39). Η γνωμοδότηση της Δρ Ch.I. οδήγησε μάλιστα σε αναπομπή της δικογραφίας (παρ. 40, αντιπαραβολή με X κατά Ελλάδας, §§ 69 και 82). Η διαδικασία ήταν κατ’ αντιμωλία (παρ. 41) και η καταγγελλόμενη απόπειρα αυτοκτονίας του Μαΐου 2020 συνεκτιμήθηκε (παρ. 42). Κατά το ΕΔΔΑ δεν προέκυψε αυθαιρεσία, υπαίτια αδιαφορία ή κακή πίστη (παρ. 43, A και B κατά Κροατίας, § 129, Radočaj κατά Κροατίας (απόφ.), § 54, αντιπαραβολή με M.G.C. κατά Ρουμανίας, § 68).

Δευτερογενής θυματοποίηση. Ο ισχυρισμός ότι το παιδί αντιπαρατέθηκε με τον φερόμενο δράστη δεν προέκυψε από το υλικό του φακέλου. Κατά την έκθεση πραγματογνωμοσύνης, η συνέντευξη έγινε χωριστά, σε χώρο κατάλληλο για παιδιά, με την ενδεδειγμένη μεθοδολογία (παρ. 44, αντιπαραβολή με B. κατά Ρωσίας, § 60). Το Συμβούλιο απέρριψε τη νέα εξέταση ως μη πρόσφορη και δυνητικά επιβλαβή (παρ. 45). Κατά το Δικαστήριο, δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι οι αρχές αγνόησαν την ευαλωτότητα του παιδιού ή ότι δεν υιοθέτησαν προσέγγιση ευαίσθητη προς αυτό (παρ. 46, αντιπαραβολή με G.U. κατά Τουρκίας, § 72).

Ταχύτητα. Από τη μήνυση έως την τελευταία εισαγγελική πράξη παρήλθαν περίπου τέσσερα έτη και έντεκα μήνες (παρ. 47). Τα αρχικά μέτρα ελήφθησαν χωρίς σημαντική καθυστέρηση (παρ. 48). Η παιδοψυχιατρική αξιολόγηση, όμως, είχε διαταχθεί ήδη την 1.8.2018, η ανακρίτρια διέταξε την πραγματογνωμοσύνη τον Φεβρουάριο 2021 και η έκθεση κατατέθηκε τον Δεκέμβριο 2021, δηλαδή πάνω από τρία έτη μετά την αρχική παραγγελία και περίπου δύο έτη και εννέα μήνες μετά την άσκηση της ποινικής δίωξης (παρ. 49). Μετά την κατάθεση της έκθεσης, η διαδικασία προχώρησε χωρίς σημαντικά διαστήματα αδράνειας (παρ. 50). Το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η πολυπλοκότητα, η δυσκολία εξεύρεσης πραγματογνώμονα και η πανδημία εξηγούν μέρος μόνον του χρόνου αυτού. Η έλλειψη προσωπικού και ο φόρτος εργασίας δεν απαλλάσσουν το κράτος (παρ. 51, M.A. κατά Ισλανδίας, § 74, mutatis mutandis).

δ) Το Δικαστήριο διαπίστωσε παραβίαση των άρθρων 3 και 8 στο διαδικαστικό τους σκέλος, λόγω μη τήρησης της απαίτησης ταχύτητας (παρ. 52-53, X κατά Γεωργίας, § 121, M. και M. κατά Κροατίας, § 152, αντιπαραβολή με R.E. κ.α. κατά Ισλανδίας, § 133, και X κ.α. κατά Βουλγαρίας [GC], §§ 203-06).

ΔΙΑΤΑΚΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ

Το ΕΔΔΑ κήρυξε ομόφωνα παραδεκτές τις αιτιάσεις της πρώτης προσφεύγουσας και απαράδεκτη την υπόλοιπη προσφυγή. Διαπίστωσε παραβίαση των άρθρων 3 και 8 ΕΣΔΑ. Επιδίκασε στην πρώτη προσφεύγουσα 4.000 ευρώ για ηθική βλάβη, έναντι αιτήματος 100.000 ευρώ, και 1.500 ευρώ για έξοδα ενώπιον του ΕΔΔΑ, πλέον τυχόν φόρων.

ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ (KEY PASSAGE)

«Οι περιστάσεις αυτές μπορεί να εξηγούν μέρος, όχι όμως το σύνολο, του χρόνου που χρειάστηκε για τη λήψη μιας πραγματογνωμοσύνης κεντρικής για την κρίση επί των ισχυρισμών της πρώτης προσφεύγουσας. Το υλικό που έχει στη διάθεσή του το Δικαστήριο δεν εξηγεί επαρκώς το σημαντικό χρονικό διάστημα που παρήλθε έως ότου η ανακρίτρια διατάξει την πραγματογνωμοσύνη, ούτε την περαιτέρω καθυστέρηση στη λήψη της έκθεσης. […] Συνολικά, μεσολάβησε περίοδος άνω των τριών ετών από την έναρξη της προκαταρκτικής εξέτασης έως την ολοκλήρωση του βασικού αποδεικτικού στοιχείου, της έκθεσης πραγματογνωμοσύνης. Στο πλαίσιο διαδικασίας που διήρκεσε σχεδόν πέντε έτη, και λαμβάνοντας υπόψη την ιδιαίτερη επιμέλεια που απαιτείται σε υποθέσεις καταγγελιών σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, το Δικαστήριο κρίνει ότι οι αρχές δεν επέδειξαν την αμεσότητα και την εύλογη ταχύτητα διεκπεραίωσης που απαιτούν τα άρθρα 3 και 8 της Σύμβασης.» (παρ. 51-52)

Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η απόφαση επιβεβαιώνει ότι η μη αυθαίρετη εκτίμηση των αποδείξεων δεν αποκλείει παραβίαση λόγω βραδύτητας. Εντάσσεται στη γραμμή των X κ.α. κατά Βουλγαρίας, A και B κατά Κροατίας και X κατά Γεωργίας. Η καταδίκη αφορά την κρατική ευθύνη για την καθυστέρηση. Τα πραγματικά περιστατικά που η ίδια η απόφαση καταγράφει δίνουν, πάντως, εικόνα βαρύτερη από το στενό διατακτικό. Οι αρχές άφησαν να παρέλθουν δυόμισι έτη πριν διατάξουν την πραγματογνωμοσύνη που οι ίδιες θεώρησαν το πλέον αξιόπιστο αποδεικτικό μέσο. Κατά την άποψή μας, το Δικαστήριο διαχώρισε την ταχύτητα από την επάρκεια της έρευνας περισσότερο από όσο επιτρέπει η φύση της απόδειξης σε υποθέσεις μικρών παιδιών.

Πλέον αυτών επισημαίνονται τα εξής:

1. Η ταχύτητα αποτελεί διακριτή απαίτηση της αποτελεσματικής έρευνας.
   Το Δικαστήριο κρίνει ότι οι αρχές έλαβαν «όλα τα εύλογα μέτρα» για τη συλλογή αποδείξεων, αλλά διαπιστώνει παραβίαση λόγω καθυστέρησης. Δεν απαιτείται απόδειξη εσφαλμένου ποινικού αποτελέσματος. Ωστόσο, δεν αρκεί αυτομάτως οποιοδήποτε διάστημα αδράνειας ούτε θεσπίζεται ειδικός κανόνας αντιστροφής του βάρους απόδειξης. Συνεκτιμώνται η διάρκεια, η κρισιμότητα του αποδεικτικού μέσου και η ιδιαίτερη επιμέλεια που απαιτούν οι υποθέσεις σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών. Οι κυβερνητικές εξηγήσεις δεν δικαιολόγησαν όλη την καθυστέρηση. Η επίκληση έλλειψης προσωπικού και φόρτου εργασίας απορρίφθηκε. Η θέση αυτή συμφωνεί με την R.E. κ.α. κατά Ισλανδίας, κατά την οποία οι περιορισμοί πόρων δεν δικαιολογούν καθυστέρηση ουσιωδών ανακριτικών πράξεων.
   Πηγή: E.M.S. κατά Ελλάδας, παρ. 43, 47-53. Πρβλ. R.E. κ.α. κατά Ισλανδίας, §§ 130-133.
2. Το Δικαστήριο δεν εξέτασε αν η καθυστέρηση έπληξε την ίδια την αξιοπιστία της απόδειξης.
   Η πραγματογνώμονας εξέτασε το παιδί μεταξύ Ιουλίου και Οκτωβρίου 2021, πριν συμπληρώσει τα επτά έτη, για καταγγελλόμενα γεγονότα του Μαΐου 2018. Επισήμανε ασυνέπειες στις αναμνήσεις και πιθανή επίδραση ενηλίκου. Η εθνική κρίση απέδωσε ιδιαίτερο βάρος στην έκθεσή της. Η ανακρίτρια απέρριψε τη βιντεοσκόπηση του Ιουνίου 2018 ως μη επιστημονικά ελεγχόμενη. Οι αρχές, όμως, χρειάστηκαν πάνω από τρία έτη για να εξασφαλίσουν εξέταση υπό ελεγχόμενες συνθήκες. Το ΕΔΔΑ δεν διαπίστωσε ότι η καθυστέρηση αλλοίωσε τις αναμνήσεις ή προκάλεσε τις ασυνέπειες, ούτε όμως ερεύνησε το ζήτημα. Η παράλειψη αυτή αποδυναμώνει, κατά την άποψή μας, την κρίση περί επάρκειας της έρευνας. Η αιτιώδης σύνδεση, πάντως, δεν αποδεικνύεται από την απόφαση.
   Πηγή: E.M.S. κατά Ελλάδας, παρ. 6,18, 21, 39, 43, 49-52.
3. Η κρίση ότι ελήφθησαν «όλα τα εύλογα μέτρα» συμβιβάζεται δύσκολα με τα χρονικά δεδομένα της ίδιας της απόφασης.
   Η ψυχιατρική αξιολόγηση διατάχθηκε την 1.8.2018. Από την απόφαση δεν προκύπτει ότι διενεργήθηκε στην ποινική διαδικασία πριν από το 2021. Η έκθεση του Κέντρου Λυκόβρυσης εντασσόταν στη διαδικασία επικοινωνίας. Η ανακρίτρια διέταξε την πραγματογνωμοσύνη περίπου είκοσι δύο μήνες μετά την παραγγελία κύριας ανάκρισης. Η έκθεση, για την οποία τάχθηκε προθεσμία τριάντα ημερών, κατατέθηκε έπειτα από δέκα μήνες. Περίπου δεκαεννέα μήνες από την αρχική παραγγελία προηγήθηκαν της πανδημίας (Μάρτιος 2020). Το Δικαστήριο δεν διέκρινε «έλλειψη επιμέλειας», ενώ δέχθηκε ότι ο φάκελος δεν εξηγεί επαρκώς την καθυστέρηση. Κατά την R.E. κ.α. κατά Ισλανδίας, η ταχύτητα δεν εξετάζεται απομονωμένα από τις λοιπές παραμέτρους της αποτελεσματικότητας. Η συνολική αυτή θεώρηση θα δικαιολογούσε εδώ, κατά την άποψή μας, αυστηρότερη κρίση.
   Πηγή: E.M.S. κατά Ελλάδας, παρ. 8, 13, 16-18, 29, 43, 49, 51. R.E. κ.ά. κατά Ισλανδίας, § 131.
4. Η απόφαση δεν επιλύει αυτοτελώς το ζήτημα εφαρμογής του άρθρου 227 ΚΠΔ.
   Η μητέρα ζήτησε την ειδική εξέταση του παιδιού. Το Συμβούλιο απέρριψε το αίτημα ως μη πρόσφορο και δυνητικά επιβλαβές. Το ΕΔΔΑ συνεκτίμησε την αιτιολογία κατά τον έλεγχο της προστασίας του παιδιού. Από το κείμενο της απόφασης δεν προκύπτει ότι το παιδί εξετάστηκε, σε οποιοδήποτε στάδιο, κατά την ειδική αυτή διαδικασία. Το Δικαστήριο αντιμετώπισε το αίτημα ως αίτημα «περαιτέρω» εξέτασης, χωρίς να ερευνήσει αν είχε προηγηθεί η προβλεπόμενη από τον νόμο. Δεν διευκρινίζεται επίσης αν η προηγούμενη εξέταση πληρούσε όλες τις εγγυήσεις του άρθρου 227. Τέλος, η πραγματογνώμονας κλήθηκε να εκτιμήσει αν ο κατηγορούμενος τέλεσε τις πράξεις. Η διατύπωση εγείρει ζήτημα οριοθέτησης πραγματογνωμοσύνης και δικαιοδοτικής κρίσης, το οποίο η απόφαση δεν σχολιάζει.
   Πηγή: E.M.S. κατά Ελλάδας, παρ. 16, 23, 26, 39, 44-46.
5. Η δευτερογενής θυματοποίηση ελέγχεται με βάση τις συγκεκριμένες συνθήκες εξέτασης.
   Το Δικαστήριο δεν δέχθηκε τη σχετική αιτίαση, διότι ο ισχυρισμός περί αντιπαράθεσης με τον φερόμενο δράστη δεν επιβεβαιώθηκε από τον φάκελο και η έκθεση περιέγραφε κατάλληλες συνθήκες συνέντευξης. Στηρίχθηκε, δηλαδή, στην περιγραφή της ίδιας της πραγματογνώμονος. Συνεκτίμησε επίσης την αιτιολογημένη άρνηση περαιτέρω εξέτασης. Η κρίση αυτή δεν σημαίνει ότι αποκλείεται συμπληρωματική εξέταση όταν είναι αναγκαία. Η πραγματογνώμονας προειδοποίησε ότι οι επανειλημμένες αξιολογήσεις του παιδιού ενείχαν κίνδυνο πρόσθετης βλάβης. Το Δικαστήριο δεν συνέδεσε τον κίνδυνο αυτόν με την απουσία έγκαιρης εξέτασης από τις αρχές.
   Πηγή: E.M.S. κατά Ελλάδας, παρ. 18, 44-46, B. κατά Ρωσίας, § 60, G.U. κατά Τουρκίας, § 72.

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ

Α) X κ.α. κατά Βουλγαρίας [GC]: Παρέχει το πλαίσιο των γενικών αρχών και της συμμετοχής του θύματος (§§ 184-192, ιδίως 189). Συνδέει τις διαδικαστικές απαιτήσεις και με τη Σύμβαση του Λανζαρότε (§ 192). Η αντιπαραβολή ως προς την ταχύτητα (§§ 203-206) δεν σημαίνει απουσία άλλων πλημμελειών. Εκεί διαπιστώθηκε διαδικαστική παραβίαση του άρθρου 3 (§ 228).

Β) A και B κατά Κροατίας: Η παρούσα την εφαρμόζει ιδίως σε δύο σημεία, στην άρνηση αυτοτελούς ιδιότητας θύματος της μητέρας (§§ 88-91) και στο κριτήριο της υπαίτιας αδιαφορίας ή κακής πίστης (§ 129).

Γ) X κατά Γεωργίας: Η παρούσα παραπέμπει στις γενικές αρχές (§§ 113-115) και στην κρίση για παρατεταμένη ερευνητική αδράνεια (§ 121). Η παραπομπή δεν εξομοιώνει το σύνολο των πλημμελειών των δύο υποθέσεων.

Δ) X κατά Ελλάδας: Αντίστιξη ως προς την παράλειψη προφανούς κατεύθυνσης έρευνας (§§ 69 και 82). Αφορούσε καταγγελία βιασμού δεκαοκτάχρονης, όχι κακοποίηση παιδιού (§ 2). Εδώ η νέα γνωμοδότηση οδήγησε σε αναπομπή της δικογραφίας (E.M.S., § 40).

Ε) M. και M. κατά Κροατίας: Η παρούσα την εφαρμόζει ως προς την ιδιαίτερη επιμέλεια που απαιτείται στις υποθέσεις κακοποίησης παιδιών (§ 152).

ΣΤ) M.C. κατά Βουλγαρίας: Θεμελιώνει τις θετικές υποχρεώσεις ποινικής προστασίας και αποτελεσματικής διερεύνησης μη συναινετικών σεξουαλικών πράξεων, ακόμη και χωρίς σωματική αντίσταση (§§ 149-153, 166). Η σύνδεση με την παρούσα είναι ερμηνευτική, όχι ρητή παραπομπή του Δικαστηρίου.

Ζ) Συγκριτικό πλαίσιο: Το Διαμερικανικό Δικαστήριο, στην V.R.P., V.P.C. κ.α. κατά Νικαράγουας (2018), εξειδικεύει την αυξημένη επιμέλεια για παιδιά που καταγγέλλουν σεξουαλική βία και την αποφυγή επαναθυματοποίησης (§§ 154-163). Απαιτεί επίσης να μην υποβάλλεται το παιδί σε περισσότερες συνεντεύξεις από τις απολύτως αναγκαίες (§ 168).

ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ

Η απόφαση αφορά την πρακτική της ποινικής προδικασίας για σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκων. Το άρθρο 227 ΚΠΔ προβλέπει ειδικές εγγυήσεις εξέτασης ανήλικων θυμάτων. Η παράγραφος 1 απαιτεί εξέταση «χωρίς υπαίτια καθυστέρηση και με όσο το δυνατόν περιορισμένο αριθμό συνεντεύξεων». Η Ελλάδα έχει κυρώσει τη Σύμβαση του Λανζαρότε (ν. 3727/2008) και έχει ενσωματώσει την Οδηγία 2012/29/ΕΕ (ν. 4478/2017, Μέρος IV). Η Σύμβαση απαιτεί έρευνες κατά προτεραιότητα και συνεντεύξεις χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση (άρθρα 30 § 3 και 35 § 1 (α)). Τα κείμενα αυτά αποτελούν συναφές πλαίσιο, όχι αυτοτελή βάση της καταδίκης. Η Κυβέρνηση επικαλέστηκε έλλειψη προσωπικού και φόρτο των δικαστικών αρχών. Το Δικαστήριο απάντησε ότι το κράτος οφείλει να οργανώνει ανάλογα το δικαστικό του σύστημα. Η απόφαση αναδεικνύει την ανάγκη έγκαιρης εξεύρεσης πραγματογνωμόνων, χωρίς να αποδεικνύει συστημική έλλειψή τους. Συμπληρώνει τη X κατά Ελλάδας στη νομολογία περί διερεύνησης σεξουαλικής βίας, με διαφορετικά πραγματικά περιστατικά και αιτιολογία.
Πηγές: E.M.S., παρ. 34, 49-53.

ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ

1. Ο προσφεύγων πρέπει να χρονολογεί με ακρίβεια κάθε διάστημα αδράνειας ως προς το κρίσιμο αποδεικτικό μέσο. Η αιτίαση βραδύτητας μπορεί να ευδοκιμήσει ακόμη και όταν η εκτίμηση των αποδείξεων κρίνεται επαρκής.
2. Ο εισαγγελέας και ο ανακριτής οφείλουν να εξασφαλίζουν την έγκαιρη λήψη των αναγκαίων αποδείξεων και την τήρηση των εφαρμοστέων εγγυήσεων του άρθρου 227 ΚΠΔ. Η πραγματογνωμοσύνη διακρίνεται από τη μαρτυρική εξέταση. Η καταγραφή των ενεργειών εξεύρεσης πραγματογνώμονα διευκολύνει τον έλεγχο της επιμέλειας (παρ. 49-51).
3. Η αιτίαση δευτερογενούς θυματοποίησης χρειάζεται συγκεκριμένη τεκμηρίωση των συνθηκών εξέτασης. Πρακτικά και εκθέσεις είναι χρήσιμα αποδεικτικά μέσα, χωρίς η απόφαση να αποκλείει άλλα πρόσφορα στοιχεία (παρ. 44-46).
4. Η γονική ιδιότητα δεν αρκεί για αυτοτελή ιδιότητα θύματος ως προς την κακοποίηση του παιδιού. Απαιτούνται ιδιαίτερες περιστάσεις που θεμελιώνουν προσωπική προσβολή (παρ. 30-32, 56).
5. Ο προσφεύγων πρέπει να ζητεί εγγράφως και έγκαιρα την εξέταση του άρθρου 227 ΚΠΔ και τον διορισμό πραγματογνώμονα, επικαλούμενος τα άρθρα 30 § 3 και 35 § 1 της Σύμβασης του Λανζαρότε. Η έγγραφη όχληση τεκμηριώνει την αδράνεια των αρχών ενώπιον του ΕΔΔΑ.

ΣΧΕΤΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ 

• M. and M. v. Croatia, 03.09.2015, no. 10161/13, ECHR 2015 (extracts)
  • M.G.C. v. Romania, 15.03.2016, no. 61495/11
  • Buzadji v. the Republic of Moldova [GC], 05.07.2016, no. 23755/07
  • G.U. v. Turkey, 18.10.2016, no. 16143/10
  • A and B v. Croatia, 20.06.2019, no. 7144/15
  • X and Others v. Bulgaria [GC], 02.02.2021, no. 22457/16
  • B. v. Russia, 07.02.2023, no. 36328/20
  • X v. Greece, 13.02.2024, no. 38588/21
  • E.L. v. Lithuania, 09.04.2024, no. 12471/20
  • Radočaj v. Croatia (dec.), 20.05.2025, no. 22092/21
  • M.A. v. Iceland, 26.08.2025, no. 59813/19
  • R.E. and Others v. Iceland, 13.01.2026, nos. 59809/19 and 3 others
  • X v. Georgia, 31.03.2026, no. 35640/22
  • M.C. v. Bulgaria, 04.12.2003, no. 39272/98 (μηπαρατιθέμενη)
  • Inter-American Court of Human Rights, V.R.P., V.P.C. et al. v. Nicaragua, 08.03.2018, Series C No. 350, §§ 154-163 και168 (μη παρατιθέμενη)