ΑΠΟΦΑΣΗ
Casali κατά Σαν Μαρίνο της 22.10.2026 (Αιτήσεις αριθ. 12744/24 και 33586/24)
TAYTOTHTA ΥΠΟΘΕΣΗΣ
Σύνθεση: Τμήμα (Πέμπτο Τμήμα), σύνθεση επταμελής (Πρόεδρος Kateřina Šimáčková)
Άρθρα: Άρθρο 6 § 1 (ποινικό σκέλος), Άρθρο 10, Άρθρο 35 § 3 (α), Άρθρο 41 ΕΣΔΑ
Διατακτικό: Συνένωση των προσφυγών. Κρίθηκαν παραδεκτές. Παραβίαση του άρθρου 6 παρ. 1 (δικαστήριο που έχει συσταθεί βάσει νόμου). Δεν απαιτείται η εξέταση της υπόλοιπης καταγγελίας βάσει του άρθρου 6. Παραβίαση άρθρου 10. Όλες οι αποφάσεις ήταν ομόφωνες.
Δίκαιη αποζημίωση: 5.000 ευρώ για ηθική βλάβη και 19.000 ευρώ για δικαστικά έξοδα και δαπάνες (9.000 ευρώ για τη διαδικασία ενώπιον του JER και 10.000 ευρώ για τη διαδικασία στο ΕΔΔΑ).
Η ΥΠΟΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΑΠΟΦΑΣΗ
Η προσφεύγουσα δημοσίευσε ένα σχόλιο στο Facebook στο οποίο επέκρινε μια διάκριση που απονεμήθηκε στον τότε Υπουργό Υγείας. Ανέφερε ότι ο εν λόγω Υπουργός είχε παραπεμφθεί σε δίκη για ενδοοικογενειακή βία. Ο Υπουργός είχε αντιμετωπίσει διαδικασία για βίαιη συμπεριφορά. Τα εθνικά δικαστήρια δεν διαπίστωσαν την ύπαρξη διαδικασίας εναντίον του για βία κατά γυναικών (§ 18). Την καταδίκασαν βάσει του άρθρου 344 του Ποινικού Κώδικα (προσβολή της τιμής προσώπων που ασκούν δημόσια εξουσία) και της επέβαλαν ανασταλτική ποινή φυλάκισης τεσσάρων μηνών. Ο δικαστής τρίτου βαθμού, ασκώντας τη δικαιοδοσία που θεσπίστηκε το 2023, έκανε δεκτή την έφεσή της και την αθώωσε. Ο Υπουργός, ως πολιτικώς ενάγων, υπέβαλε στη συνέχεια αγωγή ακυρότητας (querela nullitatis). Ο Δικαστής Έκτακτων Μέσων (JER) ακύρωσε την απόφαση τρίτου βαθμού χωρίς αναπομπή και, ως εκ τούτου, αναβίωσε την καταδίκη.
Το Δικαστήριο έκρινε ότι ο JER δεν ήταν δικαστήριο που είχε συσταθεί βάσει νόμου. Εξέτασε ότι ο JER φαινόταν να έχει εξετάσει αγωγή ακύρωσης «ανώμαλων» αποφάσεων, αντί για αγωγή ακύρωσης (querela nullitatis). Ούτε η νομοθεσία ούτε η ερμηνεία υφιστάμενης διάταξης θεμελίωνε την εν λόγω αγωγή ή την ποινική διαδικασία που την συνόδευε (§§ 110-112). Ο Συνταγματικός Νόμος αριθ. 1/2021 περιόρισε τη δικαιοδοσία του JER όσον αφορά την επανεξέταση ποινικών αποφάσεων σε αιτήματα αναθεώρησης, τα οποία δεν μπορεί να υποβάλει πολιτικός ενάγων (§ 113). Ακόμη και με την ερμηνεία της αγωγής ακυρότητας («querela nullitatis»), «το Δικαστήριο δεν μπορεί να αποδεχθεί, ως σύμφωνη με τη Σύμβαση, μια δικαστική ερμηνεία της λέξης «αστική» ως περιλαμβάνουσα ή προοριζόμενη να καλύπτει επίσης την έννοια «ποινική», εις βάρος του κατηγορουμένου και της αρχής της ασφάλειας δικαίου» (§ 115). Δεδομένου ότι η ίδια η διαδικασία λήψης αποφάσεων ήταν παράνομη, η παρέμβαση στην ελευθερία της έκφρασης δεν ήταν «προβλεπόμενη από το νόμο» και η στάθμιση των άρθρων 8 και 10 παρέλκει (§§ 128-129).
Το Δικαστήριο απέρριψε την ένσταση της Κυβέρνησης περί κατάχρησης του δικαιώματος προσφυγής, η οποία βασιζόταν σε πολιτικές προσχωρήσεις, δημοσιότητα και φερόμενες ψευδείς δηλώσεις σχετικά με τα πραγματικά περιστατικά (§§ 85-90).
ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ
Το Δικαστήριο στηρίχθηκε στις υποθέσεις Guðmundur Andri Ástráðsson κατά Ισλανδίας [GC] (§§ 211, 214), Coëme και άλλοι κατά Βελγίου (§§ 98-99, 102, 107-08), Jorgic κατά Γερμανίας (§§ 64-65) και Gorguiladzé κατά Γεωργίας (§§ 69, 72). Όσον αφορά τη νομιμότητα βάσει του άρθρου 10, ακολούθησε τις υποθέσεις Unifaun Theatre Productions Limited και άλλοι κατά Μάλτας (§ 86) και Objective Television and Radio Broadcasting Company και άλλοι κατά Αζερμπαϊτζάν (§ 82) .
ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΣΧΟΛΙΟ
Η απόφαση εφαρμόζει καθιερωμένες αρχές σχετικά με τη νόμιμη δικαιοδοσία και την ποινική διαδικασία. Η σημασία της έγκειται στη συνδυασμένη εφαρμογή τους: η νόμιμη ύπαρξη του JER δεν μπορούσε να θεραπεύσει την έλλειψη δικαιοδοσίας του, και η παράνομη διαδικασία για την επαναφορά της καταδίκης ανέτρεψε επίσης την απαίτηση νομιμότητας του άρθρου 10. Το Δικαστήριο δεν αποφάνθηκε εάν το σχόλιο ή η ποινή ικανοποιούσαν τις απαιτήσεις αναλογικότητας του άρθρου 10 (§ 129). Για παρόμοιες αμφισβητήσεις, ο συνήγορος μπορεί να συνδέσει την ένσταση δικαιοδοσίας βάσει του άρθρου 6 § 1 με τη νομιμότητα της διαδικασίας βάσει του άρθρου 10. Η απόφαση δεν ορίζει υποχρεωτική σειρά υποβολής των ισχυρισμών.
ΣΧΕΤΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΔΔΑ
- Guðmundur Andri Ástráðsson κατά Ισλανδίας [GC], 01.12.2020, αρ. 26374/18
- Coëme κ.α. κατά Βελγίου, 06.2000, αριθ. 32492/96 και 4 άλλες
- Gorguiladzé κατά Γεωργίας, 20.10.2009, αριθ. 4313/04
- Unifaun Theatre Productions Limited καιάλλοι κατά Μάλτας, 15.05.2018, αριθ. 37326/13
