Υπόμνημα με τις παρατηρήσεις του επί του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης «Αποτελεσματική εφαρμογή στην ελληνική έννομη τάξη του Εκτελεστικού Κανονισμού (ΕΕ) 2022/1463 της Επιτροπής για τον καθορισμό των τεχνικών και λειτουργικών προδιαγραφών του τεχνικού συστήματος διασυνοριακής αυτοματοποιημένης ανταλλαγής δικαιολογητικών και την εφαρμογή της αρχής «μόνον άπαξ» – Λοιπές διατάξεις», απέστειλε ο Συνήγορος του Πολίτη στον Πρόεδρο της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης.
Συνήγορος του Πολίτη
Προς
κ. Αναστάσιο Μπαρτζώκα
Πρόεδρο της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης, email: a.mpartzokas@parliament.gr epitropes@parliament.gr
Θέμα:Σχέδιο νόμου του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης «Αποτελεσματική εφαρμογή στην ελληνική έννομη τάξη του Εκτελεστικού Κανονισμού (ΕΕ) 2022/1463 της Επιτροπής για τον καθορισμό των τεχνικών και λειτουργικών προδιαγραφών του τεχνικού συστήματος διασυνοριακής αυτοματοποιημένης ανταλλαγής δικαιολογητικών και την εφαρμογή της αρχής «μόνον άπαξ» – Λοιπές διατάξεις»
Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης,
Θα θέλαμε να Σας ευχαριστήσουμε για την ευγενική πρόσκληση που απευθύνατε στο Συνήγορο του Πολίτη να παραστεί στην ακρόαση φορέων που θα λάβει χώρα στις
22/15/2025, στην συνεδρίαση της Επιτροπής για την επεξεργασία του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης «Αποτελεσματική εφαρμογή στην ελληνική έννομη τάξη του Εκτελεστικού Κανονισμού (ΕΕ) 2022/1463 της Επιτροπής για τον καθορισμό των τεχνικών και λειτουργικών προδιαγραφών του τεχνικού συστήματος διασυνοριακής αυτοματοποιημένης ανταλλαγής δικαιολογητικών και την εφαρμογή της αρχής «μόνον άπαξ» – Λοιπές διατάξεις». Θέτουμε υπ’ όψιν σας το παρόν υπόμνημα με σχετικές παρατηρήσεις επί αυτού, στο πλαίσιο των εκ του Συντάγματος και του νόμου αρμοδιοτήτων της Αρχής.
Ειδικότερες παρατηρήσεις επί των άρθρων του σχεδίου νόμου
ΜΕΡΟΣ Β΄ ΣΧΕΔΙΟΥ ΝΟΜΟΥ
- Έκδοση και υποβολή ψηφιακού αντιγράφου του δελτίου ταυτότητας σε φορείς του ιδιωτικού τομέα – Αντικατάσταση άρθρου 32 ν. 5256/2025 (αρ. 16 σχεδίου νόμου)
Με το άρθρο 16 μεταρρυθμίζεται και διευκολύνεται η δυνατότητα υποβολής ψηφιακού αντιγράφου του δελτίου ταυτότητας σε φορείς του ιδιωτικού τομέα. Η απλοποίηση αυτή είχε καταστεί αναγκαία με βάση την πρόσφατη εμπειρία τόσο από την έλλειψη εξοικείωσης πολλών πολιτών, όσο και από την αμηχανία, ανεπαρκή ενημέρωση ή και καχυποψία ιδιωτικών επιχειρήσεων. Επισημαίνονται, ιδίως, ως χρήσιμοι νεωτερισμοί η δυνατότητα του πολίτη να συνδέεται αυτοτελώς με ειδική ηλεκτρονική εφαρμογή και να εκδίδει ψηφιακό αντίγραφο δελτίου ταυτότητας για τον ίδιο και για το ανήλικο τέκνο του, να το αποθηκεύει και να το καταθέτει σε φορείς που υπέχουν υποχρέωση τήρησης αντιγράφου δελτίου ταυτότητας, καθώς και η δημιουργία ειδικής ηλεκτρονικής εφαρμογής για χρήση από τα Κέντρα Εξυπηρέτησης Πολιτών, πρωτίστως όταν πρόκειται είτε για ευάλωτους πολίτες με αντικειμενική δυσχέρεια χρήσης των σχετικών εφαρμογών όπως οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρία ή οι τελούντες υπό δικαστική συμπαράσταση, είτε για κατοίκους εξωτερικού ή όσους για οποιοδήποτε λόγο αδυνατούν να «αυθεντικοποιηθούν» με τη συνήθη διαδικασία. Θεωρούμε, ωστόσο, ότι η υποβολή φωτοαντιγράφου της ταυτότητας, σε περίπτωση αδυναμίας έκδοσης του ψηφιακού αντιγράφου, θα πρέπει να είναι δυνατή ακόμα κι όταν αναγράφεται ο προσωπικός αριθμός, τουλάχιστον για άτομα άνω των 65 ετών, προς διευκόλυνσή τους. Επίσης κατά την άποψη της Αρχής, οι εξουσιοδοτημένοι υπάλληλοι του ιδιωτικού φορέα δεν θα πρέπει να ξεπερνούν τους δύο (2) [ένας κανονικός και ένας αναπληρωματικός] για να εξασφαλίζεται η εμπιστευτικότητα των πληροφοριών.
- Άντληση αντιγράφου δελτίου ταυτότητας Πολιτών μέσω προγραμματιστικής διεπαφής από δημόσιους φορείς – Τροποποίηση παρ. 1 και 2 άρθρου 31 ν. 5099/2024
(άρ. 18 σχεδίου νόμου)
Αντίστοιχα, με το άρθρο 18 παρέχεται σε φορείς του δημόσιου τομέα η δυνατότητα να αντλούν, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους, αντίγραφα δελτίου ταυτότητας πολιτών μέσω διαδικτυακής σύνδεσης με το Κέντρο Διαλειτουργικότητας της Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης.
Συνεπώς, οι ως άνω προτεινόμενες νομοθετικές μεταβολές των άρ. 16 και 18 του σχεδίου νόμου κινούνται σε θετική κατεύθυνση, καθώς απλοποιούν τις οικείες διαδικασίες και επιλύουν ανακύψαντα προβλήματα πρόσβασης σ’ αυτές. Ιδιαιτέρως επισημαίνεται πως οι μεταβολές αυτές, όπως ρητά προβλέπεται τόσο στο άρθρο 16 όσο και στο άρθρο 18 με ειδική αναφορά στον προσωπικό αριθμό, δεν παρέχουν, εν τέλει, στους αντίστοιχους φορείς τη δυνατότητα πρόσβασης σε άλλα στοιχεία πέραν όσων εκείνοι ανέκαθεν ήσαν υποχρεωμένοι να γνωρίζουν στο πλαίσιο της ισχύουσας διαδικασίας κατάθεσης αντιγράφου του δελτίου ταυτότητας.
- Ηλεκτρονική εφαρμογή «mystreet» – Ενίσχυση ασφάλειας και προσβασιμότητας σε δημόσιους χώρους — Τροποποίηση άρθρου 20 ν. 5188/2025 (άρ. 19 σχεδίου νόμου)
Στο άρθρο 19 του σχεδίου νόμου, προστίθεται τρίτο εδάφιο στην παρ. 2 της υφιστάμενης ρύθμισης του άρθρου 20 του ν. 5188/2025, ως ακολούθως:
“Η ως άνω εφαρμογή δύναται να ενσωματώνει, πλην των πληροφοριών για τις παραχωρήσεις δημοσίου χώρου, και άλλες κατηγορίες γεωχωρικών δεδομένων που ενισχύουν την προσβασιμότητα και την ασφάλεια των πολιτών και σχετίζονται με τον δημόσιο χώρο, ιδίως δεδομένα για σημεία φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, δημόσια σημεία ύπαρξης απινιδωτών και ασφαλή σημεία συγκέντρωσης περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης“.
Αναφορικά με την ως άνω προσθήκη στο υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο επισημαίνεται, ότι η διατύπωση της διάταξης είναι πολύ γενική και δεν εξειδικεύει τις κατηγορίες των γεωχωρικών δεδομένων που ενισχύουν την προσβασιμότητα και την ασφάλεια των πολιτών, αλλά περιορίζεται σε μία ενδεικτική αναφορά των δεδομένων.
- Τροποποιήσεις και προσθήκες σε άρθρα του ν. 4727/2020 «Ψηφιακή Διακυβέρνηση
(Ενσωμάτωση στην Ελληνική Νομοθεσία της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/2102 και της Οδηγίας
(ΕΕ) 2019/1024) – Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες (Ενσωμάτωση στο Ελληνικό Δίκαιο της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972) και άλλες διατάξεις.» (άρ. 21-27 σχεδίου νόμου)
Με τα προτεινόμενα άρθρα 21-27 του σχεδίου νόμου επέρχονται τροποποιήσεις και προσθήκες σε άρθρα του ν. 4727/2020 «Ψηφιακή Διακυβέρνηση (Ενσωμάτωση στην Ελληνική Νομοθεσία της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/2102 και της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1024) – Ηλεκτρονικές Επικοινωνίες (Ενσωμάτωση στο Ελληνικό Δίκαιο της Οδηγίας (ΕΕ) 2018/1972) και άλλες διατάξεις.»:
- Προβλέπεται η χρήση του Διαχειριστικού Περιβάλλοντος Παροχής Υπηρεσιών και του, από εξουσιοδοτημένους υπαλλήλους των φορέων, δημοσίου τομέα ενώ η αρμοδιότητα για τον τεχνικό σχεδιασμό την ανάπτυξη την παραγωγική και επιχειρησιακή λειτουργία για την gov.gr-ΕΨΠ και τα ανωτέρω Περιβάλλοντα ανατίθεται στην Υπηρεσία Συντονισμού Ενιαίας
Ψηφιακής Πύλης της ΓΓΠΣ (προτεινόμενο άρθρο 21),
- Δημιουργείται Διαχειριστικό Περιβάλλον Παροχής Υπηρεσιών μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης προσβάσιμο σε κάθε φορέα του δημοσίου τομέα που παρέχει ψηφιακές υπηρεσίες (προτ. άρθρο 22),
- Δημιουργείται και ρυθμίζεται Περιβάλλον Γνωσιακής Βάσης και Δομικών Εργαλείων για την υποστήριξη της συνεργασίας και το συντονισμό μεταξύ των φορέων του δημοσίου και της Υπηρεσίας Συντονισμού Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης (προτ. άρθρο 23),
- Προβλέπεται προσωποποιημένη πληροφόρηση του χρήστη της ΕΨΠ μετά από αυθεντικοποίηση, για διάφορα προσωπικά και άλλα πληροφοριακά στοιχεία που είναι διαθέσιμα στην Πύλη κα παρέχονται μέσω αυτής (προτ. άρθρο 24),
- Προβλέπεται σύστημα αποστολής ηλεκτρονικών μηνυμάτων της ΕΨΠ (gov.gr messenger) και δημιουργία σχετικής πλατφόρμας (προτ. άρθρο 25,
- Προβλέπεται η δημιουργία ψηφιακού βοηθού (chatbot) ο οποίος θα δέχεται ερωτήματα χρηστών σε φυσική γλώσσα και θα παρέχει απαντήσεις πληροφοριακού χαρακτήρα (προτ. άρθρο 26).
Σε σχέση με τις ανωτέρω τροποποιήσεις και προσθήκες ο Συνήγορος θα ήθελε να παρατηρήσει τα ακόλουθα:
Η πρόσβαση σε ψηφιακά περιβάλλοντα και οι διαδικασίες αυθεντικοποίησης παραμένουν μια πρόκληση για μεγάλη μερίδα πληθυσμού (ευάλωτα άτομα, άτομα με αναπηρίες, ηλικιωμένα άτομα, άτομα χωρίς πρόσβαση στην τεχνολογία). Ο Συνήγορος έχει αναλυτικά παραθέσει τα προβλήματα αυτά στην Ειδική του Έκθεση «Ψηφιακές Πλατφόρμες και Δημόσια Διοίκηση» του έτους 2024[1] και έχει τονίσει ότι είναι πολύ σημαντική η παροχή βοήθειας σε σχετικές περιπτώσεις από την ίδια τη Διοίκηση, μέσω τηλεφωνικής υποστήριξης, καθοδήγησης και παροχής πληροφοριών καθώς και εναλλακτικού τρόπου πρόσβασης στις ψηφιακές πλατφόρμες, από άλλα κανάλια διεκπεραίωσης διοικητικών διαδικασιών, όπως είναι τα ΚΕΠ. Η δυνατότητα εξυπηρέτησης και επίλυσης του προβλήματος με φυσική παρουσία πρέπει πάντοτε να αποτελεί μια εναλλακτική επιλογή για τον πολίτη που αντιμετωπίζει ψηφιακές δυσκολίες.
Η Αρχή θεωρεί ότι ο ψηφιακός βοηθός (chatbot) θα μπορούσε να αποδειχτεί επιβοηθητικός, θα πρέπει, ωστόσο, να είναι από τεχνικής άποψης απολύτως προσβάσιμος σε άτομα με αναπηρίες, ειδικά σε άτομα με προβλήματα όρασης (ενδεχομένως με πρόβλεψη φωνητικής αναπαραγωγής της γραπτής απάντησης). Η ίδια πρόβλεψη πρέπει να υπάρξει και για το σύστημα αποστολής ηλεκτρονικών μηνυμάτων (Gov.gr Messenger). Άλλωστε, η ψηφιακή προσβασιμότητα αποτελεί επιταγή του άρθρου 9 της Σύμβασης του Ο.Η.Ε για τα Δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία.
Ειδικότερα όσον αφορά τις προτεινόμενες ρυθμίσεις για το σύστημα αποστολής ηλεκτρονικών μηνυμάτων μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής πύλης Δημόσιας Διοίκησης (Gov.gr Messenger) (άρθρο 25 σχεδίου νόμου) και τον ψηφιακό βοηθό (chatbot)-άρθρο 26 σχεδίου νόμου ) θέτουμε υπόψη σας τις εξής παρατηρήσεις:
- Το σύστημα αποστολής ηλεκτρονικών μηνυμάτων μέσω της ΕΨΠ (Gov.gr Messenger) θα μπορούσε να εφαρμοστεί στο σύνολο της Δημόσιας Διοίκησης κατά την παροχή δημόσιων υπηρεσιών. Η ύπαρξη μίας κεντρικής πύλης ηλεκτρονικής επικοινωνίας με τη Δημόσια Διοίκηση θα διευκολύνει, στο μέγιστο δυνατό βαθμό, την ηλεκτρονική επικοινωνία φυσικών και νομικών προσώπων με τη Δημόσια Διοίκηση.
- Η παρεχόμενη πληροφόρηση από τον ψηφιακό βοηθό (chatbot) θα πρέπει να διασφαλίζεται ότι είναι έγκυρη, καθώς η πληροφόρηση εν γένει συνιστά πολύ σημαντικό ζητούμενο στις σχέσεις των χρηστών με την παροχική δημόσια διοίκηση. Η αναφορά στην παρ. 4 του άρθρου 26 του σχεδίου νόμου, ότι «οι παρεχόμενες απαντήσεις δεν συνιστούν επίσημη γνώμη ή δεσμευτική οδηγία της δημόσιας διοίκησης» δημιουργεί ασάφεια ως προς την εγκυρότητα της παρεχόμενης πληροφόρησης.
- Αμφότερες ρυθμίσεις συναρτώνται με την έκδοση κανονιστικών αποφάσεων (άρθρο 28 παρ. 3, 4), οι οποίες θα καθορίσουν ουσιαστικά το ειδικότερο πλαίσιο λειτουργίας και το χρόνο υλοποίησης τους, γεγονός που θέτει υπό διακύβευση το αίσθημα της ασφάλειας δικαίου στους χρήστες των υπό ψήφιση ψηφιακών υπηρεσιών και διευκολύνσεων.
Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε της Διαρκούς Επιτροπής Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης, ευελπιστώ, ότι οι ανωτέρω παρατηρήσεις θα τύχουν της δέουσας προσοχής της υμέτερης Επιτροπής προς τον στόχο της βελτίωσης των διατάξεων του υπό επεξεργασία σχεδίου νόμου.
Με εκτίμηση,
Ανδρέας I. Ποττάκης
Συνήγορος του Πολίτη
[1] Διαθέσιμη σε https://www.synigoros.gr/el/category/default/post/eidikh-ek8esh-or-pshfiakes-platformes-kaidhmosia-dioikhsh
