Προδικαστικά ερωτήματα κατόπιν της υπ’ αριθμ. 492/2025 απόφασης του Διοικητικού Εφετείου Χανίων
Η Πρόεδρος του Α’ Τμήματος
του Συμβουλίου της Επικρατείας
Έχοντας υπόψη: α) τα άρθρα 14 παρ. 5, 20, 20 Α και 21 του π.δ. 18/1989 (ΦΕΚ Α’ 8) καθώς και το άρθρο 1 παρ. 2 του ν. 3900/2010 (ΦΕΚ Α’ 213), όπως ισχύουν β) την από 21.9.2021 έφεση του ν.π.δ.δ. με την επωνυμία «Ηλεκτρονικός Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης» (e-ΕΦΚΑ) κατά της 675/2020 αποφάσεως του Μονομελούς Διοικητικού Πρωτοδικείου Ηρακλείου και γ) την επί της ανωτέρω εφέσεως εκδοθείσα 492/2025 απόφαση του Διοικητικού Εφετείου Χανίων, με την οποία υποβάλλονται στο Συμβούλιο της Επικρατείας τα εξής προδικαστικά ερωτήματα:
«Α) Όταν η αναζήτηση των αχρεωστήτως καταβληθεισών περιοδικών ασφαλιστικών παροχών σε ασφαλισμένο του Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ. έχει έρεισμα δικαστική απόφαση, με την οποία ανατρέπεται, ύστερα από άσκηση ενδίκου βοηθήματος ή μέσου, προηγούμενη διοικητική πράξη (π.χ. απόφαση της Τ.Δ.Ε. του οικείου Υποκαταστήματος Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ.), σε συμμόρφωση προς την οποία είχαν καταβληθεί οι πιο πάνω παροχές, τότε τι από τα παρακάτω δύο εφαρμόζεται: α) ό,τι εφαρμόζεται και στην περίπτωση που η ως άνω αναζήτηση έχει έρεισμα δικαστική απόφαση, με την οποία ανατρέπεται ύστερα από άσκηση ενδίκου μέσου προηγούμενη δικαστική απόφαση, δηλαδή ο κανόνας που θέτει η διάταξη του άρθρου 40 παρ. 4 του αν.ν. 1846/1951, κατά τον οποίο κάθε παροχή που καταβλήθηκε αχρεωστήτως από το Ι.Κ.Α. επιστρέφεται σ’ αυτό εντόκως, με εξαίρεση την όλως εξαιρετική περίπτωση που από την έκδοση πράξεως για καταβολή των παροχών μέχρι την έκδοση νεότερης πράξεως για αναζήτηση αυτών ύστερα από έκδοση δικαστικής αποφάσεως, με την οποία ανατρέπεται αμετακλήτως η υποχρέωση του ασφαλιστικού οργανισμού να καταβάλει τις παροχές αυτές, έχει παρέλθει πολύ μακρός χρόνος που υπερβαίνει, ενόψει και των συγκεκριμένων συνθηκών κάθε υποθέσεως, τον εύλογο, εφόσον επί πλέον η υποχρέωση του ασφαλισμένου να επιστρέψει, και μάλιστα εντόκως, τις παροχές αυτές θα κλόνιζε σοβαρά την οικονομική του κατάσταση, ή β) ο κανόνας που θέτει η διάταξη του άρθρου 40 παρ. 4 του αν.ν. 1846/1951 παραλλήλως προς την αρχή της χρηστής διοίκησης, η οποία αποτελεί γενική αρχή του δικαίου κοινωνικής ασφάλισης και σύμφωνα με την οποία: i) η αναζήτηση από τον ασφαλιστικό οργανισμό περιοδικών ασφαλιστικών παροχών μετά την πάροδο ευλόγου χρόνου από την είσπραξή τους, αν οι παροχές αυτές έχουν μεν καταβληθεί αχρεωστήτως από τον ασφαλιστικό οργανισμό, ο ασφαλισμένος όμως τις έχει εισπράξει καλοπίστως, ii) η αναζήτηση των πιο πάνω παροχών επιτρέπεται μόνον εφόσον κριθεί ότι αυτός που έχει εισπράξει τα αναζητούμενα ποσά τελούσε κατά την είσπραξή τους σε δόλο έναντι του οργανισμού, η κρίση δε για τη συνδρομή του δόλου πρέπει να αιτιολογείται ειδικώς και iii) αντιθέτως, επιβάλλεται η αναζήτηση από το Ι.Κ.Α. των ποσών αυτών αν το διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ της είσπραξης και της αναζήτησης είναι μικρό, εκτός αν αυτός που έχει εισπράξει, παρανόμως πλην καλοπίστως, τις χρηματικές ασφαλιστικές παροχές επικαλεστεί και αποδείξει ότι η επιστροφή τους στο Ι.Κ.Α. θα είχε ως συνέπεια τον σοβαρό κλονισμό της οικονομικής του κατάστασης.
Β) Στο πλαίσιο της παραπάνω παράλληλης εφαρμογής της αρχής της χρηστής διοίκησης, ποιος είναι ο μέγιστος εύλογος χρόνος μεταξύ αχρεώστητης καλόπιστης είσπραξης περιοδικής ασφαλιστικής παροχής και της έκδοσης απόφασης αναζήτησής της από το αρμόδιο όργανο του Ι.Κ.Α.-Ε.Τ.Α.Μ.; Μπορεί ο χρόνος αυτός να λογισθεί ότι δεν δύναται να είναι μικρότερος της πενταετίας, λαμβάνοντας υπόψη και ότι η ανάκληση χορήγησης των αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών παροχών, ως αναγκαία προϋπόθεση για την αναζήτησή τους από το Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ., αποτελεί ανάκληση διοικητικής πράξης διεπόμενη από το άρθρο μόνο του αν. ν. 261/1968 (Α’ 12);
Γ) Ο εύλογος χρόνος, η πάροδος του οποίου από την είσπραξη των αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών παροχών από το Ι.Κ.Α. – Ε.Τ.Α.Μ. αποκλείει την αναζήτησή τους από τον ασφαλισμένο που τις έλαβε καλόπιστα, με βάση την αρχή της χρηστής διοίκησης, έχει ίση, μεγαλύτερη ή μικρότερη διάρκεια από τον «πολύ μακρό χρόνο που υπερβαίνει, ενόψει και των συγκεκριμένων συνθηκών κάθε υποθέσεως, τον εύλογο», η πάροδος του οποίου μπορεί να οδηγήσει σε μη εφαρμογή του κανόνα του άρθρου 40 παρ. 4 του αν.ν. 1846/1951 σε περίπτωση επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών παροχών που έχει έρεισμα σε δικαστική απόφαση, εφόσον επιπλέον η υποχρέωση του ασφαλισμένου να επιστρέψει και μάλιστα εντόκως τις παροχές αυτές θα κλόνιζε σοβαρά την οικονομική του κατάσταση;»
Εισάγει την ανωτέρω έφεση στην επταμελή σύνθεση του Τμήματος, λόγω σπουδαιότητας.
Ορίζει δικάσιμο την 25η Ιανουαρίου 2027, ημέρα Δευτέρα και ώρα 9.30 π.μ., και εισηγητή την Πάρεδρο κ. Θεοφανεία Ρίζου Έκαρτ.
Παραγγέλλει να ανακοινωθεί στον εισηγητή η δικογραφία και να κοινοποιηθούν αντίγραφα της πράξης αυτής στους: 1) ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΕΘΝΙΚΟ ΦΟΡΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ (e-Ε.Φ.Κ.Α.) με την παράκληση να διαβιβάσει, μέσα σε 30 ημέρες, στην εισηγήτρια απευθείας όλα τα σχετικά έγγραφα και συνοπτική έκθεση της αρμόδιας υπηρεσίας και 2) εφεσίβλητο ΣΑΒΒΑ ΧΩΜΑΤΑ.
Παραγγέλλει τη δημοσίευση της πράξης αυτής στις ημερήσιες εφημερίδες «ΤΑ ΝΕΑ» και «ΕΣΤΙΑ» και την ανάρτησή της στην ιστοσελίδα του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Η παρούσα πράξη συνεπάγεται την αναστολή εκδίκασης των εκκρεμών υποθέσεων, στις οποίες τίθεται το ίδιο ζήτημα.
Αθήνα, 22.10.2026
Η Πρόεδρος του Α’ Τμήματος Ο Γραμματέας
Π. Μπραΐμη Ν. Αθανασίου
Κοινοποίηση:
1) κ. Γενικό Επίτροπο της Επικρατείας των Τακτικών Διοικητικών Δικαστηρίων (προκειμένου να μεριμνήσει για τη γνωστοποίηση της πράξης στα Διοικητικά Δικαστήρια της Χώρας)
2) Διοικητικό Εφετείο Χανίων
Πηγή :
