ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ
Α1′ Πολιτικό Τμήμα
Συγκροτήθηκε από τους Δικαστές: Μαρουλιώ Δαβίου, Αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου, Βρυσηίδα Θωμάτου, Βαρβάρα Πάπαρη, Μαρία Πετσάλη και Στυλιανή Μπλέτα – Εισηγήτρια, Αρεοπαγίτες.
Συνεδρίασε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 7 Οκτωβρίου 2024, με την παρουσία και του Γραμματέα Γεωργίου Φιστούρη , για να δικάσει την υπόθεση μεταξύ :
Της αναιρεσείουσας: Τ. συζύγου Σ. Β. , το γένος Δ. Π. , κατοίκου … , η οποία εκπροσωπήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο της Μιχαήλ Δερμιτζάκη με δήλωση κατ’ άρθρο 242 παρ. 2 ΚΠολΔ και κατέθεσε προτάσεις.
Της αναιρεσιβλήτου: Β. χήρας Ι. Τ. , το γένος Α. Β. , η οποία δεν παραστάθηκε στο ακροατήριο.
Στο σημείο αυτό εμφανίστηκε ο δικηγόρος Αναστάσιος Πουλόπουλος, ο οποίος, αφού έλαβε το λόγο από την Πρόεδρο, δήλωσε ότι η ως άνω αναιρεσίβλητη Β. χήρα Ι. Τ. απεβίωσε στις …/2016 σύμφωνα με την προσκομισθείσα υπ’ αριθμό …/2016 ληξιαρχική πράξη θανάτου της Ληξιάρχου του Δήμου … , και την παρούσα δίκη συνεχίζουν οι μοναδικοί εκ διαθήκης κληρονόμοι αυτής α) Δ. Τ. του Ι. , κάτοικος … , β) Γ. Τ. του Ι. , κάτοικος … , γ) Β. Τ. του Ι. , κάτοικος … , οι οποίοι παραστάθηκαν μετά του ίδιου ως άνω δικηγόρου και κατέθεσαν προτάσεις.
Η ένδικη διαφορά άρχισε με την από 20/4/2010 αγωγή της αποβιώσασας αρχικά αναιρεσιβλήτου, που κατατέθηκε στο Πολυμελές Πρωτοδικείο Καλαμάτας. Εκδόθηκαν οι αποφάσεις: 133/2013 οριστική του ίδιου Δικαστηρίου και 9/2016 του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας. Την αναίρεση της τελευταίας απόφασης ζητεί η αναιρεσείουσα με την από 9/5/2016 αίτησή της.
Κατά τη συζήτηση της αίτησης αυτής, που εκφωνήθηκε από το πινάκιο, οι διάδικοι παραστάθηκαν, όπως σημειώνεται πιο πάνω. Ο πληρεξούσιος των αναιρεσιβλήτων ζήτησε την απόρριψη της αιτήσεως και την καταδίκη του αντιδίκου μέρους στη δικαστική δαπάνη.
ΣΚΕΦΘΗΚΕ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ
Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 286 εδ. α’, 287 παρ. 1 και 290 ΚΠολΔ, τα οποία εφαρμόζονται και στην κατ’ αναίρεση δίκη, (άρθρ. 573 παρ. 1 ΚΠολΔ), προκύπτει ότι η βίαιη διακοπή της δίκης που επέρχεται από το θάνατο του διαδίκου, καθώς και η εκούσια επανάληψη αυτής από τους κληρονόμους του, μπορούν να γνωστοποιηθούν διαδοχικά, με ενιαία δήλωση, στο ακροατήριο, κατά την εκφώνηση της υποθέσεως προς συζήτηση, εφόσον δεν υπάρξει αμφισβήτηση της ιδιότητάς τους ως κληρονόμων, οπότε ακολουθεί, αμέσως, συζήτηση της υποθέσεως (ΟλΑΠ 22/2000). Για το παραδεκτό της συζήτησης πρέπει να προσκομίζονται από εκείνον που δηλώνει την συνέχιση της δίκης στο όνομά του, μετά τον θάνατο του αρχικού διαδίκου, ως κληρονόμου του αποβιώσαντος, αποδεικτικά έγγραφα, τόσο του θανάτου του πρώτου, όσο και της ιδιότητας των δηλούντων την συνέχιση, ως μοναδικών εξ αδιαθέτου ή εκ διαθήκης κληρονόμων εκείνου, ώστε να βεβαιωθεί επισήμως ο θάνατος του αρχικού διαδίκου, και η ιδιότητα των δηλούντων ως κληρονόμων εκείνου (ΑΠ 667/2016, ΑΠ 295/2014). Από το προσκομιζόμενο απόσπασμα της υπ’ αριθ. …/2016 ληξιαρχικής πράξης θανάτου, που συντάχθηκε από τη Ληξίαρχο του Δήμου … , προκύπτει ότι μετά την άσκηση, στις 9.5.2016, της κρινόμενης αίτησης αναίρεσης, απεβίωσε , στις …2016, η αναιρεσίβλητη και εγκατέστησε κληρονόμους της με την υπ’ αριθμ. …2009 Δημόσια Διαθήκη ενώπιον του συμβολαιογράφου … Δ. Α. Μ. , που δημοσιεύθηκε στις 19.9.2019 από το Ειρηνοδικείο Καλαμάτας με το με αριθμό …/2029 πρακτικό δημοσίευσης δημόσιας διαθήκης του ως άνω Ειρηνοδικείου, τους Δ. Τ. , Γ. Τ. και Β. Τ. , οι οποίοι με την υπ’ αριθμ. …2020 πράξη αποδοχής κληρονομίας της συμβολαιογράφου … Μ. Φ. Β. Σ. αποδέχθηκαν την ως άνω κληρονομία. Ο θάνατος της αναιρεσίβλητης, ως λόγος βίαιης ως προς αυτήν διακοπής της δίκης (άρθρα 286 περ. α, 573 παρ. 1 ΚΠολΔ), γνωστοποιήθηκε από τον πληρεξούσιο δικηγόρο των ως άνω κληρονόμων της κατά τη συζήτηση της αίτησης αναίρεσης στο ακροατήριο του Αρείου Πάγου, κατά τη δικάσιμο που αναφέρεται στην αρχή της παρούσας απόφασης, όπως προκύπτει από τα αντίστοιχα πρακτικά συνεδρίασης του Δικαστηρίου, ο οποίος δήλωσε συγχρόνως ότι στη θέση της αποβιωσάσης επαναλαμβάνουν τη βιαίως διακοπείσα δίκη οι ανωτέρω μοναδικοί κληρονόμοι της, τους οποίους και υπό την ιδιότητα αυτή επίσης εκπροσωπεί. Η ιδιότητα τούτων ως μοναδικών κληρονόμων της αναιρεσίβλητης δεν αμφισβητείται αλλά αντίθετα αποδεικνύεται από τα προαναφερθέντα έγγραφα και, συνεπώς, οι ανωτέρω κληρονόμοι, οι οποίοι αποδέχθηκαν την κληρονομία της δικαιοπαρόχου τους (άρθρα 1710, 1712, 1846 ΑΚ), παραδεκτά επαναλαμβάνουν τη βιαίως διακοπείσα δίκη, υπεισερχόμενοι στη δικονομική θέση της, σύμφωνα με τα άρθρα 287, 290 ΚΠολΔ (ΑΠ 1741/2024, ΑΠ 1508/2014, ΑΠ 476/2012).
Με την κρινόμενη αίτηση αναιρέσεως προσβάλλεται η αντιμωλία των διαδίκων εκδοθείσα κατά την τακτική διαδικασία υπ’ αριθμ. 9/2016 απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας, η οποία δέχθηκε ως τυπικά και ουσιαστικά βάσιμη την έφεση της ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης, εξαφάνισε την πρωτόδικη απόφαση και ακολούθως, διακρατηθείσας της υποθέσεως προς κατ’ ουσίαν εκδίκαση, δέχθηκε την αγωγή. Η αίτηση αναιρέσεως ασκήθηκε νομότυπα και εμπρόθεσμα (άρθρα 552, 553, 556, 558, 564, 566 παρ.1 ΚΠολΔ), είναι συνεπώς παραδεκτή και πρέπει να ερευνηθεί περαιτέρω το παραδεκτό και βάσιμο των λόγων της (άρθρο 577 αριθ.3 ΚΠολΔ).
Κατά την έννοια της διάταξης του άρθρου 147 ΑΚ, ως απάτη που στοιχειοθετεί ελάττωμα της βούλησης και μπορεί να επιφέρει, υπό τη συνδρομή των προϋποθέσεων των άρθρων 140 και 141 ΑΚ, ακύρωση της καταρτισθείσας δικαιοπραξίας, νοείται κάθε συμπεριφορά, με την οποία ενσυνείδητα και από πρόθεση (αρκεί και ενδεχόμενος δόλος) προκαλείται σε άλλον πλάνη ή ενισχύεται ή διατηρείται πεπλανημένη αντίληψη αυτού, ώστε η συμπεριφορά αυτή να υπήρξε αποφασιστική για την κατάρτιση της δικαιοπραξίας ή τη συνομολόγηση ορισμένων κρίσιμων σημείων αυτής. Η παραπλανητική συμπεριφορά μπορεί να συνίσταται είτε στην παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών (παρελθόντων, παρόντων ή μελλόντων) είτε στην απόκρυψη ή αποσιώπηση, εφόσον στην τελευταία περίπτωση ο αποσιωπών ή αποκρύπτων την αλήθεια έχει υποχρέωση να την αποκαλύψει είτε από το νόμο, είτε από την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη (ΑΠ 1225/2010, ΑΠ 1246/2010, ΑΠ 1399/2007). Μεταξύ της απατηλής συμπεριφοράς του δράστη και της δήλωσης βούλησης του εξαπατηθέντος πρέπει να υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος, με την έννοια ότι η παραπλανητική αυτή συμπεριφορά του δράστη υπήρξε αποφασιστικό αίτιο για τη δήλωση βούλησης του συγκεκριμένου εξαπατηθέντος (ΑΠ 1577/2023, ΑΠ 304/2007, ΑΠ 1399/2007).
Κατά τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμ. 1α ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν παραβιάστηκε κανόνας του ουσιαστικού δικαίου, δηλαδή κανόνας που ρυθμίζει τις βιοτικές σχέσεις, την κτήση δικαιωμάτων και τη γένεση υποχρεώσεων και επιβάλλει κυρώσεις. Ο κανόνας δικαίου παραβιάζεται αν δεν εφαρμοστεί ενώ συνέτρεχαν οι πραγματικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή του ή αν εφαρμοστεί ενώ δεν συνέτρεχαν οι προϋποθέσεις αυτές, καθώς και αν εφαρμοστεί εσφαλμένα.
Στην περίπτωση που το δικαστήριο έκρινε κατ` ουσίαν την υπόθεση, η παράβαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου κρίνεται με βάση τα πραγματικά περιστατικά, που ανελέγκτως δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν το δικαστήριο της ουσίας και την υπαγωγή αυτών στο νόμο και ιδρύεται ο λόγος αυτός αναίρεσης αν οι πραγματικές παραδοχές της απόφασης καθιστούν εμφανή την παράβαση. Τούτο συμβαίνει όταν το δικαστήριο εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν δεν ήταν αρκετά για την εφαρμογή του ή δεν εφάρμοσε το νόμο, παρότι τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε αρκούσαν για την εφαρμογή του, καθώς και όταν προέβη σε εσφαλμένη υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών σε διάταξη, στο πραγματικό της οποίας αυτά δεν υπάγονται (ΟλΑΠ 7/2006, ΑΠ 1737/2025).
Εξάλλου, κατά τη διάταξη του αριθ. 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, αναίρεση επιτρέπεται αν η απόφαση δεν έχει νόμιμη βάση και ιδίως αν δεν έχει καθόλου αιτιολογίες ή έχει αιτιολογίες αντιφατικές ή ανεπαρκείς σε ζήτημα που ασκεί ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης. Έλλειψη νόμιμης βάσης της απόφασης, η οποία στοιχειοθετεί τον προβλεπόμενο από τη διάταξη αυτή λόγο αναίρεσης, συντρέχει όταν στο αιτιολογικό της απόφασης, που αποτελεί την ελάσσονα πρόταση του δικανικού συλλογισμού, δεν περιέχονται καθόλου ή δεν αναφέρονται με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις τα πραγματικά περιστατικά, στα οποία το δικαστήριο της ουσίας στήριξε την κρίση του επί ζητήματος με ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης και έτσι δεν μπορεί να ελεγχθεί, αν στην συγκεκριμένη περίπτωση συνέτρεχαν ή όχι οι όροι του κανόνα ουσιαστικού δικαίου, που εφαρμόστηκε ή αν συνέτρεχαν οι όροι άλλου κανόνα που ήταν εφαρμοστέος αλλά δεν εφαρμόστηκε (ΟλΑΠ 2/2019, ΟλΑΠ 25/2004). Με τους πρώτο και πέμπτο λόγους της αναίρεσης η αναιρεσείουσα αποδίδει στην προσβαλλόμενη απόφαση τις πλημμέλειες από τους αριθ. 1α και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, συνιστάμενες στο ότι το Εφετείο, παραβίασε ευθέως και εκ πλαγίου την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 147 ΑΚ με την εφαρμογή της, δεχόμενο εσφαλμένα και με ανεπαρκείς αιτιολογίες: ότι εξαπάτησε την αναιρεσίβλητη προκειμένου να προβεί στη σύναψη του με αριθμό …2008 πωλητηρίου συμβολαίου του συμβολαιογράφου … Σ. Δ. , με το οποίο η αναιρεσίβλητη της μεταβίβασε την ψιλή κυριότητα του αναφερομένου σε αυτό ακινήτου της, παριστάνοντάς σε αυτήν ψευδώς ότι η επίμαχη μεταβίβαση αφορούσε μόνο το επί διετία δικαίωμα να συλλέγει τους καρπούς του επίδικου ακινήτου και να εισπράττει το τίμημα από την πώλησή τους καθώς και να εισπράττει τις επιδοτήσεις ελαιόλαδου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα παραπάνω όμως περιστατικά δεν αρκούν, κατά την αναιρεσείουσα, να στοιχειοθετήσουν το αδίκημα της απάτης, διότι, όπως η ίδια υποστηρίζει, η αναιρεσίβλητη, προκειμένου να την ανταμείψει οικονομικά για τις φροντίδες που της παρείχε, της μεταβίβασε μεν την ψιλή κυριότητα του επίδικου ακινήτου, πλην όμως παρακράτησε την επικαρπία του, γεγονός από το οποίο, κατά τις αιτιάσεις της αναιρεσείουσας, συνάγεται ότι η σύναψη του ως άνω συμβολαίου δεν ήταν αποτέλεσμα εξαπάτησης. Από την παραδεκτή κατ` άρθρο 561 παρ. 2 ΚΠολΔ, επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δέχθηκε, κατά το ενδιαφέρον τον αναιρετικό έλεγχο μέρος, τα ακόλουθα: <<… …Η εκκαλούσα, ήταν κυρία ενός ακινήτου, που βρίσκεται στη θέση “…” της Κτηματικής περιφέρειας … του Δ.Δ. … του Δήμου … , εκτάσεως 32.860,06 τ.μ., το οποίο συνορεύει ανατολικά και βορειοανατολικά με ιδιοκτησία αγνώστου, βόρεια με ιδιοκτησία Σ. Β. και ιδιοκτησία κληρονόμων Α. Β. , δυτικά με δημοτική οδό και νότια με ιδιοκτησία Π. Β. , ιδιοκτησία κληρονόμων Α. Π. , ιδιοκτησία κληρονόμων Ν. Β. και ιδιοκτησία αγνώστου. Εντός του ακινήτου αυτού, που το μεγαλύτερο μέρος του είναι χέρσο, υπήρχαν 300 ελαιόδενδρα, άμπελος και 100 συκιές. Το εν λόγω ακίνητο ήταν το μοναδικό περιουσιακό της στοιχείο της και το εκμεταλλεύονταν με τη συνδρομή και του συζύγου της Ι. Τ. , ώστε από την πρόσοδο του να αποκομίζει και τα απαιτούμενα για τη διαβίωσή της. Η εκκαλούσα είχε γεννηθεί το έτος 1924 και διέμενε με τον ως άνω σύζυγό της στη … Από το γάμο της αυτό δεν είχε αποκτήσει τέκνα. Αντίθετα, ο σύζυγός της είχε τρία τέκνα από προηγούμενο γάμο, τα οποία όμως κατοικούσαν στην Αθήνα. Έτσι, μολονότι τα τέκνα του συζύγου της τους επισκέπτονταν συχνά, το ζευγάρι διέμενε μόνο του. Η εφεσίβλητη, μετοίκησε στην περιοχή αυτή μαζί με το σύζυγό της, ο οποίος ήταν πρώτος εξάδελφος της εκκαλούσης, το έτος 2003. Διέμενε πλησίον της κατοικίας της εκκαλούσης και από την αρχή της εγκαταστάσεώς της εκεί, τόσο αυτή όσο και o σύζυγός της έδειξαν μεγάλο ενδιαφέρον για το ηλικιωμένο ζευγάρι, τους οποίους επισκέπτονταν συχνά και τους συνέδραμαν σε διάφορες καθημερινές ανάγκες τους. Έτσι απέσπασαν την εμπιστοσύνη τους και, ιδίως, προς το πρόσωπο της εφεσίβλητης. Κατά τα μέσα Αυγούστου του έτους 2008, ασθένησε σοβαρά ο σύζυγος της εκκαλούσης και τα τέκνα του τον μετέφεραν στην Αθήνα, για τον απαραίτητο ιατρικό έλεγχο, με συνέπεια η εκκαλούσα να παραμείνει μόνη της στη συζυγική κατοικία. Το γεγονός αυτό εκμεταλλεύθηκε η εφεσίβλητη η οποία, έχοντας ως σκοπό να της αποσπάσει την κυριότητα του παραπάνω ακινήτου και να περιποιήσει έτσι στον εαυτό της παράνομο περιουσιακό όφελος, με την αιτιολογία, ότι θα την περιποιείται και θα τη φροντίζει, έπεισε την εκκαλούσα να μετοικήσει στην οικία της. Ακολούθως, με πρόσχημα τα έξοδα για τη διατροφή και τη φροντίδα της, της ζήτησε να της παραχωρήσει το δικαίωμα να συλλέγει τους καρπούς του παραπάνω κτήματος και να εισπράττει το τίμημα από την πώλησή τους για δύο χρόνια, καθώς και το δικαίωμα να εισπράττει για το ίδιο χρονικό διάστημα τις δικαιούμενες από τους κανονισμούς της E.E. επιδοτήσεις ελαιολάδου. Η εκκαλούσα, έχοντας απόλυτη εμπιστοσύνη στο πρόσωπό της και πλήρη συναίσθηση της επιβάρυνσης από τη φιλοξενία της, συναίνεσε στην πράξη αυτή. Κατόπιν αυτού, η εφεσίβλητη, αφού την έπεισε, ότι για το σκοπό αυτό, θα έπρεπε να συνταχθεί συμβολαιογραφική πράξη, την οδήγησε ενώπιον του Συμβολαιογράφου … Σ. Δ. , όπου προσυπέγραψε το υπ’ αριθμ. …2008 συμβόλαιο, με το οποίο φέρεται, ότι μεταβίβασε, λόγω πωλήσεως, στην εφεσίβλητη και έναντι τιμήματος 42.018,28 ευρώ, την ψιλή κυριότητα του παραπάνω ακινήτου, καθώς και τα, (κατά την ακριβή διατύπωση του συμβολαίου), “μελλοντικά δικαιώματα της πληρωμής και των δικαιοπαρόχων της που προκύπτουν από την εφαρμογή ΚΑΝ. Ε.Κ. 1782/2003 άρθρου 17 του ΚΑΝ. Ε.Κ.1795/2004 και τις σχετικές με αυτά αγωγές και ενστάσεις και ανάμεσα τους και τις περί προστασίας της νομής, όπως και τα παραγγέλματα της νομής και τα δικαιώματά της από τα ασφαλιστικά μέτρα” Το συμβόλαιο αυτό με ενέργειες της εφεσίβλητου μεταγράφηκε νόμιμα στα βιβλία μεταγραφών του Υποθηκοφυλακείου Βουφράδος στον τόμο … με αριθμό … ως πωλητήριο ψιλής κυριότητας και με τον αριθμό … ως παρακράτηση επικαρπίας. Τίμημα για την παραπάνω αγοραπωλησία, κατά τα συνομολογούμενα και από την εφεσίβλητη δεν καταβλήθηκε στην εκκαλούσα.
Κατά το χρόνο της υπογραφής του συμβολαίου αυτού η εκκαλούσα δεν είχε πρόθεση να μεταβιβάσει στη εφεσίβλητη την ψιλή κυριότητα του ως άνω ακινήτου, αλλά ούτε και την δια βίου είσπραξη των επιδοτήσεων, που προβλέπονται από τους αναφερόμενους στο συμβόλαιο κανονισμούς. Προέβη όμως στην υπογραφή του, επειδή πεπλανημένα πίστευε, ότι η εμπεριεχόμενη σαυτό δικαιοπραξία κατατείνει μόνο στην επί δύο έτη εκχώρηση του δικαιώματος της κάρπωσης, (με την έννοια της συλλογής και διάθεσης των καρπών), και της είσπραξης των προβλεπόμενων από την Ε.Ε. επιδοτήσεων, όπως ψευδώς της παρέστησε η εφεσίβλητη, στις διαβεβαιώσεις της οποίας και πίστεψε. Την πεπλανημένη δε αυτή εντύπωση της την προκάλεσε η εφεσίβλητη, υπό τις ακόλουθες συνθήκες: Η εκκαλούσα, που ήταν κατά το χρόνο αυτό υπερήλικη (84 ετών) και αναλφάβητη είχε μεν καλή διανοητική κατάσταση, τέτοια δηλαδή που της επέτρεπε να απασχολείται με τις καθημερινές δραστηριότητες και συναλλαγές όπως αυτή της είσπραξης της συντάξεώς της, αλλά δεν είχε τις γνώσεις εκείνες και την συνακόλουθη αντίληψη που θα της επέτρεπαν να διεκπεραιώσει πολύπλοκες γραφειοκρατικές διαδικασίες και συναλλαγές, ή, πολύ περισσότερο, να διακρίνει τους νομικούς όρους της εκχώρησης δικαιώματος, της ψιλής κυριότητας ή της επικαρπίας. Η διανοητική κατάσταση της εκκαλούσης και το επίπεδο των γνώσεων της προκύπτει από τις διαλαμβανόμενες στην κατάθεση του μάρτυρα της σχετικές παραδοχές και περιγράφεται παραστατικά” αν και με υπερβολικό τρόπο, από την ίδια την εφεσίβλητη, η οποία υποστηρίζει με τις προτάσεις της ενώπιον αυτού του δικαστηρίου, ότι ανέλαβε τη φροντίδα της και “εν τοις πράγμασι την κηδεμονία της”. Συνάγεται, επομένως, από τα παραπάνω, ότι η εκκαλούσα είχε ανάγκη να την κατευθύνουν για τις ενέργειες εκείνες, που χωρίς να συνδέονται με τις καθημερινές δραστηριότητες και τις συνήθεις συναλλαγές, απαιτούσαν εμπειρία και ειδικές γνώσεις για τη διεκπεραίωση τους. Κατά τον επίμαχο χρόνο όμως δεν ήταν κοντά της ο σύζυγός της ή τα τέκνα του, οι οποίοι την συνέδραμαν ακόμη και στις καθημερινές της ανάγκες, όπως ο σύζυγός της που πραγματοποιούσε τις απαραίτητες για τη διατροφή τους αγορές, όσο και στις πιο πολύπλοκες αποφάσεις, όπως αυτή της εκμετάλλευσης και διαχείρισης του επίμαχου ακινήτου, που γινόταν πάντοτε από ή σε συνεννόηση με τον σύζυγό της. Έτσι, με δεδομένη και την ηλικία της, ήταν εύκολο για την εφεσίβλητη, η οποία εξ αρχής είχε δόλιο σκοπό, να την πείσει περί τα μέσα Αυγούστου του 2008, να μετοικήσει στην δική της οικία, με το πρόσχημα ότι θα τη φροντίζει και θα την περιποιείται. Ωστόσο, η προεκτεθείσα διανοητική της κατάσταση, επέτρεπε στην εκκαλούσα να αντιληφθεί, ότι με τη διαμονή της στην οικία της εφεσίβλητου επιβάρυνε την τελευταία με τα έξοδα για τη διατροφή και τη συντήρησή της. Έτσι, και με δεδομένη την εκτίμηση και την εμπιστοσύνη προς το πρόσωπο της εφεσίβλητης, την οποία η τελευταία είχε φροντίσει να εδραιώσει με την μέχρι τότε συμπεριφορά της, ήταν φυσικό και αναμενόμενο να δεχθεί στη συνέχεια να της εκχωρήσει προσωρινά τα παραπάνω δικαιώματά της. Συνεπής, με τα προηγούμενα είναι και η συναίνεσή της στη σύνταξη συμβολαιογραφικού εγγράφου με το παραπάνω περιεχόμενο που εξέφραζε τη βούλησή της, καθώς μάλιστα, με βάση το επίπεδο των γνώσεων της και με δεδομένο ότι δεν συμβουλεύτηκε δικηγόρο, δεν μπορούσε να γνωρίζει αν ήταν απαραίτητη η τυπική αυτή δικαιοπραξία. Έτσι, η εφεσίβλητη, αφού εξασφάλισε τη συναίνεση της εκκαλούσης για την εκχώρηση των παραπάνω δικαιωμάτων της, με την συνεργασία πάντοτε του συζύγου της και ερήμην της εκκαλούσης, προχώρησε στις απαραίτητες για τη σύνταξη του συμβολαίου ενέργειες. Το τοπογραφικό διάγραμμα του πολιτικού μηχανικού Κ. Η. , που επισυνάφθηκε στο συμβόλαιο, συντάχθηκε με πρωτοβουλία του συζύγου της εφεσίβλητου. Το σχέδιο του συμβολαίου, όπως προκύπτει από το περιεχόμενό του, συντάχθηκε από τους δικηγόρους Καλαμάτας Σοφία Κωνσταντοπούλου και Δημήτριο Δικαιουλάκο, νύφης και υιού αντίστοιχα του συντάξαντος το τελικό συμβόλαιο συμβολαιογράφου. Η πρώτη από τους παραπάνω δικηγόρους, που φέρεται με το συμβόλαιο, ότι ενεργούσε κατ’ εντολήν και για λογαριασμό της εκκαλούσης, προσελήφθη και πληρώθηκε από τον σύζυγο της εφεσίβλητου Σ. Β. , όπως κατέθεσε ο ίδιος στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο. Προκύπτει, επομένως, ότι η νομική αυτή παραστάτης δεν εκπροσωπούσε προσηκόντως τα συμφέροντα της εκκαλούσης, καθώς, ανεξάρτητα από τη δική της πρόθεση, παραμένει το αντικειμενικό γεγονός, ότι η ενημέρωση που είχε αναφορικά με την όλη υπόθεση και η εντολή για το περιεχόμενο του συμβολαίου προέρχονταν από το σύζυγο της εφεσίβλητου και ανπκατόπτριζαν τα κοινά συμφέροντα αυτού και της συζύγου του και όχι αυτά της εκκαλούσας, η οποία δεν ήλθε σε επαφή με τη δικηγόρο αυτή, τουλάχιστον πριν από την υπογραφή του συμβολαίου. Συνέπεια του γεγονότος αυτού ήταν και η, αν όχι πρωτοφανής, σπάνια τουλάχιστον για σημερινό συμβόλαιο, ασάφειά του, σχετικά με τον όρο της μεταβίβασης των δικαιωμάτων επιδοτήσεως της Ε.Ε. , που παρατίθεται αυτούσιος παραπάνω, ο οποίος, είτε τέθηκε σκόπιμα για την παραπλάνηση της εκκαλούσης, είτε από απροσεξία του συντάξαντος συμβολαιογράφου, δεν δικαιολογείται να διαφύγει της προσοχής των συμπαρισταμένων. Εν όψει αυτών και η προκύπτουσα από το ίδιο το συμβόλαιο ανάγνωσή του από το συμβολαιογράφο, δεν ήταν αρκετή για να ανατρέψει την πεπλανημένη εντύπωση που είχε η εκκαλούσα για το περιεχόμενό του, συνεπεία των ψευδών διαβεβαιώσεων της εφεσίβλητου, καθώς, σύμφωνα και με τα διδάγματα της κοινής πείρας και λογικής, οι νομικοί όροι που διαλαμβάνονται σαυτό, δεν είναι κατανοητοί από το μέσο αναλφάβητο άνθρωπο και πολύ περισσότερο δεν ήταν κατανοητοί από την υπέργηρη εκκαλούσα, με το επίπεδο της νόησης που προαναφέρθηκε. Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται αναμφίβολα και από τα επακολουθήσαντα γεγονότα, όπως αυτά προκύπτουν από την κατάθεση του μάρτυρα της εκκαλούσης Δ. Τ. , υιού του συζύγου της, ο οποίος, όπως θα εκτεθεί παρακάτω, δεν έχει κανένα συμφέρον από την έκβαση της παρούσης δίκης. Συγκεκριμένα, μετά την υπογραφή του συμβολαίου αυτού και την επιστροφή του συζύγου της εκκαλούσης από την Αθήνα, o τελευταίος, ο οποίος δεν γνώριζε ούτε για τη μετοίκηση της συζύγου του, ούτε για την υπογραφή του συμβολαίου, την αναζήτησε και προσπάθησε να την πείσει να επιστρέψει στη συζυγική κατοικία. Στην προσπάθεια του αυτή η σύζυγός του, τελούσα πάντοτε υπό την προστασία της εφεσίβλητου (και κατ’ αυτήν υπό την κηδεμονία της), κρατούσε αρνητική στάση, με συνέπεια να δημιουργηθούν διενέξεις και εντάσεις, για τις οποίες η εκκαλούσα οδηγήθηκε με τη συνοδεία του συζύγου της εφεσίβλητου μέχρι και τον αρμόδιο Εισαγγελέα παραπόνων. Κατά το μήνα Οκτώβριο του έτους 2008, ένα δηλαδή περίπου μήνα μετά την υπογραφή του συμβολαίου και ενώ οι οικείοι της δεν γνώριζαν τίποτα ακόμα για την υπογραφή του, επισκέφθηκε την εκκαλούσα o παραπάνω μάρτυρας και υιός του συζύγου της Δ. Τ. , προκειμένου να πληροφορηθεί την αιτία της μετοίκησης της. Στη συνάντηση αυτή η εκκαλούσα τον ενημέρωσε, ότι είχε αποφασίσει να διαμένει στην οικία της εφεσίβλητου, επειδή ο πατέρας του ήταν ηλικιωμένος και δεν μπορούσαν να συντηρηθούν. Τον ενημέρωσε, επίσης, ότι για τη φιλοξενία της και σε αντάλλαγμα των υπηρεσιών της εφεσιβλήτου, της είχε εκχωρήσει με συμβολαιογραφικό έγγραφο “τα προϊόντα, το πρίμο και τα εισοδήματα” από το ακίνητό της για δύο έτη. Από την απάντηση της αυτή συνάγεται, ότι η εκκαλούσα αγνοούσε κατά το χρόνο αυτό και, άρα, και κατά το χρόνο της υπογραφής του συμβολαίου, το πραγματικό περιεχόμενο του και εξακολουθούσε να έχει την πεπλανημένη ως άνω εντύπωση που της δημιούργησε η εφεσίβλητη.
Εξάλλου, κατά το χρόνο αυτό ούτε ο σύζυγος της εκκαλούσης, ούτε τα τέκνα του ή άλλο συγγενικό της πρόσωπο αντέδρασαν στην εκχώρηση που η ίδια επικαλείτο, ενώ και η εκκαλούσα, δεν έκανε ποτέ λόγο στη συνέχεια για μεταβίβαση της ψιλής κυριότητας του ακινήτου. Το γεγονός αυτό το πληροφορήθηκε τυχαία ο σύζυγός της αργότερα και δη περί τον μήνα Μάιο -Ιούνιο του έτους 2009, όταν απευθύνθηκε στο λογιστή του για τη σύνταξη της κοινής φορολογικής δήλωσης των συζύγων. Ο τελευταίος, έχοντας συντάξει προηγουμένως και τη φορολογική δήλωση της εφεσίβλητου και του συζύγου της, τον ενημέρωσε για την επίμαχη μεταβίβαση και τον συμβούλεψε να μην συμπεριλάβει στη δήλωση του το περιουσιακό αυτό στοιχείο. Μετά ταύτα ο άνω υιός του συζύγου της ενημέρωσε και την εκκαλούσα, η οποία αντέδρασε αμέσως, αρνήθηκε τη μεταβίβαση και ζήτησε επιτακτικά εξηγήσεις από την εφεσίβλητη, με συνέπεια να διαρρηχθούν οι σχέσεις τους και η εκκαλούσα να εγκαταλείψει άμεσα την οικία της εφεσίβλητου. Τα τελευταία αυτά γεγονότα συνομολογούνται και από την εφεσίβλητη. Συνάγεται, επομένως, αδιαμφισβήτητα πλέον και από το γεγονός αυτό, ότι η εκκαλούσα δεν είχε ποτέ συναλλακτική πρόθεση για την κατάρτιση της επίμαχης συμβάσεως πωλήσεως, αφού, διαφορετικά, αν δηλαδή εν γνώσει της είχε προβεί στην επίμαχη μεταβίβαση, δεν υπήρχε λόγος να διαπληκτιστεί εκ των υστέρων και να διαρρήξει τις σχέσεις της, με ένα πρόσωπο που τη φιλοξενούσε στην οικία του και βρισκόταν υπό την επιρροή του μέχρι το χρονικό αυτό σημείο και, αντίστοιχα, είχε αποστεί από τους οικείους της και δεν υπήρχε η δυνατότητα να επηρεασθεί από αυτούς.
Εξάλλου, η εκκαλούσα δεν είχε λόγους να αποξενωθεί από το μοναδικό περιουσιακό της στοιχείο και μάλιστα χωρίς αντάλλαγμα, αφού και στο παρελθόν αρνήθηκε να το εκποιήσει, μολονότι της προσφέρθηκε τίμημα 300.000 ευρώ από γειτονική πολυτελή ξενοδοχειακή μονάδα. Επίσης, δεν είχε λόγους κατά το χρόνο αυτό να συμμεταβιβάσει και το εφ’ όρου ζωής δικαίωμα της στις επιδοτήσεις της Ε.Ε. , και να στερηθεί δια βίου και του εισοδήματος αυτού και μάλιστα σε ένα χρονικό σημείο, που η συγκατοίκησή της με την εφεσίβλητη δεν αριθμούσε παρά μόνον ελάχιστες ημέρες, που δεν εξασφάλιζαν και την αντοχή της στο χρόνο. Αντίθετα, είναι λογικό να συμφωνήσει στην εκχώρηση των δικαιωμάτων αυτών, για το περιορισμένο χρονικό διάστημα των δύο ετών, σε αντάλλαγμα για τη φροντίδα και τα έξοδα της εφεσίβλητου, στα οποία θα υποβάλλονταν για τη φιλοξενία και την περιποίησή της. Η εφεσίβλητη, βέβαια, υποστηρίζει, ότι η εκκαλούσα γνώριζε τη φύση και το είδος της δικαιοπραξίας που υπέγραφε και ως αντεπιχείρημα επικαλείται το γεγονός, ότι είχε την πρόνοια να παρακρατήσει την επικαρπία για τον εαυτό της. Στην επικαρπία, όμως, του ακινήτου συμπεριλαμβάνονται και τα δικαιώματα στις επιδοτήσεις, τα οποία της μεταβίβασε με την προαναφερόμενη, έστω και ασαφή, παράγραφο του συμβολαίου, με συνέπεια να στερείται το σημαντικό γι αυτήν εισόδημα εφεξής και για όσο χρονικό διάστημα θα εξακολουθούσε να παρέχεται από τους κανονισμούς της Ε.Ε.
Κατά συνέπειαν δεν παρακράτησε η εκκαλούσα για τον εαυτό της ούτε το πλήρες δικαίωμα της επικαρπίας, γεγονός που εξέθετε τον εαυτό της σε μελλοντικές στερήσεις, αν ληφθεί υπόψιν και η ηλικία της, η οποία είναι αμφίβολο αν θα της επέτρεπε στο μέλλον να περιποιείται και να καλλιεργεί το αγρόκτημά της, ώστε να έχει από αυτό επαρκές εισόδημα.
Κατά τα λοιπά η εφεσίβλητη συνομολογεί τη μη καταβολή του τιμήματος στην εκκαλούσα και υποστηρίζει ότι οι δηλώσεις βουλήσεως, τόσο της ίδιας όσο και της εκκαλούσης για την εμπεριεχόμενη στο συμβόλαιο αυτό ενοχική και εμπράγματη δικαιοπραξία της πωλήσεως και της μεταβιβάσεως της ψιλής κυριότητας του εν λόγω ακινήτου δεν έγιναν στα σοβαρά, παρά μόνο φαινομενικά, και ότι υπό τη δικαιοπραξία αυτή καλύπτεται έγκυρη σύμβαση δωρεάς (ΑΚ 496), άλλως δωρεάς υπό τρόπον, υπό τον όρο, δηλαδή, να φροντίζει και, να περιποιείται εφ’ όρου ζωής την εκκαλούσα, σύμβαση την οποία ήθελαν και οι δύο συμβαλλόμενες και εγκύρως συστήθηκε με το προαναφερόμενο συμβολαιογραφικό έγγραφο. Επικαλείται, δηλαδή, η εφεσίβλητη σχετική εικονικότητα, που επάγεται την ακυρότητα της φανερής δικαιοπραξίας της πωλήσεως, που δεν έγινε στα σοβαρά, όχι όμως και εκείνης της δωρεάς που, (κατά την εφεσίβλητη), καλύπτεται κάτω απ’ αυτή, η οποία είναι έγκυρη αν συντρέχουν οι όροι που ορίζει η διάταξη, αν δηλαδή την ήθελαν τα μέρη και συντρέχουν οι όροι που απαιτούνται για τη σύστασή της (ΑΠ 429/2015 Νόμος). Δικαιολογεί δε την εικονική σύμβαση επικαλούμενη αορίστως φορολογικούς λόγους. Τα περιστατικά αυτά όμως, δεν αποκρούουν αποτελεσματικά την ένδικη αγωγή, δεδομένου ότι η εκκαλούσα δεν εστιάζει το ελάττωμα της βουλήσεώς της στη φύση και την αιτία της καταρτισθείσης ενοχικής δικαιοπραξίας, αλλά στην εμπράγματη δικαιοπραξία, που επέφερε και τη μετάσταση της ψιλής κυριότητας του ακινήτου της στην εφεσίβλητη, την οποία υποστηρίζει ότι δεν επιθυμούσε και, επομένως, υπό την εκδοχή αυτή, είναι αδιάφορο για ποια αιτία επήλθε η μετάσταση της κυριότητας στην εφεσίβλητη. Εν πάσει όμως περιπτώσει, για τους ίδιους παραπάνω λόγους δεν αποδεικνύεται, ότι η εκκαλούσα είχε τη βούληση να συστήσει είτε απλή δωρεά είτε δωρεά υπό τρόπο υπέρ της εφεσίβλητου και μάλιστα κατά τον επίμαχο χρόνο της υπογραφής του ενδίκου συμβολαίου, ούτε είχε κατά τον επίμαχο χρόνο καμία ηθική υποχρέωση προς την εφεσίβλητο, ώστε να προβεί στη χαριστική αυτή δικαιοπραξία, καθώς το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την ημέρα που μετοίκησε στην οικία της περί τα μέσα Αυγούστου του 2008 και μάλιστα μετά την 15η του μηνός αυτού, που αναχώρησε o σύζυγός της για την Αθήνα, μέχρι την υπογραφή του συμβολαίου την 5.9.2008 ήταν ελάχιστο και δεν ήταν ικανό να δημιουργήσει σαυτή τέτοια αισθήματα ευγνωμοσύνης και ηθικής απέναντί της, ώστε να την οδηγήσει στην απαλλοτρίωση του μοναδικού περιουσιακού της στοιχείου. Αν δε ληφθεί υπόψιν και ο χρόνος που απαιτήθηκε για τις απαιτούμενες ενέργειες και διαδικασίες (σύνταξη τοπογραφικού διαγράμματος, φορολογικές ενημερότητες, πρόσληψη δικηγόρων κ.τ.λ) προκύπτει ότι η απόσπαση της συναίνεσης της εκκαλούσης έγινε αμέσως με την αποχώρηση του συζύγου της και δεν είχε προηγηθεί χρονικό διάστημα φιλοξενίας της μεγαλύτερο των 2-3 ημερών. Αντίστοιχα και η σπουδή της εφεσίβλητου να προβεί αμέσως μετά την αναχώρηση του συζύγου της εκκαλούσης στις απαραίτητες διαδικασίες για την υπογραφή του συμβολαίου και η παράλειψη της να ενημερώσει τους οικείους της για την πρόθεσή της, καθιστούν από μόνα τους ύποπτη την ένδικη συναλλαγή.
Περαιτέρω, και ο ισχυρισμός της εφεσίβλητου, ότι δήθεν η εκκαλούσα υποκινείται στην αμφισβήτηση της εγκυρότητας του συμβολαίου και την άσκηση της ένδικης αγωγής, κατόπιν επηρεασμού της από τρίτους, που έχουν ίδια συμφέροντα, υπονοώντας το σύζυγο και τα τέκνα του, διαψεύδεται από το ίδιο παραπάνω γεγονός του διαπληκτισμού της εκκαλούσης με την εφεσίβλητη, που προηγήθηκε της ένδικης αγωγής και έλαβε χώρα σε χρόνο που η εκκαλούσα φιλοξενείτο στην οικία της και βρισκόταν υπό τη δική της επιρροή. Εξ άλλου, ο σύζυγος και τα τέκνα του, αν πράγματι προσέβλεπαν στην περιουσία της εκκαλούσης, είχαν την ευκαιρία, επί σαράντα και πλέον έτη που διαρκούσε ο γάμος της, να της υφαρπάσουν το ακίνητο αυτό με διάφορους τρόπους, γεγονός όμως που δεν έπραξαν. Πρέπει δε να σημειωθεί για τα πρόσωπα αυτά, και το γεγονός αυτό συνδέεται άμεσα με την αξιοπιστία του μάρτυρα της εκκαλούσης Δ. Τ. , ότι η εκκαλούσα έχει νόμιμους κληρονόμους και δη αδελφούς και ανήψια, τα δε τέκνα του συζύγου της, μεταξύ των οποίων και ο ως άνω μάρτυρας, δεν είναι εκ του νόμου κληρονόμοι της. Με δεδομένο, μάλιστα το γεγονός, ότι η σοβαρή ασθένεια
του πατέρα τους προηγήθηκε της αμφισβητούμενης δικαιοπραξίας, (σημ. ότι απεβίωσε μετά τη συζήτηση στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο), δεν μπορούσαν εκ των πραγμάτων να προσβλέπουν ούτε έμμεσα σε μερίδιο εκ της κληρονομιάς της. Κατά συνέπειαν, ο παραπάνω μάρτυρας, που κατέθεσε στο ακροατήριο του πρωτοβαθμίου δικαστηρίου και που, χωρίς να είναι κληρονόμος της και χωρίς στο παρελθόν να έχει προβεί σε ενέργειες για την οικειοποίηση της περιουσίας της, επιμελείται μαζί με τα αδέλφια του, τη φροντίδα της εκκαλούσης, δεν προσδοκά συμφέρον από την έκβαση της παρούσης δίκης και δεν είχε λόγους να παραποιήσει τα σχετικά με την ένδικη υπόθεση γεγονότα. Αντίθετα, η κατάθεση του μάρτυρα συζύγου της εφεσίβλητου δεν κρίνεται αξιόπιστη και τούτο όχι μόνο εκ του γεγονότος ότι η σύζυγος του επωφελείται από την ένδικη δικαιοπραξία με το πολύ σημαντικό αυτό περιουσιακό στοιχείο, αλλά και διότι διαψεύδονται οι απόψεις του από την προεκτεθείσα αλληλουχία των γεγονότων, τα συνομολογούμενα από την εφεσίβλητο και την κατάθεση του προηγουμένου μάρτυρα. Εν όψει, αυτών αποδεικνύεται, ότι η εκκαλούσα προέβη στη σύναψη της επίμαχης δικαιοπραξίας εκ πλάνης και δη ουσιώδους, απότοκο των εν γνώσει της ψευδών παραστάσεων ως αληθών της εφεσίβλητου, και η οποία πλάνη διατηρήθηκε με απατηλό τρόπο μέχρι και το χρόνο συνάψεως της επιμάχου συμβάσεως με την υπογραφή του πωλητηρίου συμβολαίου, αλλά και μετά από αυτόν κατά τα ανωτέρω, η δε ανάγνωση του επίμαχου συμβολαίου από τον συμβολαιογράφο δεν ήταν αρκετή για την αποκάλυψη της αλήθειας και την αποτροπή την εκ πλάνης διατυπούμενη σαυτό δήλωση βουλήσεως της εκκαλούσης πωλήτριας, καθόσον η τελευταία, λόγω της ηλικίας της, των μειωμένων διανοητικών ικανοτήτων και του αναλφαβητισμού της, δεν ήταν σε θέση να αντιληφθεί τους εκφωνούμενους κατά την ανάγνωση νομικούς όρους, καθώς μάλιστα ήταν προσηλωμένη στην απατηλή παράσταση της εφεσίβλητου, ότι δήθεν η επίμαχη μεταβίβαση αφορούσε μόνο το για δύο έτη δικαίωμα κάρπωσης, υπό την προεκτεθείσα έννοια, του ως άνω ακινήτου και το δικαίωμα είσπραξης των προβλεπόμενων από τους ΚΑΝ. Ε.Κ. 1782/2003 άρθρου 17 του ΚΑΝ. Ε.Κ./795/2004 επιδοτήσεων για τον ίδιο χρόνο.
Κατ’ ακολουθίαν και η εμπεριεχόμενη στο παραπάνω συμβόλαιο μεταβιβαστική δικαιοπραξία της ψιλής κυριότητας του ως άνω ακινήτου, καθώς και αυτή της μεταβίβασης του δικαιώματος είσπραξης άνω των επιδοτήσεων για το πέραν των δύο ετών από την υπογραφή του συμβολαίου χρονικό διάστημα είναι, κατά τα προεκτεθέντα στη μείζονα σκέψη, άκυρη συνεπεία απάτης. Έσφαλε, επομένως, το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, το οποίο έκρινε αντιθέτως και απέρριψε την αγωγή ως αβάσιμη στην ουσία της και, πρέπει, κατά παραδοχή της εφέσεως, που κατ’ εκτίμηση του περιεχομένου της παραπονείται και για κακή εκτίμηση των αποδείξεων, να εξαφανιστεί η εκκαλουμένη απόφαση και, αφού κρατηθεί η υπόθεση και δικαστεί από το δικαστήριο αυτό στην ουσία της, να γίνει δεκτή η αγωγή ως βάσιμη και κατ’ουσίαν και να αναγνωρισθεί η ακυρότητα του υπ’ αριθμ. …2008 συμβολαίου του Συμβολαιογράφου … Σ. Δ. , κατά τα ανωτέρω. … …>>.
Έτσι που έκρινε και με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο δεν παραβίασε με εσφαλμένη ερμηνεία και εφαρμογή την ουσιαστικού δικαίου διάταξη του άρθρου 147 του ΑΚ, την οποία εφάρμοσε, καθόσον τα πραγματικά περιστατικά που δέχθηκε ότι αποδείχθηκαν ήταν αρκετά για την εφαρμογή της. Τούτο διότι, από τις παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης προκύπτει ότι: α) Η αναιρεσίβλητη, η οποία ήταν ηλικιωμένη και αναλφάβητη, δεν είχε τη δυνατότητα να κατανοήσει τους νομικούς όρους που περιλαμβάνονταν στο επίδικο συμβόλαιο. β) Η αναιρεσίβλητη με το επίδικο συμβόλαιο παρακράτησε μεν την επικαρπία του ακινήτου της, πλην όμως και αυτό το δικαίωμα της επικαρπίας δεν ήταν πλήρες, αφού με το ίδιο ως άνω συμβόλαιο μεταβίβασε στην αναιρεσείουσα τα μελλοντικά της δικαιώματα στις σχετικές επιδοτήσεις. γ) Το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την ημέρα που η αναιρεσίβλητη μετοίκησε στην οικία της αναιρεσείουσας έως την υπογραφή του επίμαχου συμβολαίου ήταν πολύ μικρό και δεν ήταν ικανό να δημιουργήσει στην αναιρεσίβλητη ηθική υποχρέωση τέτοιου μεγέθους, ώστε να προβεί άμεσα στην επίμαχη δωρεά προς αναταπόδοσιν της φιλοξενίας που της παρείχε. δ) Όταν αργότερα η αναιρεσίβλητη πληροφορήθηκε από τον υιό του συζύγου της την επίμαχη μεταβίβαση, προχώρησε σε διάρρηξη των σχέσεών της με την αναιρεσείουσα εγκαταλείποντας άμεσα την οικία της τελευταίας. Με βάση τις ανωτέρω παραδοχές της προσβαλλόμενης απόφασης δέχθηκε ανελέγκτως το Εφετείο: α) ότι η αναιρεσίβλητη δεν είχε τη συναλλακτική πρόθεση να μεταβιβάσει στην αναιρεσείουσα την ψιλή κυριότητα του ακινήτου της, αλλά ούτε και την δια βίου είσπραξη των επιδοτήσεων, που προβλέπονται από τους αναφερόμενους στο συμβόλαιο κανονισμούς, πλην όμως προέβη στην υπογραφή του επίμαχου συμβολαίου, επειδή πεπλανημένα πίστευε, ότι η εμπεριεχόμενη σε αυτό δικαιοπραξία κατατείνει μόνο στην επί δύο έτη εκχώρηση του δικαιώματος της κάρπωσης και της είσπραξης των προβλεπόμενων από την Ε.Ε. επιδοτήσεων, όπως ψευδώς της παρέστησε η αναιρεσείουσα, στις διαβεβαιώσεις της οποίας και πίστεψε. Και β) ότι, στοιχειοθετείται στην προκειμένη περίπτωση το αδίκημα της απάτης σε βάρος της αναιρεσίβλητης, καθόσον αφ’ ενός υπάρχει παράσταση ψευδών γεγονότων ως αληθινών και αφ’ ετέρου μεταξύ της απατηλής συμπεριφοράς της αναιρεσείουσας και της δήλωσης βούλησης της εξαπατηθείσας αναιρεσίβλητης υπάρχει αιτιώδης σύνδεσμος, με την έννοια ότι η παραπλανητική συμπεριφορά της αναιρεσείουσας υπήρξε αποφασιστικό αίτιο για τη δήλωση βούλησης της αναιρεσίβλητης.
Περαιτέρω το Εφετείο δεν στέρησε την απόφασή του νομίμου βάσεως, αφού από το ως άνω αιτιολογικό της προκύπτουν σαφώς όλα τα πραγματικά περιστατικά τα οποία είναι αναγκαία για την κρίση του δικαστηρίου περί της συνδρομής των νομίμων όρων και προϋποθέσεων της ανωτέρω διάταξης του άρθρου 147 ΑΚ, η οποία εφαρμόσθηκε, ενώ έχει τις αναγκαίες αιτιολογίες, οι οποίες είναι σαφείς, πλήρεις και δεν αντιφάσκουν μεταξύ τους, καθιστούν δε εφικτό τον αναιρετικό έλεγχο ως προς την ορθή υπαγωγή των αποδειχθέντων περιστατικών στην προαναφερθείσα διάταξη. Επομένως, οι πρώτος και πέμπτος αναιρετικοί λόγοι από τους αριθμούς 1α και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, με τους οποίους η αναιρεσείουσα υποστηρίζει τα αντίθετα, είναι αβάσιμοι. Σε κάθε περίπτωση, οι ως άνω λόγοι είναι απαράδεκτοι διότι, υπό την επίκληση της πλημμέλειας από τους αριθμούς 1α και 19 του άρθρου 559 ΚΠολΔ, πλήττεται η περί των πραγμάτων κρίση του Εφετείου, η οποία είναι, κατ’ άρθρο 561 αριθ.1 ΚΠολΔ, ανέλεγκτη. Ως διδάγματα της κοινής πείρας θεωρούνται γενικές αρχές που συνάγονται επαγωγικά από την καθημερινή παρατήρηση της εμπειρικής πραγματικότητας, τη συμμετοχή στις συναλλαγές και τις γενικές τεχνικές ή επιστημονικές γνώσεις, οι οποίες έχουν γίνει κοινό κτήμα και χρησιμοποιούνται από το δικαστήριο για την εξειδίκευση των αόριστων νομικών εννοιών και για την έμμεση απόδειξη κρίσιμων γεγονότων ή την εκτίμηση της αποδεικτικής αξίας των αποδεικτικών μέσων που προσκομίστηκαν. Κατά τη σαφή έννοια του αριθμού 1 περ.β’ του άρθρου 559 ΚΠολΔ, η παραβίαση των διδαγμάτων αυτών ιδρύει λόγο αναιρέσεως μόνον αν αυτά χρησιμοποιήθηκαν εσφαλμένα από το δικαστήριο κατά την ερμηνεία κανόνων δικαίου ή την υπαγωγή σ’ αυτούς των αποδειχθέντων πραγματικών περιστατικών (ΑΠ 320/2021, ΑΠ 931/2019, ΑΠ 667/2018). Με τον δεύτερο λόγο της αναιρέσεως αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση η πλημμέλεια από τον αριθ. 559 αριθ. 1β’ ΚΠολΔ, συνισταμένη στο ότι το Εφετείο παραβίασε τα διδάγματα της κοινής πείρας δεχόμενο εσφαλμένα ότι η αναιρεσίβλητη λόγω της ηλικίας της και του αναλφαβητισμού της δεν ήταν σε θέση να αντιληφθεί τους εκφωνούμενους κατά την ανάγνωση του επίμαχου συμβολαίου νομικούς όρους. Ο λόγος αυτός είναι απαράδεκτος, διότι δεν αποτελούν διδάγματα της κοινής πείρας υπό την προεκτεθείσα έννοια, τα ανωτέρω επικαλούμενα, ως τέτοια, από την αναιρεσείουσα. Και σε κάθε περίπτωση, υπό την επίκληση της ως άνω αναιρετικής πλημμέλειας, πλήττεται η περί των πραγμάτων κρίση του Εφετείου, η οποία είναι ανέλεγκτη (άρθρο 561 αριθ. 1 ΚΠολΔ).
Ο από τον αριθ. 10 του άρθρου 559 ΚΠολΔ λόγος αναίρεσης ιδρύεται αν το δικαστήριο παρά το νόμο δέχθηκε πράγματα που έχουν ουσιώδη επίδραση στην έκβαση της δίκης ως αληθινά χωρίς απόδειξη. Ο λόγος αυτός, ο οποίος στηρίζεται στην παράβαση του συστήματος συζητήσεως, κατά την οποία ο δικαστής αποφασίζει με βάση εκείνα που έχουν προταθεί και αποδειχθεί, ιδρύεται όταν για τα “πράγματα” που έγιναν δεκτά από το δικαστήριο δεν έχει προσκομιστεί οποιαδήποτε απόδειξη ή όταν το δικαστήριο δεν εκθέτει στην απόφασή του, έστω και γενικά, από ποια αποδεικτικά μέσα έχει αντλήσει την απόδειξη για “πράγματα” που δέχθηκε ως αληθινά, χωρίς να απαιτείται να αξιολογείται στην απόφαση κάθε αποδεικτικό μέσο ειδικά και χωριστά ή να εξειδικεύονται τα έγγραφα ή να γίνεται διάκριση ποια από αυτά λαμβάνονται υπόψη για άμεση και ποια για έμμεση απόδειξη (ΑΠ 413/2024, ΑΠ 504/2023, ΑΠ 1484/2021, ΑΠ 1223/2021). Ο όρος “πράγματα” είναι ταυτόσημος του αντιστοίχου όρου του άρθρου 559 αριθ. 8 ΚΠολΔ. Δηλαδή, ως “πράγματα”, κατά την έννοια της διατάξεως αυτής, νοούνται οι νόμιμοι, παραδεκτοί, ορισμένοι και λυσιτελείς πραγματικοί ισχυρισμοί των διαδίκων, που έχουν αυτοτελή ύπαρξη και τείνουν στη θεμελίωση, κατάλυση ή παρακώλυση του ουσιαστικού ή δικονομικού δικαιώματος, που ασκήθηκε είτε ως επιθετικό είτε ως αμυντικό μέσο και, συνακόλουθα, στηρίζουν το αίτημα της αγωγής, ανταγωγής, ενστάσεως, αντενστάσεως ή λόγου εφέσεως, όχι όμως και οι αιτιολογημένες αρνήσεις τους, ούτε οι ισχυρισμοί που αποτελούν επιχειρήματα ή συμπεράσματα των διαδίκων ή του δικαστηρίου, τα οποία συνάγονται από την εκτίμηση των αποδείξεων, αλλά ούτε και οι μη νόμιμοι, απαράδεκτοι, αόριστοι και αλυσιτελείς ισχυρισμοί, οι οποίοι δεν ασκούν επίδραση στην έκβαση της δίκης και στους οποίους το δικαστήριο δεν υποχρεούται να απαντήσει (ΑΠ 550/2025, ΑΠ 504/2023, ΑΠ 1864/2017, ΑΠ 97/2016, ΑΠ 677/2015). Ο παραπάνω λόγος είναι απαράδεκτος, όταν υπό την γενική επίκληση της ανωτέρω πλημμέλειας από το άρθρο 559 αριθ. 10 ΚΠολΔ πλήττεται η ανέλεγκτη αναιρετικά, κατά το άρθρο 561 παρ. 1 ΚΠολΔ ουσιαστική κρίση του Εφετείου, ενώ είναι αβάσιμος, όταν από την προσβαλλόμενη απόφαση προκύπτει ότι το δικαστήριο σχημάτισε την κρίση του από τα μνημονευόμενα σ’ αυτή (απόφαση) αποδεικτικά μέσα (ΑΠ 504/2023, ΑΠ 87/2013, ΑΠ1304/2012, Α.Π.292/2011), ανεξάρτητα αν ύστερα από την εκτίμησή τους καταλήξει σε, έστω και εσφαλμένη, για τα “πράγματα” κρίση, η οποία είναι αναιρετικά ανέλεγκτη (ΑΠ 576/2018, ΑΠ 360/2016, ΑΠ 237/2016, ΑΠ1935/2014). Με τον τρίτο λόγο της αιτήσεως αναιρέσεως, η αναιρεσείουσα προσάπτει στην προσβαλλόμενη απόφαση την από τον αριθμό 10 του άρθρου 559 ΚΠολΔ πλημμέλεια, με την αιτίαση ότι δέχθηκε ως αληθινό χωρίς απόδειξη: α) ότι σκοπός της αναιρεσείουσας από την αρχή της μετοίκησης της αναιρεσίβλητης στη … ήταν η απόσπαση του επίδικου περιουσιακού στοιχείου, β) ότι η αναιρεσίβλητη είχε ανάγκη συνδρομής ως προς την εκμετάλλευση και διαχείριση του επίμαχου ακινήτου, γ) ότι ο σύζυγος της αναιρεσίβλητης δεν γνώριζε ούτε για την υπογραφή του συμβολαίου ούτε για τη μετοίκησή της στην οικία της αναιρεσείουσας και δ) ότι ο μάρτυρας που κατέθεσε στο ακροατήριο του πρωτοβάθμιου δικαστηρίου δεν είχε συμφέρον από την έκβαση της δίκης. Ο λόγος αυτός είναι πρωτίστως απαράδεκτος, διότι τα επικαλούμενα περιστατικά δεν συνιστούν “πράγματα” υπό την προεκτεθείσα έννοια του όρου, αλλά συμπεράσματα του δικαστηρίου από την εκτίμηση των αποδείξεων. Σε κάθε περίπτωση ανεξαρτήτως του ότι ο αναιρετικός αυτός λόγος είναι απαράδεκτος και διότι, υπό την επίκληση της ανωτέρω πλημμέλειας από το άρθρο 559 αριθ. 10 ΚΠολΔ, πλήττεται η ανέλεγκτη αναιρετικά, κατά το άρθρο 561 παρ.1 ΚΠολΔ, ουσιαστική κρίση του Εφετείου, ο ίδιος λόγος είναι απορριπτέος και ως αβάσιμος. Τούτο, διότι, όπως προκύπτει από την παραδεκτή επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο εκθέτει σ’ αυτήν όλα τα αποδεικτικά μέσα, δηλαδή τις καταθέσεις αμφοτέρων των εξετασθέντων ενόρκως μαρτύρων ενώπιον του ακροατηρίου του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου (απόδειξης και ανταπόδειξης) που περιέχονται στα πρακτικά συνεδρίασης αυτού, τις ένορκες βεβαιώσεις των μαρτύρων των διαδίκων καθώς και τα έγγραφα που νομίμως και εμπροθέσμως προσκόμισαν στην κατ’ έφεση δίκη, με επίκληση στις προτάσεις τους, οι παρασταθέντες διάδικοι, τα οποία (αποδεικτικά μέσα), όπως βεβαιώνει συνεκτίμησε και έτσι οδηγήθηκε στο αποδεικτικό συμπέρασμα. Σύμφωνα με τη γενικότερη αρχή του διαχρονικού δικονομικού δικαίου, που εκφράζεται από τις διατάξεις των άρθρων 12, 21 εδ. β’ και 24 παρ. 1 εδ. α’ του ΕισΝΚΠολΔ, διαδικαστικές πράξεις απόδειξης του ΚΠολΔ (άρθρα 415 έως 420 και 421 έως 431) ρυθμίζονται και διέπονται από το δίκαιο που ισχύει κατά το χρόνο διενέργειάς τους, έστω και αν οι σχετικές αγωγές ή τα ένδικα βοηθήματα ή τα ένδικα μέσα έχουν ασκηθεί προ της εν λόγω ημερομηνίας. Επομένως, το δικαστήριο της ουσίας λαμβάνει υπόψη του κατά τη συζήτηση της υπόθεσης και ένορκες βεβαιώσεις, υπό τις σ’ αυτές οριζόμενες προϋποθέσεις, την τήρηση των οποίων έχει υποχρέωση το δικαστήριο της ουσίας να ερευνήσει όχι μόνο κατ` ένσταση, αλλά και αυτεπαγγέλτως, διότι η έλλειψή τους έχει ως συνέπεια ότι η ένορκη βεβαίωση δεν είναι απλώς άκυρη, αλλά ανύπαρκτη ως αποδεικτικό μέσο (ΑΠ 1781/2022, ΑΠ 23/2022, ΑΠ 5/2020, ΑΠ 1175/2019).
Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 559 αρ. 11 γ’ ΚΠολΔ προκύπτει ότι αναίρεση επιτρέπεται εάν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέστηκαν και προσκόμισαν.
Στην προκειμένη περίπτωση, η αναιρεσείουσα με τον τέταρτο λόγο αναίρεσης μέμφεται το Εφετείο ότι με την προσβαλλόμενη απόφασή του δεν έλαβε υπόψη, ως υπεράριθμη, πέραν δηλαδή των τριών που ήδη είχαν προσκομισθεί, την με αριθμό …2014 ένορκη βεβαίωση ενώπιον του συμβολαιογράφου … Κ. Μ. , η οποία λήφθηκε με την επιμέλεια της αναιρεσίβλητης και προσκομίστηκε από την αναιρεσείουσα ως ουσιώδες αποδεικτικό μέσο. Όπως προκύπτει από την επισκόπηση της προσβαλλόμενης απόφασης, το Εφετείο προκειμένου να καταλήξει στο αποδεικτικό του πόρισμα, δεν έλαβε υπόψη του την προαναφερθείσα ένορκη βεβαίωση, δοθέντος του ότι ο αριθμός των ενόρκων βεβαιώσεων που λήφθηκαν με επιμέλεια της αναιρεσίβλητης υπερβαίνει αθροιστικά (και για τον πρώτο και για το δεύτερο βαθμό) τις τρεις, εφαρμοζομένης εν προκειμένω της διάταξης του άρθρου 270 παρ. 2 εδ. γ’ και εδ. δ’ του ΚΠολΔ, όπως το άρθρο 270 ίσχυε πριν την κατάργησή του με το άρθρο 1 άρθρο δεύτερο παρ. 1 του ν. 4335/2015. Το Εφετείο, δηλαδή, δεν έλαβε υπόψη με την προσβαλλόμενη απόφασή του την ανωτέρω ένορκη βεβαίωση, επειδή ο μάρτυρας που εξετάσθηκε μέσω της ένορκης αυτής βεβαίωσης υπερέβαινε κατ’ αριθμό, μαζί με τις ήδη προσκομισθείσες πρωτοδίκως από την ενάγουσα-εκκαλούσα ένορκες βεβαιώσεις τον αριθμό των τριών ενόρκων βεβαιώσεων, με αντίστοιχο αριθμό εξετασθέντων μαρτύρων, που προβλεπόταν από το άρθρο 270 παρ. 2 ΚΠολΔ, το οποίο και εφάρμοσε στην προκειμένη περίπτωση, εφόσον η επίμαχη ένορκη βεβαίωση λήφθηκε στις 14.4.2014 και, σύμφωνα με την προεκτεθείσα νομική σκέψη, διέπεται από το δίκαιο που ισχύει κατά το χρόνο διενέργειάς της. Επομένως, το Εφετείο, το οποίο με την προσβαλλόμενη απόφαση δεν την έλαβε υπόψη ως υπεράριθμη, δεν υπέπεσε στην αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αρ. 11 γ’ ΚΠολΔ και ο τέταρτος αναιρετικός λόγος, με τον οποίο η αναιρεσείουσα υποστηρίζει τα αντίθετα, είναι αβάσιμος.
Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, εφόσον δεν υπάρχει άλλος αναιρετικός λόγος προς έρευνα, πρέπει να απορριφθεί η αίτηση αναιρέσεως, να διαταχθεί η εισαγωγή του κατατεθέντος από την αναιρεσείουσα παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο (άρθρο 495 αριθμ. 3 ΚΠολΔ) και να καταδικαστεί η αναιρεσείουσα, λόγω της ήττας της, στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσίβλητων που κατέθεσαν προτάσεις, κατά το νόμιμο και βάσιμο αίτημα αυτών (άρθρα 106, 176, 183, 189 παρ. 1, 191 παρ. 2 ΚΠολΔ), όπως ορίζονται στο διατακτικό.
ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ
Απορρίπτει την από 9-5-2016 αίτηση για αναίρεση της υπ’ αριθμ. 9/2016 αποφάσεως του Τριμελούς Εφετείου Καλαμάτας.
Διατάσσει την εισαγωγή του κατατεθέντος από την αναιρεσείουσα παραβόλου στο Δημόσιο Ταμείο.
Καταδικάζει την αναιρεσείουσα στα δικαστικά έξοδα των αναιρεσίβλητων, τα οποία ορίζει στο ποσό των δύο χιλιάδων επτακοσίων (2.700) ευρώ.
ΚΡΙΘΗΚΕ, αποφασίσθηκε στην Αθήνα, στις 2025.
Η ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ και ταύτης καθώς και της αμέσως αρχαιότερης Αρεοπαγίτου αποχωρησασών από την Υπηρεσία, η αρχαιότερη της συνθέσεως Αρεοπαγίτης και ήδη Αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου
ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ σε δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριό του, στην Αθήνα, στις 2026.
Ο ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
