Η έκθεση του ΟΟΣΑ «Justice as a Public Service: Delivering Better Outcomes», που δημοσιεύθηκε στις 16 Οκτωβρίου 2026, αναφέρεται στην Ελλάδα τόσο ως προς την πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη όσο και ως προς τον σχεδιασμό των δικαστικών υπηρεσιών, την προστασία των ανηλίκων και τον συντονισμό των μηχανισμών επίλυσης διαφορών.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η Ελλάδα παρουσιάζει θετικές επιδόσεις σε ορισμένους δείκτες πρόσβασης και επίλυσης προβλημάτων δικαιοσύνης, ενώ η έκθεση αναδεικνύει την ανάγκη να ενισχυθεί η συστηματική αξιοποίηση δεδομένων, η συνεργασία μεταξύ υπηρεσιών και ο σχεδιασμός της δικαιοσύνης με βάση τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών.
Τι αναφέρει ειδικά για την Ελλάδα
1. Θετικές επιδόσεις στην επίλυση διαφορών και στη δίκαιη διαδικασία
Ο ΟΟΣΑ κατατάσσει την Ελλάδα μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ με σχετικά υψηλές επιδόσεις τόσο στην επίλυση προβλημάτων δικαιοσύνης όσο και στην αντίληψη των πολιτών ότι η διαδικασία ήταν δίκαιη. Στην ίδια κατηγορία αναφέρονται η Πολωνία, η Λιθουανία και η Κολομβία.
Η έκθεση επισημαίνει ότι η αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης δεν κρίνεται μόνο από την έκδοση μιας δικαστικής απόφασης, αλλά και από το αν οι πολίτες αισθάνονται ότι ακούστηκαν, αντιμετωπίστηκαν με σεβασμό και κατανόησαν τη διαδικασία.
2. Ετήσια σχέδια δράσης του Υπουργείου Δικαιοσύνης
Η Ελλάδα αναφέρεται ως παράδειγμα χώρας που έχει διατυπώσει τις δεσμεύσεις της για τη δικαιοσύνη μέσω ετήσιων σχεδίων δράσης του Υπουργείου Δικαιοσύνης, και ειδικότερα των σχεδίων δράσης του 2023 και του 2024.
Ωστόσο, ο ΟΟΣΑ διακρίνει την ύπαρξη στρατηγικών και σχεδίων από την πλήρη εφαρμογή μιας ανθρωποκεντρικής πολιτικής. Το ζητούμενο είναι οι σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις να στηρίζονται σε στοιχεία για τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών και να αξιολογούνται με βάση τα αποτελέσματά τους.
3. Ψηφιακός μετασχηματισμός της ελληνικής Δικαιοσύνης
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα έχει εντάξει τη Δικαιοσύνη στον ευρύτερο ψηφιακό σχεδιασμό της χώρας, μέσω:
-
της Βίβλου Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2020–2025,
-
της Στρατηγικής Ψηφιακού Μετασχηματισμού 2021–2027.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον σχετικό πίνακα του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα διαθέτει στρατηγική ψηφιακού μετασχηματισμού που περιλαμβάνει τη Δικαιοσύνη, χωρίς να καταγράφονται αντίστοιχα ειδικοί στόχοι για τη βελτίωση της πρόσβασης στη δικαιοσύνη μέσω της ψηφιοποίησης ούτε προσέγγιση «digital by design».
Η διάκριση είναι σημαντική: άλλο η μεταφορά υφιστάμενων διαδικασιών στο διαδίκτυο και άλλο ο συνολικός επανασχεδιασμός των υπηρεσιών, ώστε οι πολίτες να εξυπηρετούνται ευκολότερα και με λιγότερη γραφειοκρατία.
4. Δικαιοσύνη φιλική προς τα παιδιά – Το πρόγραμμα «Just Closer»
Ειδική αναφορά στην ελληνική εμπειρία
Ο ΟΟΣΑ παρουσιάζει το ελληνικό πρόγραμμα «Just Closer», το οποίο αφορά τη δικαιοσύνη φιλική προς τα παιδιά.
Το πρόγραμμα περιλάμβανε συμμετοχική έρευνα για τις εμπειρίες παιδιών και εφήβων που είχαν εμπλακεί σε ποινικές διαδικασίες. Στόχος ήταν να εντοπιστούν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, όπως το αίσθημα αποξένωσης, η δυσκολία κατανόησης της διαδικασίας και η αντίληψη ότι το σύστημα δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην τιμωρία παρά στην αποκατάσταση.
Εκπαιδευμένοι νέοι και σύμβουλοι πραγματοποίησαν συνεντεύξεις και ομάδες συζήτησης. Τα ευρήματα αξιοποιήθηκαν για τη διαμόρφωση πρακτικού οδηγού για τους επαγγελματίες της ανήλικης ποινικής δικαιοσύνης, με προτάσεις για:
-
σαφέστερη ενημέρωση των ανηλίκων για τα δικαιώματά τους,
-
εξειδικευμένη εκπαίδευση των επαγγελματιών,
-
διαδικασίες αστυνομικής αντιμετώπισης προσαρμοσμένες στα παιδιά,
-
ολοκληρωμένη διαχείριση υποθέσεων και συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων φορέων.
Το πρόγραμμα αποτελεί παράδειγμα της προσέγγισης που προωθεί ο ΟΟΣΑ: οι υπηρεσίες δικαιοσύνης να σχεδιάζονται λαμβάνοντας υπόψη τις εμπειρίες των ίδιων των χρηστών τους
5. Τι αναφέρει για τη διαμεσολάβηση;
Η έκθεση εντάσσει τη διαμεσολάβηση στους μηχανισμούς εναλλακτικής επίλυσης διαφορών, μαζί με τη συνδιαλλαγή, τις διοικητικές διαδικασίες προσφυγής και τις υπηρεσίες διαμεσολαβητών.
Στο πλαίσιο αυτό, επισημαίνει την ανάγκη να συνδέονται καλύτερα τα δικαστήρια, οι υπηρεσίες νομικής βοήθειας, οι διοικητικές αρχές και οι εναλλακτικοί μηχανισμοί επίλυσης διαφορών, ώστε κάθε πολίτης να κατευθύνεται στην κατάλληλη διαδικασία.
Η έκθεση του ΟΟΣΑ δεν διατυπώνει αρνητική κριτική για τη διαμεσολάβηση στην Ελλάδα, αλλά αναδεικνύει τη σημασία της ως χρήσιμου τρόπου επίλυσης διαφορών και τη συμβολή της σε μια πιο αποτελεσματική και προσιτή Δικαιοσύνη. Παράλληλα, δεν προτείνει συγκεκριμένες νομοθετικές αλλαγές στο ελληνικό σύστημα διαμεσολάβησης, καθώς η έμφαση δίνεται στη συνολική οργάνωση και αποτελεσματικότητα των μηχανισμών επίλυσης διαφορών, με στόχο την καλύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών.
