ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ (τέταρτο τμήμα)
της 22ας Οκτωβρίου 2026 (*)
« Προδικαστική παραπομπή – Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις – Ευρωπαϊκό κληρονομητήριο – Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012 – Άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ – Περιεχόμενο του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου – Κληρονομία περιλαμβάνουσα ακίνητο ευρισκόμενο σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου – Κληρονομητήριο το οποίο ζητήθηκε με σκοπό την καταχώριση των στοιχείων σχετικά με την κυριότητα του ως άνω ακινήτου στο κτηματολόγιο του πρώτου κράτους μέλους – Υποχρέωση της εκδίδουσας αρχής να προσδιορίσει το ακίνητο στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο – Εθνική ρύθμιση μη επιτρέπουσα καταχώριση στο κτηματολόγιο αποκλειστικώς βάσει ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου το οποίο δεν περιέχει τις απαιτούμενες από τη ρύθμιση πληροφορίες σχετικά με το κληρονομηθέν ακίνητο – Καθεστώς “καθολικής κληρονομικής διαδοχής” το οποίο προβλέπεται από το εφαρμοστέο δίκαιο στην κληρονομική διαδοχή – Εθνική ρύθμιση η οποία θεσπίσθηκε από το κράτος μέλος στο οποίο τηρείται το κτηματολόγιο και η οποία προβλέπει δυνατότητα υποβολής, για τη συγκεκριμένη καταχώριση, εγγράφου προοριζόμενου να συμπληρώσει το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο σε περίπτωση κατά την οποία αυτό δεν προσδιορίζει το κληρονομηθέν ακίνητο – Ενδεχόμενος αντίκτυπος της εφαρμογής του ανωτέρω καθεστώτος και της υπάρξεως της προμνημονευθείσας ρυθμίσεως ως προς την υποχρέωση της εκδίδουσας αρχής να προσδιορίζει το κληρονομηθέν ακίνητο στο κληρονομητήριο »
Στην υπόθεση C‑873/24 [Marwanak] (i),
με αντικείμενο αίτηση προδικαστικής αποφάσεως δυνάμει του άρθρου 267 ΣΛΕΕ, που υπέβαλε το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο, Γερμανία) με απόφαση της 27ης Νοεμβρίου 2024, η οποία περιήλθε στο Δικαστήριο στις 17 Δεκεμβρίου 2024, στο πλαίσιο της ένδικης διαδικασίας που κίνησαν οι
GK,
NU,
TZ,
MV,
UK,
ΤΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ (τέταρτο τμήμα),
συγκείμενο από τους I. Jarukaitis, πρόεδρο τμήματος, R. Frendo, M. Condinanzi, N. Jääskinen (εισηγητή) και A. Kornezov, δικαστές,
γενικός εισαγγελέας: M. Szpunar
γραμματέας: V. Di Bucci
έχοντας υπόψη την έγγραφη διαδικασία,
λαμβάνοντας υπόψη τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν:
– οι GK, NU, TZ, MV και UK, εκπροσωπούμενοι από τον S. Heidenhain, Rechtsanwalt,
– η Γερμανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον J. Möller, τον M. Hellmann και τη J. Simon,
– η Τσεχική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την A. Pagáčová, τον M. Smolek και τον J. Vláčil,
– η Ισπανική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από την P. Pérez Zapico,
– η Πολωνική Κυβέρνηση, εκπροσωπούμενη από τον B. Majczyna,
– η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπροσωπούμενη από την B. Ernst και τον S. Noë,
αφού άκουσε τον γενικό εισαγγελέα που ανέπτυξε τις προτάσεις του κατά τη συνεδρίαση της 5ης Φεβρουαρίου 2026,
εκδίδει την ακόλουθη
Απόφαση
1 Η αίτηση προδικαστικής αποφάσεως αφορά την ερμηνεία του άρθρου 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 650/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Ιουλίου 2012, σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων, την αποδοχή και εκτέλεση δημόσιων εγγράφων στον τομέα της κληρονομικής διαδοχής και την καθιέρωση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου (ΕΕ 2012, L 201, σ. 107).
2 Η ως άνω αίτηση υποβλήθηκε στο πλαίσιο ένδικης διαδικασίας την οποία κίνησαν στη Γερμανία οι GK, NU, TZ, MV και UK για τη χορήγηση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου περιέχοντος ρητή μνεία ακινήτου ευρισκομένου στην Τσεχική Δημοκρατία, προκειμένου να καταστεί δυνατή η καταχώριση στοιχείων περί του δικαιώματος κυριότητας επί του εν λόγω ακινήτου στο κτηματολόγιο που τηρείται στο δεύτερο από τα προμνημονευθέντα κράτη μέλη.
Το νομικό πλαίσιο
Το δίκαιο της Ένωσης
Ο κανονισμός 650/2012
3 Οι αιτιολογικές σκέψεις 7 έως 9, 18, 19, 67, 68, 71 και 80 του κανονισμού 650/2012 έχουν ως εξής:
«(7) Θα πρέπει να διευκολυνθεί η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς μέσω της εξάλειψης των εμποδίων για την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών, οι οποίοι αντιμετωπίζουν σήμερα δυσκολίες στην προσπάθειά τους να ασκήσουν τα δικαιώματά τους στο πλαίσιο μιας κληρονομικής διαδοχής που έχει διασυνοριακές επιπτώσεις. […] Θα πρέπει να κατοχυρώνονται με αποτελεσματικότητα τα δικαιώματα των κληρονόμων και των κληροδόχων, των άλλων οικείων προσώπων που σχετίζονται με τον θανόντα, καθώς και των κληρονομικών δανειστών.
«(8) Προκειμένου να επιτευχθούν οι παραπάνω στόχοι, θα πρέπει να συγκεντρωθούν στον παρόντα κανονισμό οι διατάξεις σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση ή, κατά περίπτωση, την αποδοχή, την εκτελεστότητα και την εκτέλεση αποφάσεων, δημόσιων εγγράφων και δικαστικών συμβιβασμών, καθώς και σχετικά με το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο.
«(9) Το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να καλύπτει όλα τα θέματα αστικού δικαίου που άπτονται μιας κληρονομικής διαδοχής, δηλαδή όλες τις περιπτώσεις μεταβίβασης κυριότητας αιτία θανάτου, περιουσιακών στοιχείων, δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, είτε μέσω ηθελημένης πράξης μεταβίβασης, δυνάμει διατάξεως τελευταίας βουλήσεως, είτε μέσω μεταβίβασης με εξ αδιαθέτου διαδοχή.
[…]
«(18) Οι προϋποθέσεις καταχώρισης δικαιώματος επί ακίνητων ή κινητών περιουσιακών στοιχείων σε μητρώο θα πρέπει να εξαιρεθούν από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού. Ως εκ τούτου το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το μητρώο (για την ακίνητη περιουσία, το δίκαιο της τοποθεσίας του πράγματος) θα καθορίζει υπό ποιες νομικές προϋποθέσεις, πως θα γίνεται η καταχώριση και ποιες αρχές, όπως κτηματολογικά γραφεία ή συμβολαιογράφοι, είναι υπεύθυνες να ελέγχουν αν πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις και αν τα έγγραφα που υποβλήθηκαν επαρκούν ή περιέχουν τις απαιτούμενες πληροφορίες. Ειδικότερα, οι αρχές μπορούν να ελέγχουν ότι το δικαίωμα του κληρονομουμένου επί της κληρονομιαίας περιουσίας που αναφέρεται στο έγγραφο που υποβάλλεται προς καταχώριση, είναι δικαίωμα που καταχωρίζεται ως τέτοιο στο μητρώο ή διαφορετικά αποδεικνύεται σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το μητρώο. Προς αποφυγή επικάλυψης εγγράφων, οι αρχές καταχώρισης θα πρέπει να δέχονται τα έγγραφα που συντάχθηκαν σε άλλο κράτος μέλος από τις αρμόδιες αρχές και των οποίων η κυκλοφορία προβλέπεται από τον παρόντα κανονισμό. Ειδικότερα, το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο που εκδίδεται δυνάμει του παρόντος κανονισμού θα πρέπει να συνιστά έγκυρο τίτλο για την καταχώριση της κληρονομιαίας περιουσίας σε μητρώο κράτους μέλους. Αυτό δεν θα πρέπει να εμποδίζει τις αρχές που συμμετέχουν στη καταχώριση να καλούν το πρόσωπο που ζητεί την καταχώριση να υποβάλει πρόσθετες πληροφορίες ή να προσκομίσει συμπληρωματικά έγγραφα που απαιτούνται από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το μητρώο, για παράδειγμα πληροφορίες ή έγγραφα που αφορούν την πληρωμή φόρων. Η αρμόδια αρχή μπορεί να υποδείξει στο πρόσωπο που ζητεί την καταχώριση τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να δοθούν οι πληροφορίες ή τα έγγραφα που λείπουν.
(19) Τα αποτελέσματα της καταχώρισης δικαιώματος σε μητρώο θα πρέπει επίσης να αποκλεισθούν από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού. Συνεπώς, το κατά πόσον, π.χ., η καταχώριση έχει δηλωτικό ή συστατικό αποτέλεσμα θα πρέπει να κρίνεται από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το μητρώο. Επομένως, εφόσον, π.χ., η κτήση δικαιώματος επί ακινήτου απαιτεί καταχώριση σε μητρώο σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το μητρώο, προκειμένου να διασφαλιστεί erga omnes το αποτέλεσμα της εγγραφής ή να προστατευθούν δικαιοπραξίες, η χρονική στιγμή κτήσης του δικαιώματος θα πρέπει να καθορίζεται από το δίκαιο του εν λόγω κράτους μέλους.
[…]
(67) Η γρήγορη, ομαλή και αποτελεσματική διευθέτηση των διαδοχών με διασυνοριακές επιπτώσεις εντός της [Ευρωπαϊκής] Ένωσης προϋποθέτει ότι οι κληρονόμοι […] θα πρέπει να μπορούν να αποδείξουν ευχερώς την ιδιότητα ή/και τα δικαιώματα και τις εξουσίες τους σε άλλο κράτος μέλος, π.χ. στο κράτος μέλος στο οποίο υπάρχει κληρονομιαία περιουσία. Για να μπορούν να το πράξουν, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να προβλέπει τη δημιουργία ενός ενιαίου πιστοποιητικού, του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου […] που θα εκδίδεται προς χρήση σε άλλο κράτος μέλος. Με σκοπό την τήρηση της αρχής της επικουρικότητας, το κληρονομητήριο δεν θα πρέπει να αντικαθιστά εσωτερικά έγγραφα που τυχόν υφίστανται για παρόμοιους σκοπούς στα κράτη μέλη.
(68) Η αρχή έκδοσης του κληρονομητηρίου θα πρέπει να τηρεί τις διατυπώσεις που απαιτούνται για την καταχώριση ακίνητης ιδιοκτησίας στο κράτος μέλος στο οποίο τηρείται το μητρώο. Για το σκοπό αυτό, ο παρών κανονισμός θα πρέπει να προβλέπει ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με τις διατυπώσεις αυτές.
[…]
(71) Το κληρονομητήριο θα πρέπει να παράγει τα ίδια αποτελέσματα σε όλα τα κράτη μέλη. Δεν θα πρέπει να συνιστά εκτελεστό τίτλο αυτοδικαίως αλλά θα πρέπει να έχει αποδεικτική ισχύ και θα πρέπει να τεκμαίρεται ότι πιστοποιεί επακριβώς τα στοιχεία που έχουν καθοριστεί σύμφωνα με το δίκαιο το οποίο είναι εφαρμοστέο στην κληρονομική διαδοχή ή σύμφωνα με οποιοδήποτε άλλο δίκαιο εφαρμοστέο σε συγκεκριμένα στοιχεία, όπως το ουσιαστικό κύρος των διατάξεων τελευταίας βουλήσεως. Η αποδεικτική ισχύς του κληρονομητηρίου δεν θα πρέπει να αφορά στοιχεία που δεν ρυθμίζονται από τον παρόντα κανονισμό, όπως για παράδειγμα, το ζήτημα της καταγωγής ή το ζήτημα εάν ένα συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο ανήκε ή όχι στον θανόντα. […] Το κατά πόσον η απόκτηση περιουσιακού στοιχείου από τρίτο είναι πραγματική δεν θα πρέπει να άπτεται του παρόντος κανονισμού.
[…]
(80) […] [Ο]ι στόχοι του παρόντος κανονισμού, ήτοι η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων, η εκ των προτέρων οργάνωση από τους πολίτες της κληρονομικής τους διαδοχής στο πλαίσιο της Ένωσης και η προστασία των δικαιωμάτων των κληρονόμων και των κληροδόχων και των άλλων προσώπων που συνδέονται με τον κληρονομούμενο καθώς και των κληρονομικών δανειστών, δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν ικανοποιητικά από τα κράτη μέλη […]»
4 Το άρθρο 1 του ως άνω κανονισμού φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής» και ορίζει τα εξής:
«1. Ο παρών κανονισμός εφαρμόζεται στις κληρονομικές διαδοχές. Δεν εφαρμόζεται σε φορολογικά, τελωνειακά ή διοικητικά ζητήματα.
2. Αποκλείονται από το πεδίο εφαρμογής του παρόντος κανονισμού τα ακόλουθα:
[…]
ια) η φύση των εμπράγματων δικαιωμάτων· και
ιβ) η οιαδήποτε καταχώριση σε μητρώο δικαιωμάτων επί ακίνητης ή κινητής περιουσίας, περιλαμβανομένων των νομικών απαιτήσεων της καταχώρισης, και τα αποτελέσματα της καταχώρισης ή της μη καταχώρισης αυτών των δικαιωμάτων σε μητρώο.»
5 Το άρθρο 3 του κανονισμού 261/2004 φέρει τον τίτλο «Ορισμοί» και ορίζει τα ακόλουθα:
«1. Για τους σκοπούς του παρόντος κανονισμού:
α) ως “κληρονομική διαδοχή” νοείται η διαδοχή στην κληρονομία θανόντος και καλύπτει όλες τις περιπτώσεις μεταβίβασης αιτία θανάτου περιουσιακών στοιχείων, δικαιωμάτων και υποχρεώσεων, είτε πρόκειται για εκούσια μεταβίβαση δυνάμει διατάξεως τελευταίας βούλησης είτε για μεταβίβαση μέσω εξ αδιαθέτου διαδοχής·
[…]
γ) ως “συνδιαθήκη” νοείται διαθήκη που συντάσσεται σε μία πράξη από δύο ή περισσότερα πρόσωπα·
[…]».
6 Το κεφάλαιο III του κανονισμού 650/2012 φέρει τον τίτλο «Εφαρμοστέο δίκαιο» και περιλαμβάνει τα άρθρα 20 έως 38 του εν λόγω κανονισμού.
7 Το άρθρο 21 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Γενικός κανόνας», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Με την επιφύλαξη τυχόν αντίθετης διάταξης του παρόντος κανονισμού, για το σύνολο της κληρονομίας είναι εφαρμοστέο το δίκαιο του κράτους στο οποίο ο θανών είχε τη συνήθη διαμονή του κατά τον χρόνο του θανάτου.»
8 Το άρθρο 22 του κανονισμού 650/2012, το οποίο φέρει τον τίτλο «Επιλογή του εφαρμοστέου δικαίου», προβλέπει στην παράγραφο 1, πρώτο εδάφιο, ότι:
«Ένα πρόσωπο δύναται να επιλέξει ως δίκαιο που θα διέπει το σύνολο της κληρονομικής διαδοχής του το δίκαιο του κράτους του οποίου έχει την ιθαγένεια κατά το χρόνο πραγματοποίησης της επιλογής του ή κατά το χρόνο του θανάτου.»
9 Το άρθρο 23 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Πεδίο εφαρμογής του εφαρμοστέου δικαίου», ορίζει τα ακόλουθα:
«1. Το δίκαιο που προσδιορίζεται σύμφωνα με το άρθρο 21 ή το άρθρο 22 διέπει το σύνολο της κληρονομικής διαδοχής.
2. Το δίκαιο αυτό διέπει, ενδεικτικά, τα ακόλουθα:
α) τα αίτια, τον χρόνο και τον τόπο έναρξης της κληρονομικής διαδοχής·
β) τον καθορισμό των δικαιούχων, της κληρονομικής μερίδας που τους αναλογεί και των υποχρεώσεων που πιθανώς τους έχει επιβάλει ο θανών, καθώς και τον καθορισμό των υπόλοιπων κληρονομικών δικαιωμάτων, περιλαμβανομένων των κληρονομικών δικαιωμάτων του επιζώντος συζύγου ή συντρόφου·
[…]
ε) τη μεταβίβαση προς τους κληρονόμους και, κατά περίπτωση, τους κληροδόχους των περιουσιακών στοιχείων, των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απαρτίζουν την κληρονομία, περιλαμβανομένων των όρων και των αποτελεσμάτων της αποδοχής ή της αποποίησης κληρονομιάς ή κληροδοσίας·
[…]».
10 Το κεφάλαιο VI του κανονισμού 650/2012, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ευρωπαϊκό κληρονομητήριο», περιλαμβάνει τα άρθρα 62 έως 73.
11 Το άρθρο 63 του εν λόγω κανονισμού, το οποίο επιγράφεται: «Σκοπός του πιστοποιητικού», προβλέπει τα εξής:
«1. Το κληρονομητήριο προορίζεται προς χρήση των κληρονόμων, των κληροδόχων που έχουν άμεσα δικαιώματα στην κληρονομία και των εκτελεστών της διαθήκης ή των διαχειριστών της κληρονομιαίας περιουσίας, οι οποίοι πρέπει να επικαλεσθούν σε άλλο κράτος μέλος την ιδιότητά τους ή να ασκήσουν αντιστοίχως τα δικαιώματά τους ως κληρονόμων ή κληροδόχων ή/και τις εξουσίες τους ως εκτελεστών της διαθήκης ή διαχειριστών της κληρονομιαίας περιουσίας.
2. Το κληρονομητήριο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ιδίως για να αποδειχθούν ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα:
α) η ιδιότητα ή/και τα δικαιώματα εκάστου κληρονόμου ή, κατά περίπτωση, κληροδόχου που μνημονεύεται στο κληρονομητήριο και οι κληρονομικές μερίδες που τους αντιστοιχούν·
β) η απόδοση ενός ή περισσότερων συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων που αποτελούν τμήμα της περιουσίας στον ή τους κληρονόμους ή, κατά περίπτωση, στον ή τους κληροδόχους που μνημονεύονται στο κληρονομητήριο·
[…]».
12 Το άρθρο 65 του κανονισμού 650/2012, το οποίο φέρει τον τίτλο «Αίτηση έκδοσης κληρονομητηρίου», ορίζει στις παραγράφους 1 και 3 τα εξής:
«1. Το κληρονομητήριο εκδίδεται κατόπιν αιτήσεως οποιουδήποτε από τα πρόσωπα που προβλέπονται στο άρθρο 63 παράγραφος 1 (εφεξής του “αιτούντος”).
[…]
3. Η αίτηση περιέχει τις πληροφορίες που αναφέρονται κατωτέρω, στο βαθμό που οι πληροφορίες αυτές είναι γνωστές στον αιτούντα και είναι απαραίτητες για να μπορέσει η εκδίδουσα αρχή να πιστοποιήσει τα στοιχεία των οποίων ζητείται η πιστοποίηση, και συνοδεύεται από όλα τα σχετικά έγγραφα, είτε στο πρωτότυπο είτε μέσω αντιγράφων που συγκεντρώνουν τις αναγκαίες προϋποθέσεις γνησιότητας, με την επιφύλαξη του άρθρου 66 παράγραφος 2:
[…]
στ) επιδιωκόμενος σκοπός του κληρονομητηρίου, σύμφωνα με το άρθρο 63·
[…]
η) τα στοιχεία στα οποία ο αιτών στηρίζει, ενδεχομένως, το αξιούμενο δικαίωμά του στην κληρονομιαία περιουσία ως δικαιούχος ή/και το δικαίωμά του να αναλάβει την εκτέλεση της διαθήκης του θανόντος ή/και τη διαχείριση της περιουσίας του θανόντος·
[…]».
13 Το άρθρο 66 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Εξέταση της αίτησης», ορίζει στις παραγράφους 1, 2 και 5 τα ακόλουθα:
«1. Μόλις η εκδίδουσα αρχή παραλάβει την αίτηση, εξακριβώνει τις πληροφορίες, τις δηλώσεις καθώς και τα έγγραφα και τα λοιπά αποδεικτικά μέσα που παρέχονται από τον αιτούντα. Διεξάγει αυτεπαγγέλτως τις έρευνες που απαιτούνται για την εξακρίβωση αυτή όταν αυτό προβλέπεται ή επιτρέπεται από το δικό της δίκαιο ή καλεί τον αιτούντα να παράσχει τυχόν περαιτέρω αποδείξεις που κρίνει ενδεδειγμένες.
2. Εάν ο αιτών δεν είναι σε θέση να προσκομίσει επικυρωμένα αντίγραφα των σχετικών εγγράφων που να πληρούν τις προϋποθέσεις γνησιότητας, η αρχή έκδοσης μπορεί να αποφασίσει να αποδεχτεί άλλα μέσα απόδειξης.
[…]
5. Για τους σκοπούς του παρόντος άρθρου, η αρμόδια αρχή κράτους μέλους παρέχει, κατόπιν αιτήσεως, στην εκδίδουσα αρχή άλλου κράτους μέλους τις πληροφορίες που περιλαμβάνονται, ιδίως, στο κτηματολόγιο, στα ληξιαρχεία του και στα μητρώα καταχώρισης των εγγράφων και των πραγματικών περιστατικών που σχετίζονται με την κληρονομική διαδοχή ή με το γαμικό περιουσιακό καθεστώς ή με ισοδύναμο περιουσιακό καθεστώς του θανόντος, εφόσον το εθνικό δίκαιο επιτρέπει σε αυτήν την αρμόδια αρχή να παρέχει σε άλλες εθνικές αρχές αυτές τις πληροφορίες.»
14 Το άρθρο 67 του κανονισμού, το οποίο φέρει τον τίτλο «Χορήγηση του κληρονομητηρίου», ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Η εκδίδουσα αρχή εκδίδει το κληρονομητήριο αμελλητί σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται από το παρόν κεφάλαιο μόλις τα στοιχεία που πρέπει να πιστοποιηθούν εξακριβωθούν σύμφωνα με το δίκαιο που είναι εφαρμοστέο στην κληρονομική διαδοχή ή σύμφωνα με οποιοδήποτε άλλο δίκαιο που είναι εφαρμοστέο σε συγκεκριμένα στοιχεία. Κάνει χρήση του εντύπου που θα καταρτιστεί σύμφωνα με τη συμβουλευτική διαδικασία του άρθρου 81 παράγραφος 2.
Η αρχή έκδοσης δεν εκδίδει το κληρονομητήριο, ιδίως εάν:
α) τα στοιχεία που πρέπει να πιστοποιηθούν αμφισβητούνται· ή
β) το κληρονομητήριο δεν θα ήταν σύμφωνο με απόφαση που αφορά τα ίδια στοιχεία.»
15 Το άρθρο 68 του κανονισμού 650/2012, το οποίο φέρει τον τίτλο «Περιεχόμενο του κληρονομητηρίου», ορίζει τα ακόλουθα:
«Το κληρονομητήριο περιέχει τις κάτωθι πληροφορίες στην έκταση που επιβάλλεται από το σκοπό για τον οποίον αυτό εκδίδεται:
[…]
ιβ) την κληρονομική μερίδα κάθε κληρονόμου και, κατά περίπτωση, απαρίθμηση των δικαιωμάτων ή/και περιουσιακών στοιχείων για κάθε συγκεκριμένο κληρονόμο·
[…]».
16 Το άρθρο 69 του κανονισμού, το οποίο επιγράφεται «Αποτελέσματα του κληρονομητηρίου», ορίζει τα εξής:
«1. Το κληρονομητήριο παράγει τα αποτελέσματά του σε όλα τα κράτη μέλη χωρίς να απαιτείται καμία ειδική διαδικασία.
2. Τεκμαίρεται ότι το κληρονομητήριο πιστοποιεί επακριβώς τα στοιχεία που έχουν εξακριβωθεί σύμφωνα με το δίκαιο το οποίο είναι εφαρμοστέο στην κληρονομική διαδοχή ή σύμφωνα με οποιοδήποτε άλλο δίκαιο είναι εφαρμοστέο σε συγκεκριμένα στοιχεία. Το πρόσωπο που καθορίζεται στο κληρονομητήριο ως κληρονόμος, κληροδόχος, εκτελεστής διαθήκης ή διαχειριστής της κληρονομιαίας περιουσίας τεκμαίρεται ότι έχει την ιδιότητα που αναφέρεται στο κληρονομητήριο ή/και ότι κατέχει τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που προσδιορίζονται στο κληρονομητήριο, χωρίς άλλες προϋποθέσεις ή/και περιορισμούς όσον αφορά τα εν λόγω δικαιώματα ή εξουσίες εκτός από τα προβλεπόμενα στο κληρονομητήριο.
3. Κάθε πρόσωπο, το οποίο ενεργεί βάσει των πληροφοριών που πιστοποιούνται στο κληρονομητήριο και προβαίνει σε πληρωμές ή παραδίδει περιουσιακά στοιχεία σε πρόσωπο που καθορίζεται στο κληρονομητήριο ως νομιμοποιούμενο να αποδεχθεί πληρωμή ή περιουσιακό στοιχείο, τεκμαίρεται ότι συναλλάχθηκε με πρόσωπο νομιμοποιημένο να αποδεχτεί πληρωμές ή περιουσιακά στοιχεία, εκτός εάν γνωρίζει ότι το περιεχόμενο του κληρονομητηρίου δεν είναι ακριβές ή εάν το αγνοεί λόγω βαρείας αμελείας.
4. Όταν ένα πρόσωπο που ορίζεται στο κληρονομητήριο ως νομιμοποιούμενο να διαθέσει περιουσιακά στοιχεία διαθέτει τα εν λόγω περιουσιακά στοιχεία υπέρ άλλου προσώπου, το τελευταίο αυτό πρόσωπο, εφόσον ενεργεί βάσει των πληροφοριών που πιστοποιούνται με το κληρονομητήριο, θεωρείται ότι συναλλάχθηκε με πρόσωπο νομιμοποιούμενο να διαθέσει τα συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία, εκτός εάν γνωρίζει ότι το περιεχόμενο του κληρονομητηρίου δεν είναι ακριβές ή εάν το αγνοεί λόγω βαρείας αμελείας.
5. Το κληρονομητήριο συνιστά έγκυρο τίτλο για την καταχώριση της κληρονομιαίας περιουσίας στο οικείο μητρώο ενός κράτους μέλους, με την επιφύλαξη του άρθρου 1 παράγραφος 2 στοιχεία ια) και ιβ).»
Ο εκτελεστικός κανονισμός (ΕΕ) 1329/2014
17 Το άρθρο 1, παράγραφος 5, του εκτελεστικού κανονισμού (ΕΕ) 1329/2014 της Επιτροπής, της 9ης Δεκεμβρίου 2014, για τη σύνταξη των εντύπων που αναφέρονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 650/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων, την αποδοχή και εκτέλεση δημόσιων εγγράφων στον τομέα της κληρονομικής διαδοχής και την καθιέρωση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου (ΕΕ 2014, L 359, σ. 40), ορίζει τα εξής:
«Το έντυπο που θα χρησιμοποιείται για το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο που αναφέρεται στο άρθρο 67 παράγραφος 1 του κανονισμού [650/2012] έχει τη μορφή που ορίζεται στο παράρτημα 5 ως έντυπο V.»
18 Το έντυπο V, το οποίο παρατίθεται στο παράρτημα 5 του εκτελεστικού κανονισμού 1329/2014, φέρει τον τίτλο «Ευρωπαϊκό κληρονομητήριο».
19 Στο ως άνω έντυπο V μνημονεύονται τα παραρτήματα που μπορούν, κατά περίπτωση, να περιλαμβάνονται στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο. Μεταξύ των παραρτημάτων αυτών περιλαμβάνεται το παράρτημα IV, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ιδιότητα και δικαιώματα του(των) κληρονόμου(-ων)».
20 Το σημείο 9 του εν λόγω παραρτήματος IV μνημονεύει τα «Περιουσιακά στοιχεία που αποδίδονται στον/στην κληρονόμο και για τα οποία ζητήθηκε πιστοποίηση (διευκρινίστε τα περιουσιακά στοιχεία και αναφέρετε όλα τα σχετικά στοιχεία ταυτοποίησης)». Η υποσημείωση 13 η οποία αφορά το σημείο 9 έχει ως ακολούθως:
«Σε περίπτωση περιουσιακού στοιχείου καταχωρισμένου σε μητρώο, αναφέρετε τις πληροφορίες που απαιτούνται βάσει του δικαίου του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το μητρώο, προκειμένου να καταστεί εφικτή η ταυτοποίηση του περιουσιακού στοιχείου (π.χ. για ακίνητη περιουσία, ακριβής διεύθυνση αυτής, αριθμός κτηματολογίου, ή αγροτεμαχίου, περιγραφή της περιουσίας) (κατά περίπτωση, επισυνάψτε σχετικά έγγραφα).»
Το γερμανικό δίκαιο
21 Το άρθρο 1922 του Bürgerliches Gesetzbuch (αστικού κώδικα), το οποίο φέρει τον τίτλο «Καθολική κληρονομική διαδοχή», όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης, ορίζει στην παράγραφο 1 τα εξής:
«Κατά τον θάνατο ενός προσώπου (επαγωγή κληρονομίας), η περιουσία του ως σύνολο (κληρονομία) περιέρχεται σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμους).»
Η διαφορά της κύριας δίκης και τα προδικαστικά ερωτήματα
22 Την 1η Μαρτίου 2013 ο οικείος διαθέτης και η σύζυγός του συνέταξαν συνδιαθήκη με την οποία ο ένας όριζε τον άλλο ως μόνο κληρονόμο εκείνου που θα αποβίωνε πρώτος, τη δε θυγατέρα τους ως μόνη κληρονόμο εκείνου εκ των συζύγων που θα αποβίωνε τελευταίος.
23 Ο ως άνω διαθέτης, του οποίου ο τόπος της τελευταίας συνήθους διαμονής βρισκόταν στη Γερμανία, απεβίωσε στις 5 Οκτωβρίου 2015, ενώ η κόρη του απεβίωσε στις 5 Ιανουαρίου 2019 και η σύζυγός του στις 21 Φεβρουαρίου 2022. Η κληρονομία του διαθέτη (στο εξής: θανών) περιελάμβανε, μεταξύ άλλων, ακίνητο ευρισκόμενο στην επικράτεια της Τσεχικής Δημοκρατίας.
24 Στις 27 Απριλίου 2023 οι πέντε αιτούντες και νυν αναιρεσείοντες της κύριας δίκης, υπό την ιδιότητά τους ως τέκνων της αποθανούσας θυγατέρας του θανόντος, υπέβαλαν ενώπιον του Amtsgericht Fürth (ειρηνοδικείου Fürth, Γερμανία) αίτηση για τη χορήγηση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου με σκοπό, μεταξύ άλλων, τη διευθέτηση της κληρονομικής διαδοχής όσον αφορά το προμνημονευθέν ακίνητο. Προς τούτο, ζητούσαν η σύζυγος του θανόντος να προσδιορίζεται στο κληρονομητήριο ως μόνη κληρονόμος του, εκείνοι δε να αναγνωρίζονται ως κληρονόμοι της κληρονόμου της εν λόγω συζύγου, με το μερίδιο εκάστου εξ αυτών να αντιστοιχεί στο ένα πέμπτο της κληρονομίας. Περαιτέρω, ζητούσαν το προμνημονευθέν ακίνητο να προσδιορίζεται ρητώς στο κληρονομητήριο, καθόσον η συγκεκριμένη ταυτοποίηση ήταν απαραίτητη, κατά την εφαρμοστέα τσεχική νομοθεσία, προκειμένου η κληρονομική διαδοχή να μπορεί να καταχωρισθεί στο τσεχικό κτηματολόγιο αποκλειστικώς βάσει του κληρονομητηρίου.
25 Με απόφαση της 19ης Ιουλίου 2023 το Amtsgericht Fürth (ειρηνοδικείο Fürth) απέρριψε το αίτημα των αναιρεσειόντων της κύριας δίκης περί ρητού προσδιορισμού του ευρισκόμενου στην Τσεχική Δημοκρατία ακινήτου με το επίμαχο στην υπόθεση της κύριας δίκης ευρωπαϊκό κληρονομητήριο.
26 Με απόφαση της 11ης Δεκεμβρίου 2023, η ως άνω απορριπτική απόφαση επικυρώθηκε από το Oberlandesgericht Nürnberg (εφετείο Νυρεμβέργης, Γερμανία). Το δευτεροβάθμιο δικαστήριο έκρινε ότι η αμιγώς πληροφοριακού χαρακτήρα μνεία επιμέρους περιουσιακών στοιχείων στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο, τα οποία δεν καταλαμβάνονται από τεκμήριο ούτε και αφορούν την προστασία της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης βάσει του κανονισμού 650/2012, θα αντέβαινε στον σκοπό του εν λόγω κανονισμού ο οποίος συνίσταται στην καθιέρωση εγγράφου με τυποποιημένο περιεχόμενο που είναι δυνατόν να χρησιμοποιείται ευχερώς εντός όλων των κρατών μελών. Επισήμανε επίσης ότι δεν προβλέπεται υποχρέωση της εκδίδουσας το κληρονομητήριο αρχής να διακριβώνει αν ο θανών ήταν ο κύριος συγκεκριμένου περιουσιακού στοιχείου κατά τον χρόνο του θανάτου του. Κατά το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, θα υπονομευόταν η ασφάλεια των συναλλαγών εάν απλές δηλώσεις κληρονόμου μνημονεύονταν στο κληρονομητήριο, καθόσον μια τέτοια μνεία θα προκαλούσε την εντύπωση ότι οι δηλώσεις αυτές αποτελούν μέρος δημοσίου εγγράφου.
27 Οι αναιρεσείοντες της κύριας δίκης άσκησαν αναίρεση κατά της ανωτέρω αποφάσεως ενώπιον του Bundesgerichtshof (Ανωτάτου Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου, Γερμανία), ήτοι του αιτούντος δικαστηρίου, με αίτημα τη χορήγηση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου στο οποίο θα προσδιορίζεται με συγκεκριμένο τρόπο το ευρισκόμενο στην Τσεχική Δημοκρατία ακίνητο.
28 Διατηρώντας αμφιβολίες επ’ αυτού, το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι στη Γερμανία διαπιστώνεται διχογνωμία ως προς την ανάγκη μνείας επιμέρους στοιχείων της κληρονομιαίας περιουσίας στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο. Σύμφωνα με μια πρώτη θέση, με την οποία συντάσσεται μέρος της νομολογίας και της νομικής θεωρίας, η μνεία αυτή αποκλείεται σε περίπτωση κατά την οποία η κληρονομική διαδοχή διέπεται από το γερμανικό δίκαιο, στο μέτρο που το συγκεκριμένο δίκαιο στηρίζεται στην αρχή της καθολικής διαδοχής κατά το άρθρο 1922 του αστικού κώδικα, όπως ίσχυε κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών της διαφοράς της κύριας δίκης. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της ως άνω θέσεως, η μνεία των περιουσιακών στοιχείων που προβλέπεται στο άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, είναι σκόπιμη μόνον στο πλαίσιο κληρονομικής διαδοχής διεπόμενης από αλλοδαπό δίκαιο και αφορώσας πλείονες κληρονόμους, ένας εκ των οποίων προτίθεται να κατοχυρώσει τα δικαιώματά του επί των περιουσιακών στοιχείων τα οποία του αποδόθηκαν ατομικώς. Ωστόσο, κατόπιν της εκδόσεως της αποφάσεως της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras (C‑354/21, EU:C:2023:184), σημαντικό μέρος της νομικής θεωρίας συντάσσεται με την αντίθετη άποψη, υποστηρίζοντας ότι ο σκοπός του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου, ο οποίος συνίσταται στην απλούστευση της ρυθμίσεως της κληρονομικής διαδοχής στα κράτη μέλη, συνηγορεί υπέρ της ανάγκης μνείας των επιμέρους περιουσιακών στοιχείων στο εν λόγω κληρονομητήριο.
29 Στο ως άνω πλαίσιο, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί, κατά πρώτον, αν το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 επιτάσσει να μνημονεύει το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο τα κρίσιμα στοιχεία για την ταυτοποίηση ακινήτου ευρισκομένου σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου, σε περίπτωση κατά την οποία οι ενδιαφερόμενοι κληρονόμοι ζητούν να περιληφθούν στο κληρονομητήριο τα εν λόγω στοιχεία προκειμένου να καταχωρισθούν στο κτηματολόγιο του κράτους μέλους όπου βρίσκεται το ακίνητο ως κύριοι του ακινήτου, εφόσον τα στοιχεία αυτά απαιτούνται, για τη συγκεκριμένη καταχώριση βάσει του δικαίου του εν λόγω κράτους μέλους (lex rei sitae). Διερωτάται, ειδικότερα, αν υφίσταται τέτοια υποχρέωση όταν, βάσει του προμνημονευθέντος δικαίου, η καταχώριση αποκλειστικώς βάσει ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου είναι δυνατή μόνον εφόσον το κληρονομητήριο περιέχει ταυτοποίηση του οικείου περιουσιακού στοιχείου. Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, σε περίπτωση καταφατικής απαντήσεως, δεν είναι δυνατή η επίτευξη των σκοπών που επιδιώκονται με τον κανονισμό καθόσον, αφενός, τα δικαιώματα των κληρονόμων ενδέχεται να μην κατοχυρώνονται αποτελεσματικώς και, αφετέρου, η έκδοση τέτοιου κληρονομητηρίου μπορεί να συνεπάγεται καθυστερήσεις και επιπλέον έξοδα οσάκις η εκδίδουσα αρχή διατηρεί αμφιβολίες ως προς το αν ακίνητο περιλαμβάνεται στην επίμαχη κληρονομία και οσάκις ενδέχεται να απαιτούνται νομικές γνωμοδοτήσεις, συλλογή αποδεικτικών στοιχείων και μετάφραση εγγράφων.
30 Κατά δεύτερον, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να κριθεί αν η απάντηση που θα δοθεί στο μνημονευόμενο στην προηγούμενη σκέψη ερώτημα επηρεάζεται από το γεγονός ότι, βάσει του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στην επίμαχη κληρονομική διαδοχή (lex successionis), η περιουσία του θανόντος επάγεται στον ενδιαφερόμενο κληρονόμο υπό το καθεστώς «καθολικής διαδοχής». Διερωτάται, ειδικότερα, μήπως η υποχρεωτική μνεία, στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο, των πληροφοριών σχετικά με το ακίνητο, οι οποίες απαιτούνται βάσει της lex rei sitae, συνιστά σε τέτοια περίπτωση άσκοπη τυπολατρία, δεδομένου ότι, κατά το προμνημονευθέν καθεστώς, το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων του θανόντος επάγεται στον κληρονόμο με τον θάνατο του κληρονομουμένου.
31 Κατά τρίτον, το αιτούν δικαστήριο διερωτάται ποια σημασία έχει, προκειμένου να δοθεί απάντηση στο πρώτο ερώτημα, το γεγονός ότι, βάσει της lex rei sitae, η καταχώριση ακινήτου στο κτηματολόγιο του κράτους μέλους όπου βρίσκεται το ακίνητο είναι δυνατή σε περίπτωση που το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο δεν περιέχει τις πληροφορίες που απαιτούνται βάσει του προμνημονευθέντος δικαίου, πλην όμως συνοδεύεται από έγγραφη δήλωση του ενδιαφερόμενου κληρονόμου, ή ενδεχομένως των κληρονόμων αυτού, σχετικά με το συγκεκριμένο ακίνητο. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει συναφώς ότι, εν προκειμένω, το εφαρμοστέο τσεχικό δίκαιο, συγκεκριμένα δε τα άρθρα 66 και 60 του vyhláška č. 357/2013 Sb., o katastru nemovitostí (katastrální vyhláška) [διατάγματος 357/2013, περί κτηματολογίου (στο εξής: διάταγμα περί κτηματολογίου)], παρέχουν στον κληρονόμο τη δυνατότητα υποβολής δηλώσεως προκειμένου η υπηρεσία κτηματολογίου να καταχωρίσει σε αυτό στοιχείο της κληρονομιαίας περιουσίας σε περίπτωση κατά την οποία το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο δεν μνημονεύει τα απαραίτητα για την καταχώριση στοιχεία, επειδή, στην έννομη τάξη του κράτους μέλους εκδόσεως του κληρονομητηρίου, δεν επιτρέπεται η μνεία τέτοιων στοιχείων στο κληρονομητήριο.
32 Υπό τις ως άνω συνθήκες, το Bundesgerichtshof (Ανώτατο Ομοσπονδιακό Δικαστήριο) αποφάσισε να αναστείλει την ενώπιόν του διαδικασία και να υποβάλει στο Δικαστήριο τα ακόλουθα προδικαστικά ερωτήματα:
«1) Έχει το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 την έννοια ότι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο πρέπει να περιέχει τα στοιχεία που απαιτούνται, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο του κράτους όπου βρίσκεται το ακίνητο, για την καταχώριση του κληρονόμου ως ιδιοκτήτη στο κτηματολόγιο αναφορικά με ακίνητο της κληρονομίας το οποίο βρίσκεται σε διαφορετικό κράτος μέλος από το κράτος της εκδίδουσας αρχής, όταν ο κληρονόμος έχει ζητήσει να αναγράφονται τα στοιχεία αυτά στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο προς τον σκοπό της καταχώρισής του ως ιδιοκτήτη στο κτηματολόγιο του κράτους όπου βρίσκεται το ακίνητο και, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο του εν λόγω κράτους, η καταχώριση στο κτηματολόγιο, στην περίπτωση κατά την οποία το [εν λόγω] κληρονομητήριο είναι το μόνο έγγραφο που υποβάλλεται προς θεμελίωση της αίτησης καταχώρισης, μπορεί να γίνει μόνον εφόσον το [ως άνω] κληρονομητήριο περιέχει τα εν λόγω στοιχεία;
2) Έχει σημασία για την απάντηση στο πρώτο ερώτημα αν, βάσει του εφαρμοστέου κληρονομικού δικαίου, η μεταβίβαση της κληρονομίας γίνεται μέσω καθολικής κληρονομικής διαδοχής;
3) Έχει σημασία για την απάντηση στο πρώτο ερώτημα αν, αντί της υποβολής ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου το οποίο να περιέχει τα μνημονευόμενα στο πρώτο ερώτημα στοιχεία, η καταχώριση στο κτηματολόγιο του κράτους όπου βρίσκεται το ακίνητο κατά τα διαλαμβανόμενα στο πρώτο ερώτημα μπορεί επίσης να γίνει, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο του εν λόγω κράτους, διά της υποβολής, από τον κληρονόμο ή, μετά τον θάνατό του, από τον κληρονόμο του, στην κτηματολογική αρχή του κράτους όπου βρίσκεται το ακίνητο, ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου το οποίο δεν περιέχει μεν τα αναφερόμενα στο πρώτο ερώτημα στοιχεία, αλλά συνοδεύεται από ένα ακόμη έγγραφο, το οποίο περιέχει δήλωση του κληρονόμου ή, μετά τον θάνατό του, δήλωση του κληρονόμου του;»
Επί των προδικαστικών ερωτημάτων
Επί του πρώτου προδικαστικού ερωτήματος
33 Με το πρώτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, έχει την έννοια ότι η εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή υποχρεούται να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου περιλαμβανόμενου στη σχετική κληρονομία και ευρισκόμενου σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου, σε περίπτωση κατά την οποία οι αιτούντες ζητούν τη χορήγησή του προς τον σκοπό της καταχωρίσεως δικαιώματος κυριότητας επί του εν λόγω ακινήτου στο κτηματολόγιο του πρώτου κράτους μέλους, του οποίου η νομοθεσία απαιτεί να μνημονεύονται οι ως άνω πληροφορίες στο κληρονομητήριο προκειμένου η συγκεκριμένη καταχώριση να καταστεί δυνατή αποκλειστικώς βάσει του προμνημονευθέντος εγγράφου.
34 Υπενθυμίζεται ότι με το άρθρο 68 του κανονισμού 650/2012, το οποίο περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο VI του κανονισμού, καθορίζεται, όπως δηλώνει ο τίτλος του άρθρου, το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου, το οποίο διέπεται από αυτοτελές νομικό καθεστώς που θεσπίζεται με τις διατάξεις του προμνημονευθέντος κεφαλαίου VI [πρβλ. αποφάσεις της 16ης Ιουλίου 2020, E. E. (Διεθνής δικαιοδοσία και εφαρμοστέο δίκαιο στην κληρονομική διαδοχή), C‑80/19, EU:C:2020:569, σκέψη 70, και της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, σκέψη 40 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία]. Ως προς τούτο, το εν λόγω άρθρο 68 ορίζει ότι, σε περίπτωση κατά την οποία ζητείται τέτοιο κληρονομητήριο, αυτό πρέπει να περιέχει τις πληροφορίες που μνημονεύονται στο συγκεκριμένο άρθρο «στην έκταση που επιβάλλεται από τον σκοπό για τον οποίο αυτό ζητείται». Μεταξύ των ως άνω πληροφοριών καταλέγονται, κατά το στοιχείο ιβʹ του άρθρου, «[η] κληρονομική μερίδα κάθε κληρονόμου και, κατά περίπτωση, απαρίθμηση των δικαιωμάτων ή/και περιουσιακών στοιχείων για κάθε συγκεκριμένο κληρονόμο».
35 Το αιτούν δικαστήριο ζητεί συναφώς να διευκρινισθεί, μεταξύ άλλων, αν από το γράμμα του άρθρου 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012, ειδικότερα δε από τη χρήση των όρων «κατά περίπτωση» και «συγκεκριμένος κληρονόμος», προκύπτει ότι η διάταξη επιτάσσει την ταυτοποίηση, σε ευρωπαϊκό κληρονομητήριο, του οικείου ακινήτου αποκλειστικώς σε περίπτωση κατά την οποία το ακίνητο περιέρχεται στην κυριότητα ενός μεταξύ πλειόνων συγκληρονόμων.
36 Επισημαίνεται ότι, κατά πάγια νομολογία, για την ερμηνεία διατάξεως του δικαίου της Ένωσης, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη όχι μόνον το γράμμα της, αλλά και το πλαίσιο στο οποίο αυτή εντάσσεται και οι σκοποί που επιδιώκονται με τη ρύθμιση της οποίας αποτελεί μέρος (βλ. αποφάσεις της 17ης Νοεμβρίου 1983, Merck, 292/82, EU:C:1983:335, σκέψη 12, και της 23ης Ιανουαρίου 2025, Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, σκέψη 39).
37 Κατά πρώτον, από το γράμμα του άρθρου 68 του κανονισμού 650/2012 προκύπτει άνευ αμφισημίας ότι το γεγονός ότι οι επίμαχες πληροφορίες «επιβάλλ[ον]ται από τον σκοπό» που επιδιώκει ο αιτών την έκδοση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου αποτελεί παράγοντα αποφασιστικής σημασίας για τον καθορισμό των στοιχείων που πρέπει να περιέχει το κληρονομητήριο.
38 Επιπλέον, το Δικαστήριο έχει επισημάνει ότι, ειδικώς στην περίπτωση κατά την οποία το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο υποβάλλεται ως ο τίτλος βάσει του οποίου ζητείται η καταχώριση κληρονομιαίου ακινήτου στο οικείο μητρώο, το άρθρο 68 του κανονισμού 650/2012 προβλέπει τις πληροφορίες τις οποίες πρέπει κατ’ ελάχιστον να περιέχει το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο. Διευκρίνισε επίσης ότι το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου μπορεί να διαφέρει κατά περίπτωση, ανάλογα με τους σκοπούς για τους οποίους εκδίδεται [πρβλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, σκέψη 45].
39 Εν προκειμένω, το αιτούν δικαστήριο ζητεί να διευκρινισθεί αν ένα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο πρέπει να περιέχει τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου το οποίο περιλαμβάνεται στην κληρονομιαία περιουσία και το οποίο βρίσκεται σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου, σε περίπτωση που, αφενός μεν, ο αιτών ζητεί τη μνεία των συγκεκριμένων πληροφοριών προς τον σκοπό καταχωρίσεως στο κτηματολόγιο του πρώτου κράτους μέλους, αφετέρου δε, η νομοθεσία του συγκεκριμένου κράτους μέλους εξαρτά την καταχώριση, όταν αυτή ζητείται αποκλειστικώς βάσει του κληρονομητηρίου, από την προϋπόθεση να προσδιορίζεται στο κληρονομητήριο το οικείο ακίνητο, με συνέπεια η εν λόγω μνεία να είναι απαραίτητη για τη ζητούμενη καταχώριση.
40 Επομένως, υπό τις περιστάσεις οι οποίες περιγράφονται στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα και από τις οποίες συνάγεται ότι η μνεία ακινήτου περιλαμβανομένου στην οικεία κληρονομία και ευρισκομένου σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου καθίσταται αναγκαία για τον σκοπό προς τον οποίο εκδίδεται το κληρονομητήριο, το γράμμα του άρθρου 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 επιδέχεται ερμηνεία κατά την οποία η εκδίδουσα το κληρονομητήριο αρχή υποχρεούται να μνημονεύει σε αυτό τα στοιχεία ταυτοποιήσεως του συγκεκριμένου ακινήτου.
41 Επιπλέον, οι όροι «κατά περίπτωση» και «συγκεκριμένος κληρονόμος», κατά το στοιχείο ιβʹ του εν λόγω άρθρου 68, δεν μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι συνεπάγονται ότι η ταυτοποίηση επιμέρους στοιχείου της κληρονομιαίας περιουσίας σε ευρωπαϊκό κληρονομητήριο απαιτείται μόνον σε περίπτωση μεταβιβάσεως της κυριότητας του ακινήτου σε έναν μεταξύ πλειόνων συγκληρονόμων, δεδομένου ότι η ανωτέρω ταυτοποίηση μπορεί να είναι αναγκαία και σε άλλες περιπτώσεις, λαμβανομένου υπόψη του σκοπού που επιδιώκει ο αιτών την έκδοση του κληρονομητηρίου. Οι υπό εξέταση όροι πρέπει να νοηθούν ως έχοντες τη σημασία ότι ο κατάλογος των δικαιωμάτων και/ή των περιουσιακών στοιχείων που περιλαμβάνονται στην κληρονομία δεν πρέπει να μνημονεύεται στο κληρονομητήριο κατά σύστημα, αλλά μόνον όταν τούτο απαιτείται από τον σκοπό για τον οποίο εκδίδεται το κληρονομητήριο.
42 Κατά δεύτερον, όσον αφορά το πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012, επισημαίνεται, κατ’ αρχάς, ότι, βάσει πλειόνων διατάξεων του εν λόγω κανονισμού, ο σκοπός της αιτήσεως για την έκδοση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου συνδέεται άμεσα με το περιεχόμενο του κληρονομητηρίου.
43 Συγκεκριμένα, το άρθρο 63 του κανονισμού 650/2012, σχετικά με τον σκοπό του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου, προβλέπει στην παράγραφο 1 ότι το εν λόγω κληρονομητήριο προορίζεται για χρήση εκ μέρους, μεταξύ άλλων, των κληρονόμων οι οποίοι προτίθενται να επικαλεσθούν την ιδιότητά τους ή να ασκήσουν τα δικαιώματά τους σε άλλο κράτος μέλος. Με την παράγραφο 2, στοιχεία αʹ και βʹ, του προμνημονευθέντος άρθρου 63 διευκρινίζεται ότι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ιδίως για να αποδειχθούν η ιδιότητα και/ή τα δικαιώματα εκάστου κληρονόμου που μνημονεύεται στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο ή η κληρονομική μερίδα του, καθώς και η επαγωγή ενός ή περισσότερων συγκεκριμένων περιουσιακών στοιχείων που αποτελούν τμήμα της κληρονομιαίας περιουσίας στον ή στους κληρονόμους (πρβλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, σκέψη 43).
44 Συναφώς, η αίτηση πρέπει να περιέχει τις πληροφορίες που απαριθμούνται στο άρθρο 65, παράγραφος 3, του κανονισμού, ιδίως δε τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται το κληρονομητήριο σύμφωνα με το άρθρο 63 του κανονισμού, υπό την προϋπόθεση ότι οι εν λόγω πληροφορίες είναι απαραίτητες προκειμένου η εκδίδουσα αρχή να έχει τη δυνατότητα να πιστοποιήσει τα στοιχεία που υποβάλλει προς τούτο ο αιτών. Επιπλέον, η αίτηση πρέπει να συνοδεύεται από τα σχετικά έγγραφα, είτε στο πρωτότυπο είτε μέσω αντιγράφων των οποίων έχει πιστοποιηθεί προσηκόντως η γνησιότητα.
45 Τέλος, ο αντίκτυπος του σκοπού για τον οποίο ζητείται ευρωπαϊκό κληρονομητήριο επί του περιεχομένου του εν λόγω εγγράφου αντικατοπτρίζεται και στο άρθρο 69 του κανονισμού 650/2012, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 71 του κανονισμού, στο οποίο απαριθμούνται τα έννομα αποτελέσματα που παράγει το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο στο σύνολο των κρατών μελών. Από το προμνημονευθέν άρθρο 69 συνάγεται ότι το πρόσωπο που καθορίζεται στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο ως κληρονόμος θεωρείται ως έχον την ιδιότητα που μνημονεύεται στο εν λόγω κληρονομητήριο και/ή ότι κατέχει τα δικαιώματα ή τις εξουσίες που προσδιορίζονται στο συγκεκριμένο έγγραφο, το οποίο τεκμαίρεται ότι πιστοποιεί επακριβώς τα στοιχεία που έχουν διαπιστωθεί βάσει του εφαρμοστέου στην κληρονομική διαδοχή δικαίου ή βάσει οποιουδήποτε άλλου δικαίου είναι εφαρμοστέο σε επιμέρους στοιχεία της κληρονομικής διαδοχής. Συνεπώς, ο κληρονόμος στον οποίο έχει χορηγηθεί ευρωπαϊκό κληρονομητήριο στο κράτος μέλος της συνήθους διαμονής του κληρονομουμένου μπορεί να το χρησιμοποιήσει στα λοιπά κράτη μέλη όπου υπάρχουν περιουσιακά στοιχεία του κληρονομουμένου (πρβλ. αποφάσεις της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, σκέψη 44, και της 23ης Ιανουαρίου 2025, Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, σκέψη 52).
46 Τέλος, όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των διατάξεων του κανονισμού 650/2012 περί ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου και των εφαρμοστέων κανόνων εθνικού δικαίου, υπενθυμίζεται ότι, κατά τη νομολογία του Δικαστηρίου, οι εν λόγω διατάξεις δεν εμποδίζουν τα κράτη μέλη να καθορίζουν τις προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται για την καταχώριση εμπράγματων δικαιωμάτων επί ακινήτων, σύμφωνα με την αιτιολογική σκέψη 18 του κανονισμού, η οποία παραπέμπει στη lex rei sitae. Επομένως, το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ιβʹ, το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, και το άρθρο 69, παράγραφος 5, του κανονισμού δεν αντιτίθενται σε ρύθμιση κράτους μέλους η οποία προβλέπει ότι είναι δυνατόν να απορριφθεί αίτηση καταχωρίσεως ακινήτου στο κτηματολόγιο του συγκεκριμένου κράτους μέλους σε περίπτωση κατά την οποία το μόνο έγγραφο που υποβάλλεται προς στήριξη της αιτήσεως είναι ευρωπαϊκό κληρονομητήριο στο οποίο δεν προσδιορίζεται το συγκεκριμένο ακίνητο (πρβλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, σκέψεις 47 έως 53).
47 Επιπροσθέτως, η περίπτωση κατά την οποία η ταυτοποίηση στοιχείου της κληρονομιαίας περιουσίας είναι απαραίτητη προκειμένου κληρονόμος να έχει τη δυνατότητα να αποδείξει ότι το εν λόγω περιουσιακό στοιχείο περιήλθε στην κυριότητά του, ιδίως δε όταν η ταυτοποίηση απαιτείται από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το οικείο μητρώο, μνημονεύεται και στο σημείο 9 του παραρτήματος IV του εντύπου V, το οποίο παρατίθεται στο παράρτημα 5 του εκτελεστικού κανονισμού 1329/2014 και το οποίο υποχρεούται να χρησιμοποιεί η εκδίδουσα αρχή προκειμένου να εκδώσει το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο (πρβλ. απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2025, Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, σκέψη 49 και εκεί μνημονευόμενη νομολογία), όπως επισημαίνεται στην υποσημείωση 13 του προμνημονευθέντος παραρτήματος IV.
48 Από το σύνολο των προμνημονευθεισών διατάξεων του κανονισμού 650/2012 προκύπτει ότι η επαγωγή συγκεκριμένων στοιχείων της κληρονομιαίας περιουσίας στον οικείο κληρονόμο ή στους οικείους κληρονόμους συνιστά έναν από τους σκοπούς για τους μπορεί να εκδοθεί ευρωπαϊκό κληρονομητήριο. Εξ αυτών συνάγεται επίσης ότι το περιεχόμενο του κληρονομητηρίου εξαρτάται, ιδίως, από το αν είναι απαραίτητη η ζητούμενη από τον αιτούντα μνεία στοιχείων σε σχέση με τον σκοπό για τον οποίο εκδίδεται το κληρονομητήριο. Τούτο ισχύει, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση του προσδιορισμού ακινήτου το οποίο περιλαμβάνεται στην κληρονομιαία περιουσία και το οποίο βρίσκεται σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου, όταν η συγκεκριμένη μνεία απαιτείται για την καταχώριση στο κτηματολόγιο του πρώτου κράτους μέλους, όπως συμβαίνει στο πλαίσιο της διαφοράς της κύριας δίκης.
49 Κατά τρίτον, υπενθυμίζεται ότι οι σκοποί που επιδιώκονται με τον κανονισμό 650/2012 συνίστανται, μεταξύ άλλων, όπως προκύπτει από τις αιτιολογικές του σκέψεις 7, 8 και 80, στο να καταστεί ευχερέστερη η εκ μέρους των κληρονόμων άσκηση των δικαιωμάτων τους, τα οποία πρέπει να διασφαλίζονται κατά αποτελεσματικό τρόπο, στο πλαίσιο κληρονομικής διαδοχής με διασυνοριακές επιπτώσεις (πρβλ. αποφάσεις της 1ης Μαρτίου 2018, Mahnkopf, C‑558/16, EU:C:2018:138, σκέψη 35, της 23ης Ιανουαρίου 2025, Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, σκέψη 50, και της 27ης Μαρτίου 2025, Ławida, C‑57/24, EU:C:2025:217, σκέψη 37).
50 Ειδικότερα, στην αιτιολογική σκέψη 67 του κανονισμού επισημαίνεται ότι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο θεσπίσθηκε προκειμένου οι κληρονόμοι, μεταξύ άλλων, να μπορούν να αποδείξουν ευχερώς την ιδιότητα και/ή τα δικαιώματα και τις εξουσίες τους σε άλλο κράτος μέλος, όπως, επί παραδείγματι, στο κράτος μέλος στο οποίο βρίσκονται στοιχεία της κληρονομιαίας περιουσίας, με στόχο την ταχεία, ευχερή και αποτελεσματική διευθέτηση μιας τέτοιας κληρονομικής διαδοχής (πρβλ. αποφάσεις της 1ης Μαρτίου 2018, Mahnkopf, C‑558/16, EU:C:2018:138, σκέψη 36, της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, σκέψη 42, και της 23ης Ιανουαρίου 2025, Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, σκέψη 51).
51 Συνεπώς, το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αποσκοπεί να παράσχει στους κληρονόμους τη δυνατότητα να επικαλούνται τα δικαιώματά τους σε ένα ή πλείονα κράτη μέλη διαφορετικά από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου και, ως εκ τούτου, να τους απαλλάξει από την υποχρέωση να απευθύνονται σε διάφορες αρχές των εν λόγω κρατών μελών. Επομένως, η ερμηνεία του άρθρου 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 κατά την οποία το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου καθορίζεται αναλόγως του σκοπού για τον οποίον εκδίδεται καθιστά δυνατή τη διασφάλιση της πρακτικής αποτελεσματικότητας της προμνημονευθείσας διατάξεως, λαμβανομένων προσηκόντως υπόψη των συμφερόντων των ενδιαφερόμενων κληρονόμων, και της επιτεύξεως των σκοπών που επιδιώκονται κατ’ αυτόν τον τρόπο με τον εν λόγω κανονισμό, εν γένει, και με το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο, ειδικότερα.
52 Σε περίπτωση, όμως, όπως η επίμαχη στην κύρια δίκη, ο ατελής ως προς τα μνημονευόμενα στοιχεία χαρακτήρας ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου είναι δυνατόν να παρακωλύσει τη χρήση του προς τον σκοπό για τον οποίο ζητήθηκε, ήτοι, εν προκειμένω, την πιστοποίηση της κτήσεως δικαιώματος κυριότητας επί του οικείου περιουσιακού στοιχείου. Επομένως, προκειμένου να διασφαλισθεί η επίτευξη των σκοπών που μνημονεύονται στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως, η εκδίδουσα αρχή οφείλει να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τα στοιχεία ταυτοποιήσεως ακινήτου όταν αυτό ζητείται προς τον σκοπό καταχωρίσεως σε κτηματολόγιο η οποία, κατ’ εφαρμογήν του δικαίου του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το ακίνητο και στο οποίο τηρείται το κτηματολόγιο, δεν είναι δυνατή αποκλειστικώς βάσει του κληρονομητηρίου άνευ μνείας των εν λόγω στοιχείων. Επιπλέον, προκειμένου να διασφαλισθούν η εφαρμογή και η πρακτική αποτελεσματικότητα του άρθρου 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012, η προμνημονευθείσα υποχρέωση της εκδίδουσας αρχής δεν μπορεί να περιορισθεί ώστε να καταλαμβάνει μόνον τις περιπτώσεις που διαλαμβάνονται στη σκέψη 35 της παρούσας αποφάσεως, ήτοι όταν το ακίνητο περιέρχεται στην κυριότητα ενός μεταξύ πλειόνων συγκληρονόμων.
53 Κατά συνέπεια, βάσει του γράμματος του άρθρου 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012, του πλαισίου στο οποίο εντάσσεται η συγκεκριμένη διάταξη και των σκοπών που επιδιώκονται με τον εν λόγω κανονισμό, η προμνημονευθείσα διάταξη πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι επιβάλλει στην εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή την υποχρέωση να μνημονεύει σε αυτό τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου του οποίου η κυριότητα περιέρχεται σε κληρονόμο ή σε κληρονόμους στις περιπτώσεις που οι συγκεκριμένες πληροφορίες είναι απαραίτητες για την καταχώριση, αποκλειστικώς βάσει του κληρονομητηρίου, στο κτηματολόγιο του κράτους μέλους εντός του οποίου βρίσκεται το ακίνητο.
54 Η ως άνω ερμηνεία του άρθρου 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 δεν κλονίζεται από τις πρακτικής φύσεως αμφιβολίες τις οποίες διατυπώνει το αιτούν δικαστήριο και κατά τις οποίες η συγκεκριμένη ερμηνεία θα υποχρέωνε την εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή να προβαίνει, κατά περίπτωση, σε ενέργειες προκειμένου να καθορίσει αν το οικείο ακίνητο περιλαμβάνεται πράγματι στην κληρονομιαία περιουσία βάσει του δικαίου του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται. Κατά το αιτούν δικαστήριο, τέτοιες ενέργειες είναι δυνατόν να συνεπάγονται επιπλέον έξοδα και καθυστερήσεις που ενέχουν τον κίνδυνο να υπονομεύσουν την επίτευξη των σκοπών της απλουστεύσεως και της ταχύτητας που επιδιώκονται με τον κανονισμό, εμπόδια τα οποία δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπισθούν με τους υφιστάμενους μηχανισμούς συνεργασίας μεταξύ των αρμοδίων αρχών των κρατών μελών.
55 Επιβάλλεται, πράγματι, η διαπίστωση ότι, μολονότι ο συγκεκριμένος έλεγχος μπορεί να συνεπάγεται επιπλέον έξοδα και καθυστερήσεις, η εκ μέρους της εκδίδουσας ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχής παράλειψη ταυτοποιήσεως ακινήτου ως περιλαμβανομένου σε κληρονομική διαδοχή ενέχει το μείζονος σημασίας μειονέκτημα να υπονομεύει την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων του ενδιαφερόμενου κληρονόμου. Σύμφωνα, όμως, με την αιτιολογική σκέψη 7 του κανονισμού 650/2012, πρέπει να διευκολύνεται η ομαλή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς μέσω της εξάλειψης των εμποδίων για την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών, οι οποίοι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην προσπάθεια να ασκήσουν τα δικαιώματά τους στο πλαίσιο μιας κληρονομικής διαδοχής που έχει διασυνοριακές επιπτώσεις, και να κατοχυρώνονται με αποτελεσματικότητα τα δικαιώματα, μεταξύ άλλων, των κληρονόμων. Αντιθέτως, η έκδοση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου που δεν περιέχει τις πληροφορίες που απαιτούνται βάσει του δικαίου του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το οικείο στοιχείο της κληρονομιαίας περιουσίας και στο οποίο τηρείται το σχετικό μητρώο στερεί από τον ενδιαφερόμενο κληρονόμο τη δυνατότητα λυσιτελούς χρήσεως του κληρονομητηρίου.
56 Επιπροσθέτως, από το άρθρο 66 του κανονισμού 650/2012 προκύπτει ότι ο νομοθέτης της Ένωσης καθιέρωσε τους μηχανισμούς διερευνήσεως και διαβιβάσεως πληροφοριών μεταξύ των αρμοδίων αρχών των κρατών μελών ακριβώς προκειμένου να ελέγχονται τα στοιχεία που παρέχει ο αιτών την έκδοση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου (πρβλ. απόφαση της 17ης Ιανουαρίου 2019, Brisch, C‑102/18, EU:C:2019:34, σκέψη 35). Ειδικότερα, βάσει της παραγράφου 1 του προμνημονευθέντος άρθρου 66, παρέχεται στην εκδίδουσα το κληρονομητήριο αρχή η δυνατότητα, εφόσον το επιτρέπει το εθνικό της δίκαιο, να διενεργεί τις έρευνες που θεωρεί αναγκαίες ή να απαιτεί την προσκόμιση περαιτέρω αποδεικτικών στοιχείων. Η παράγραφος 5 του προμνημονευθέντος άρθρου 66 προβλέπει ότι η αρμόδια αρχή κράτους μέλους οφείλει να κοινοποιεί στην εκδίδουσα αρχή, κατόπιν αιτήσεως της δεύτερης, τις πληροφορίες που μνημονεύονται σε κτηματολόγια και λοιπά αρχεία όπου τηρούνται έγγραφα και παρατίθενται πραγματικά περιστατικά τα οποία αφορούν την κληρονομική διαδοχή. Με την αιτιολογική σκέψη 68 του κανονισμού επισημαίνεται επίσης ότι με το συγκεκριμένο νομοθέτημα προβλέπεται ανταλλαγή πληροφοριών ως προς τις διατυπώσεις που απαιτούνται για την καταχώριση ακινήτου στο κράτος μέλος όπου τηρείται το κτηματολόγιο. Συνεπώς, πρακτικές δυσχέρειες όπως αυτές που μνημονεύει το αιτούν δικαστήριο ελήφθησαν υπόψη από τον νομοθέτη της Ένωσης, ο δε κανονισμός καθιερώνει μηχανισμούς που έχουν ως σκοπό την υπέρβασή τους.
57 Επιπλέον, κατά το αιτούν δικαστήριο, το περιεχόμενο της αιτιολογικής σκέψεως 71 του κανονισμού 650/2012 φαίνεται να αποκλείει το ενδεχόμενο η αποδεικτική ισχύς του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου να καταλαμβάνει το ζήτημα αν ένα συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο ανήκε στον κληρονομούμενο. Εκτιμά ότι από το άρθρο 66, παράγραφος 1, από το άρθρο 67, παράγραφος 1, πρώτο εδάφιο, και από το άρθρο 69, παράγραφοι 2 έως 4, του κανονισμού φαίνεται να συνάγεται ότι, σε περίπτωση κατά την οποία ένα περιουσιακό στοιχείο πρέπει να προσδιορίζεται στο κληρονομητήριο, η εκδίδουσα αρχή οφείλει να διακριβώνει ότι το συγκεκριμένο στοιχείο περιλαμβανόταν πράγματι στην περιουσία του κληρονομουμένου.
58 Υπενθυμίζεται συναφώς ότι με την αιτιολογική σκέψη 71 του κανονισμού 650/2012 επισημαίνεται ότι η αποδεικτική ισχύς που αναγνωρίζεται στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο δεν θα πρέπει να καταλαμβάνει το ζήτημα αν συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο ανήκε στον θανόντα, δεδομένου ότι το επίμαχο ζήτημα δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, όπως αυτό ορίζεται στο άρθρο του 1. Από την αιτιολογική σκέψη 18 του προμνημονευθέντος κανονισμού προκύπτει ότι οι αρχές του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το σχετικό μητρώο μπορούν να ελέγχουν αν το δικαίωμα του κληρονομουμένου επί της κληρονομιαίας περιουσίας που μνημονεύεται στο έγγραφο το οποίο υποβάλλεται προς καταχώριση είναι δικαίωμα που καταχωρίζεται ως τέτοιο στο μητρώο ή που αποδεικνύεται άλλως, σύμφωνα με το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το μητρώο. Κατά συνέπεια, το γεγονός ότι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο στερείται αποδεικτικής ισχύος ως προς το ζήτημα αν συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο ανήκε στον θανόντα δεν επηρεάζει την υποχρέωση της εκδίδουσας αρχής να προσδιορίζει περιουσιακό στοιχείο στο κληρονομητήριο, όταν τούτο είναι απαραίτητο για τον σκοπό προς τον οποίο εκδίδεται το κληρονομητήριο.
59 Το άρθρο 69, παράγραφος 2, του κανονισμού 650/2012, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα της αιτιολογικής σκέψεως 71 του εν λόγω κανονισμού, ορίζει ότι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο τεκμαίρεται ότι πιστοποιεί επακριβώς μόνον τα στοιχεία που έχουν διακριβωθεί βάσει του εφαρμοστέου στην κληρονομική διαδοχή δικαίου, το οποίο καθορίζεται με τις διατάξεις του κεφαλαίου III του κανονισμού, ή βάσει οποιουδήποτε άλλου δικαίου είναι εφαρμοστέο επί συγκεκριμένων στοιχείων, όπως εκείνου του ουσιαστικού κύρους των διατάξεων τελευταίας βουλήσεως. Με την παράγραφο 5 του ως άνω άρθρου 69 ορίζεται επίσης ότι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο συνιστά έγκυρο τίτλο για την καταχώριση στοιχείου της κληρονομιαίας περιουσίας στο οικείο μητρώο ενός κράτους μέλους, με την επιφύλαξη των εξαιρέσεων που προβλέπονται στο άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχεία ιαʹ και ιβʹ, του κανονισμού (πρβλ. απόφαση της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras, C‑354/21, EU:C:2023:184, σκέψεις 44 και 47).
60 Επιπλέον, βάσει των άρθρων 66 και 67 του κανονισμού 650/2012, επιβάλλεται στην εκδίδουσα αρχή που εξετάζει αίτηση για τη χορήγηση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου την υποχρέωση, αφενός, να ελέγχει τις πληροφορίες που παρέχει, τις δηλώσεις που υποβάλλει και τα αποδεικτικά στοιχεία που προσκομίζει ο αιτών και, αφετέρου, να εκδίδει το κληρονομητήριο μόνον εφόσον τα προς πιστοποίηση στοιχεία διακριβώθηκαν βάσει του εφαρμοστέου στην κληρονομική διαδοχή δικαίου ή βάσει οποιουδήποτε άλλου δικαίου είναι εφαρμοστέο επί συγκεκριμένων στοιχείων της κληρονομικής διαδοχής. Επομένως, το σύστημα που καθιερώνεται με τον κανονισμό 650/2012 στηρίζεται στην παραδοχή ότι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο εκδίδεται όταν τα στοιχεία που πρέπει να πιστοποιηθούν έχουν προσηκόντως διακριβωθεί βάσει του δικαίου που διέπει την κληρονομική διαδοχή [πρβλ. διάταξη της 18ης Δεκεμβρίου 2025, BNP Paribas Fortis (Προδικαστική παραπομπή αναπληρωτή συμβολαιογράφου), C‑240/24, EU:C:2025:1019, σκέψη 46].
61 Το Δικαστήριο έχει επισημάνει συναφώς ότι, προκειμένου να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών της Ένωσης στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο, είναι επιβεβλημένο ο εν λόγω τίτλος, ο οποίος έχει αποδεικτική ισχύ βάσει του άρθρου 63, παράγραφος 2, του κανονισμού 650/2012 και παράγει τα αποτελέσματα που προβλέπονται, μεταξύ άλλων, στο άρθρο 69 του εν λόγω κανονισμού, να εκδίδεται, σύμφωνα με το άρθρο του 67, μόνον εφόσον δεν υπάρχει καμία αμφισβήτηση όσον αφορά τα στοιχεία που πρέπει να πιστοποιηθούν (πρβλ. απόφαση της 23ης Ιανουαρίου 2025, Albausy, C‑187/23, EU:C:2025:34, σκέψεις 43, 44 και 63 έως 65). Η συγκεκριμένη απαίτηση είναι κατά μείζονα λόγο σημαντική εάν ληφθεί υπόψη ότι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο παράγει αποτελέσματα έναντι όλων των προσώπων που κατονομάζονται σε αυτό, ιδίως δε έναντι όλων των κληρονόμων, ακόμη και αν δεν ζήτησαν τα ίδια την έκδοσή του (πρβλ. απόφαση της 1ης Ιουλίου 2021, Vorarlberger Landes- und Hypotheken-Bank, C‑301/20, EU:C:2021:528, σκέψη 45).
62 Αντιθέτως, ο κανονισμός 650/2012 δεν έχει την έννοια ότι επιβάλλει στην εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή την υποχρέωση να πιστοποιεί στοιχεία που δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, όπως το ζήτημα αν συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο ανήκε πράγματι στον θανόντα.
63 Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων προκύπτει ότι η εκδίδουσα αρχή οφείλει να μνημονεύει στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου που περιλαμβάνεται στην οικεία κληρονομία σε περίπτωση κατά την οποία τούτο απαιτείται από τον σκοπό για τον οποίον εκδίδεται το κληρονομητήριο, ακόμη και αν η συγκεκριμένη υποχρέωση είναι δυνατόν να προϋποθέτει, κατά περίπτωση, διακριβώσεις που κρίνονται επιβεβλημένες σε σχέση με τα προς πιστοποίηση στοιχεία. Επιπλέον, η εν λόγω αρχή δύναται να αρνηθεί την έκδοση του κληρονομητηρίου εάν υφίσταται αμφισβήτηση ως προς τα προμνημονευθέντα στοιχεία.
64 Λαμβανομένου υπόψη του ως άνω σκεπτικού, στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 έχει την έννοια ότι η εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή υποχρεούται να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου περιλαμβανόμενου στη σχετική κληρονομία και ευρισκόμενου σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου, σε περίπτωση κατά την οποία οι αιτούντες ζητούν την έκδοσή του προς τον σκοπό της καταχωρίσεως δικαιώματος κυριότητας επί του εν λόγω ακινήτου στο κτηματολόγιο του πρώτου κράτους μέλους, του οποίου η νομοθεσία απαιτεί να μνημονεύονται οι ως άνω πληροφορίες στο κληρονομητήριο προκειμένου η συγκεκριμένη καταχώριση να καταστεί δυνατή αποκλειστικώς βάσει του προμνημονευθέντος εγγράφου.
Επί του δευτέρου προδικαστικού ερωτήματος
65 Με το δεύτερο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 έχει την έννοια ότι η υπαγωγή της μεταβιβάσεως της οικείας κληρονομιαίας περιουσίας, βάσει του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στην επίμαχη κληρονομική διαδοχή, στο καθεστώς της «καθολικής κληρονομικής διαδοχής», κατά το οποίο η περιουσία του θανόντος περιέρχεται στο σύνολό της στους κληρονόμους, είναι δυνατόν να απαλλάσσει την εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή από την υποχρέωση να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου περιλαμβανόμενου στην κληρονομία και ευρισκόμενου σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου, σε περίπτωση κατά την οποία η μνεία των εν λόγω πληροφοριών αποδεικνύεται απαραίτητη για τον σκοπό προς τον οποίο εκδίδεται το κληρονομητήριο, όπως είναι εκείνος της καταχωρίσεως, αποκλειστικώς βάσει του κληρονομητηρίου, του δικαιώματος κυριότητας επί του ως άνω ακινήτου στο κτηματολόγιο του κράτους μέλους όπου βρίσκεται το ακίνητο.
66 Υπενθυμίζεται συναφώς ότι το άρθρο 1, παράγραφος 2, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012, ερμηνευόμενο υπό το πρίσμα των αιτιολογικών σκέψεων 18 και 19 του κανονισμού, ορίζει ότι οιαδήποτε καταχώριση σε μητρώο δικαιωμάτων επί ακίνητης ή κινητής περιουσίας, περιλαμβανομένων των εκ του νόμου απαιτήσεων για την καταχώριση και των αποτελεσμάτων της καταχωρίσεως ή της μη καταχωρίσεως των εν λόγω δικαιωμάτων σε μητρώο, εξαιρείται από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού, δεδομένου ότι τα συγκεκριμένα ζητήματα διέπονται από το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το μητρώο ή, όσον αφορά, τα ακίνητα, από τη lex rei sitae. Αντιθέτως, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο, η προμνημονευθείσα διάταξη δεν εξαιρεί από το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού τις προϋποθέσεις κτήσεως των εν λόγω δικαιωμάτων. Η ερμηνεία αυτή επιρρωννύεται από το άρθρο 23, παράγραφοι 1 και 2, του ίδιου κανονισμού, από το οποίο προκύπτει ότι το εφαρμοστέο στην κληρονομική διαδοχή δίκαιο, το οποίο καθορίζεται βάσει του άρθρου 21 ή του άρθρου 22 του κανονισμού, διέπει συνολικά την οικεία κληρονομική διαδοχή, ιδίως δε «τη μεταβίβαση προς τους κληρονόμους […] των περιουσιακών στοιχείων, των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων που απαρτίζουν την κληρονομία» (πρβλ. απόφαση της 12ης Οκτωβρίου 2017, Kubicka, C‑218/16, EU:C:2017:755, σκέψεις 53 έως 55).
67 Συνεπώς, όπως επισήμανε η Γερμανική Κυβέρνηση στις γραπτές παρατηρήσεις της, το δίκαιο που καθορίζεται από τον κανονισμό 650/2012 ως εφαρμοστέο στην κληρονομική διαδοχή διέπει τον τρόπο μεταβιβάσεως της περιουσίας του θανόντος και καθορίζει, εν προκειμένω, αν η μεταβίβαση πραγματοποιείται υπό καθεστώς καθολικής διαδοχής ή όχι.
68 Παρά ταύτα, διαπιστώνεται, κατά πρώτον, ότι το ενδεχόμενο η εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή να λάβει υπόψη το προβλεπόμενο από το εφαρμοστέο κληρονομικό δίκαιο «καθεστώς καθολικής κληρονομικής διαδοχής», προκειμένου να απαλλαγεί από την υποχρέωση να μνημονεύσει σε κληρονομητήριο τις πληροφορίες που απαιτούνται κατ’ εφαρμογήν του κανονισμού 650/2012, θα αντέβαινε στο άρθρο 68 του κανονισμού. Πράγματι, όπως προκύπτει από τις σκέψεις 37 και 48 της παρούσας αποφάσεως, το περιεχόμενο του εν λόγω κληρονομητηρίου πρέπει να καθορίζεται με γνώμονα το κριτήριο βάσει του οποίου οι πληροφορίες που απαριθμούνται στο ως άνω άρθρο 68 μνημονεύονται στην έκταση «που επιβάλλεται από τον σκοπό για τον οποίο […] εκδίδεται [το κληρονομητήριο]», χωρίς η συγκεκριμένη διάταξη να παραπέμπει προς τούτο στο δίκαιο των κρατών μελών.
69 Επιπλέον, η φράση «κατά περίπτωση», η οποία μνημονεύεται στο στοιχείο ιβʹ του προμνημονευθέντος άρθρου 68, δεν πρέπει να ερμηνεύεται υπό την έννοια ότι οι κατηγορίες πληροφοριών που πρέπει να μνημονεύονται στο ευρωπαϊκό κληρονομητήριο είναι δυνατόν να διαφέρουν αναλόγως του περιεχομένου του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στην οικεία κληρονομική διαδοχή και, ειδικότερα, αναλόγως του καθεστώτος υπό το οποίο μεταβιβάζεται, σύμφωνα με το συγκεκριμένο δίκαιο, η περιουσία του θανόντος, άλλως θα υπονομευόταν ο σκοπός εναρμονίσεως που επιδιώκεται με τη θέσπιση του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου.
70 Κατά δεύτερον, επισημαίνεται ότι καμία διάταξη του κανονισμού 650/2012 δεν αφορά κάποιο ειδικό καθεστώς κληρονομικής διαδοχής, όπως είναι η «καθολική κληρονομική διαδοχή» την οποία επιβάλλει το εφαρμοστέο στην υπόθεση της κύριας δίκης εθνικό δίκαιο, ούτε και προβλέπει ότι ένα τέτοιο καθεστώς μπορεί να επηρεάζει το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου, το οποίο διέπεται από το άρθρο 68 του κανονισμού. Αντιθέτως, από το άρθρο 1, παράγραφος 1, και από το άρθρο 3, παράγραφος 1, στοιχείο αʹ, του κανονισμού 650/2012, ερμηνευόμενου υπό το πρίσμα των αιτιολογικών του σκέψεων 7 και 9, προκύπτει ότι το πεδίο εφαρμογής του εν λόγω κανονισμού τείνει να καταλάβει κάθε είδος κληρονομικής διαδοχής με διασυνοριακές επιπτώσεις, καθώς και όλα τα σχετικά ζητήματα αστικού δικαίου, ως προς τα οποία ο κανονισμός αποσκοπεί στη θέσπιση ενιαίου καθεστώτος, ιδίως δε όλες τις περιπτώσεις μεταβιβάσεως της κυριότητας των περιουσιακών στοιχείων ή μεταβιβάσεως δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του θανόντος [πρβλ. απόφαση της 9ης Σεπτεμβρίου 2021, UM (Σύμβαση μεταβίβασης κυριότητας αιτία θανάτου), C‑277/20, EU:C:2021:708, σκέψη 33]. Καθόσον, επομένως, οι διατάξεις του κανονισμού 650/2012 έχουν γενική ισχύ, η εφαρμογή τους δεν μπορεί να διαφοροποιείται αναλόγως του εφαρμοστέου καθεστώτος κληρονομικής διαδοχής.
71 Κατά τρίτον, η ως άνω διαπίστωση επιρρωννύεται από το γεγονός ότι, αφενός, το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αποτελεί θεσμό του δικαίου της Ένωσης ο οποίος διέπεται από καθεστώς νομικής αυτοτέλειας, θεσπιζόμενο με τις διατάξεις του κεφαλαίου VI του κανονισμού 650/2012, όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, και από το ότι, αφετέρου, ο εν λόγω κανονισμός αποτελεί πράξη του δικαίου της Ένωσης η οποία έχει άμεση εφαρμογή. Κατά συνέπεια, οι κανόνες του κληρονομικού δικαίου κράτους μέλους, όπως αυτοί με τους οποίους θεσπίζεται καθεστώς «καθολικής κληρονομικής διαδοχής», δεν είναι δυνατόν να επηρεάζουν κατά τρόπο περιοριστικό την ερμηνεία των διατάξεων του εν λόγω κανονισμού οι οποίες διέπουν το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου.
72 Επίσης, η ερμηνεία κατά την οποία το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου δεν εξαρτάται από τις ιδιαιτερότητες των εθνικών εννόμων τάξεων όσον αφορά την κληρονομική διαδοχή είναι σύμφωνη με τους σκοπούς απλουστεύσεως που επιδιώκονται με τον κανονισμό 650/2012 και, ειδικότερα, με τους σκοπούς της θεσπίσεως του εν λόγω κληρονομητηρίου. Πράγματι, όπως υπομνήσθηκε στις σκέψεις49 και 50 της παρούσας αποφάσεως, ο προμνημονευθείς κανονισμός και το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αποσκοπούν, μεταξύ άλλων, να καταστήσουν ευχερέστερη την εκ μέρους των κληρονόμων άσκηση των δικαιωμάτων τους στο πλαίσιο κληρονομικής διαδοχής με διασυνοριακές επιπτώσεις και να τους παράσχουν προς τούτο τη δυνατότητα να αποδεικνύουν ευχερώς τα δικαιώματά τους σε άλλο κράτος μέλος, ιδίως δε σε εκείνο όπου βρίσκεται το επίμαχο στοιχείο της κληρονομιαίας περιουσίας.
73 Τούτο έχει ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση κληρονομικής διαδοχής με διασυνοριακή επίπτωση η οποία έχει σύνθετο χαρακτήρα, όπως είναι οι περιπτώσεις διαδοχής κατά ρίζες οι οποίες αφορούν, όπως εν προκειμένω, πλείονες γενεές κληρονόμων.
74 Λαμβανομένου υπόψη του ως άνω σκεπτικού, στο δεύτερο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 έχει την έννοια ότι η υπαγωγή της μεταβιβάσεως της οικείας κληρονομιαίας περιουσίας, βάσει του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στην επίμαχη κληρονομική διαδοχή, στο καθεστώς της «καθολικής κληρονομικής διαδοχής», κατά το οποίο η περιουσία του θανόντος περιέρχεται στο σύνολό της στους κληρονόμους, δεν είναι δυνατόν να απαλλάσσει την εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή από την υποχρέωση να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου περιλαμβανόμενου στην κληρονομία και ευρισκόμενου σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου, σε περίπτωση κατά την οποία η μνεία των εν λόγω πληροφοριών αποδεικνύεται απαραίτητη για τον σκοπό προς τον οποίο εκδίδεται το κληρονομητήριο, όπως είναι εκείνος της καταχωρίσεως, αποκλειστικώς βάσει του κληρονομητηρίου, του δικαιώματος κυριότητας επί του ως άνω ακινήτου στο κτηματολόγιο του κράτους μέλους όπου βρίσκεται το ακίνητο.
Επί του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος
75 Με το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, το αιτούν δικαστήριο ζητεί, κατ’ ουσίαν, να διευκρινισθεί αν το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 έχει την έννοια ότι η εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή απαλλάσσεται από την υποχρέωση να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου περιλαμβανομένου στην κληρονομία, εφόσον η μνεία των εν λόγω πληροφοριών ζητείται προς τον σκοπό καταχωρίσεως στο κτηματολόγιο του κράτους μέλους όπου βρίσκεται το ακίνητο, σε περίπτωση κατά την οποία, βάσει του δικαίου του εν λόγω κράτους μέλους, η καταχώριση είναι δυνατή κατόπιν υποβολής συμπληρωματικού εγγράφου, το οποίο προσκομίζεται από κοινού με ευρωπαϊκό κληρονομητήριο που δεν περιέχει τέτοια μνεία.
76 Το αιτούν δικαστήριο εκτιμά ότι, αν υποτεθεί ότι πρέπει να δοθεί καταφατική απάντηση στο πρώτο προδικαστικό ερώτημα, η εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή δύναται παρά ταύτα να απαλλαγεί από την υποχρέωση να μνημονεύσει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου σε περίπτωση κατά την οποία το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το ακίνητο προβλέπει εναλλακτική λύση, η οποία καθιστά δυνατή την καταχώριση στο κτηματολόγιο του συγκεκριμένου κράτους μέλους μέσω εγγράφου που συμπληρώνει το μη περιέχον τέτοιες πληροφορίες κληρονομητήριο. Κατά το αιτούν δικαστήριο, ούτε η απόφαση της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras (C‑354/21, EU:C:2023:184), ούτε η αιτιολογική σκέψη 18, έκτη και έβδομη περίοδος, του κανονισμού 650/2012 αποκλείουν τη δυνατότητα οι απαιτούμενες προς τούτο πληροφορίες να προκύπτουν από συμπληρωματικό έγγραφο. Το αιτούν δικαστήριο επισημαίνει ότι, εν προκειμένω, από τα άρθρα 66 και 69 του τσεχικού διατάγματος περί κτηματολογίου, όπως μνημονεύεται στη σκέψη 31 της παρούσας αποφάσεως, προκύπτει ότι οι κληρονόμοι ή οι έλκοντες δικαιώματα από θανόντα κληρονόμο έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν δήλωση με την οποία συμπληρώνεται ευρωπαϊκό κληρονομητήριο που δεν περιέχει τις ως άνω πληροφορίες, με συνέπεια η μνεία αυτών, η οποία είχε ζητηθεί από τους αναιρεσείοντες της κύριας δίκης, να καθίσταται, κατά το αιτούν δικαστήριο, άνευ σκοπιμότητας.
Επί του παραδεκτού
77 Χωρίς να προβάλλουν τυπικώς ένσταση απαραδέκτου ως προς το τρίτο προδικαστικό ερώτημα, οι αναιρεσείοντες της κύριας δίκης υποστηρίζουν ότι, σε περίπτωση κατά την οποία το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο δεν περιέχει τα στοιχεία ταυτοποιήσεως του οικείου ακινήτου, δεν μπορούν να επωφεληθούν από τη δυνατότητα, την οποία προβλέπει, κατ’ αυτούς, το τσεχικό δίκαιο μόνον για τους άμεσους κληρονόμους, υποβολής δηλώσεως συμπληρωματικής του κληρονομητηρίου προκειμένου να καταστεί δυνατή η καταχώριση στο τσεχικό κτηματολόγιο, δεδομένου ότι είναι οι κληρονόμοι της αρχικής κληρονόμου του θανόντος. Τα προμνημονευθέντα επιχειρήματα μπορούν να νοηθούν ως βάλλοντα κατά της προκριθείσας από το αιτούν δικαστήριο ερμηνείας της lex rei sitae και, συνεπώς, ως αποσκοπούντα να αμφισβητήσουν τη λυσιτέλεια του υπό κρίση τρίτου προδικαστικού ερωτήματος ως προς τη διαφορά της κύριας δίκης, υπό την έννοια ότι το εν λόγω προδικαστικό ερώτημα έχει υποθετικό χαρακτήρα.
78 Συναφώς, υπενθυμίζεται κατά πρώτον ότι, στο πλαίσιο της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ του Δικαστηρίου και των εθνικών δικαστηρίων, στο Δικαστήριο απόκειται να λαμβάνει υπόψη το πραγματικό και νομοθετικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα προδικαστικά ερωτήματα, όπως αυτό προσδιορίζεται με την απόφαση περί παραπομπής. Συνεπώς, καθόσον το αιτούν δικαστήριο προσδιόρισε το πραγματικό και νομοθετικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβάλλει, το Δικαστήριο δεν οφείλει να ελέγξει την ακρίβεια του εν λόγω πλαισίου (αποφάσεις της 8ης Ιουνίου 2023, Prestige and Limousine, C‑50/21, EU:C:2023:448, σκέψεις 42 και 43, και της 19ης Μαρτίου 2026, Almirall, C‑589/24, EU:C:2026:217, σκέψη 25).
79 Επομένως, στην υπό κρίση υπόθεση, αφετηρία αποτελεί η παραδοχή του αιτούντος δικαστηρίου ότι οι εφαρμοστέες διατάξεις του τσεχικού δικαίου παρέχουν στους αναιρεσείοντες της κύριας δίκης τη δυνατότητα καταχωρίσεως στο τσεχικό κτηματολόγιο, υπό την προϋπόθεση υποβολής, από κοινού με το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο, δηλώσεως έχουσας ως σκοπό τη συμπλήρωση του κληρονομητηρίου σε περίπτωση κατά την οποία αυτό δεν περιέχει όλες τις απαιτούμενες προς τούτο πληροφορίες.
80 Κατά δεύτερον, από πάγια νομολογία προκύπτει ότι απόκειται αποκλειστικώς στο εθνικό δικαστήριο, το οποίο έχει επιληφθεί της διαφοράς και φέρει την ευθύνη της μέλλουσας να εκδοθεί δικαστικής αποφάσεως, να εκτιμήσει, με γνώμονα τις ιδιαιτερότητες της υποθέσεως, τόσο την αναγκαιότητα της προδικαστικής αποφάσεως για την έκδοση της δικής του αποφάσεως όσο και τη λυσιτέλεια των προδικαστικών ερωτημάτων που υποβάλλει στο Δικαστήριο. Κατά συνέπεια, τα προδικαστικά ερωτήματα που υποβάλλονται από τα εθνικά δικαστήρια θεωρούνται κατά τεκμήριο λυσιτελή, το δε Δικαστήριο δύναται να αρνηθεί να αποφανθεί επί προδικαστικού ερωτήματος υποβληθέντος από εθνικό δικαστήριο μόνον όταν είναι πρόδηλο ότι η ζητούμενη ερμηνεία ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, όταν το ζήτημα είναι υποθετικής φύσεως ή, ακόμη, όταν το Δικαστήριο δεν διαθέτει τα πραγματικά και νομικά στοιχεία που του είναι αναγκαία για να δώσει χρήσιμη απάντηση στα υποβληθέντα προδικαστικά ερωτήματα (πρβλ. αποφάσεις της 7ης Σεπτεμβρίου 1999, Beck και Bergdorf, C‑355/97, EU:C:1999:391, σκέψη 22, και της 22ας Ιανουαρίου 2026, Secab, C‑423/23, EU:C:2026:32, σκέψη 24).
81 Εν προκειμένω, λαμβανομένων υπόψη των στοιχείων τα οποία παρέσχε το αιτούν δικαστήριο και τα οποία εκτίθενται εν συνόψει στη σκέψη 76της παρούσας αποφάσεως, δεν συνάγεται προδήλως ότι η ζητούμενη από το εν λόγω δικαστήριο ερμηνεία των διατάξεων του κανονισμού 650/2012 ουδεμία σχέση έχει με το υποστατό ή με το αντικείμενο της διαφοράς της κύριας δίκης, ούτε ότι το νομικό ζήτημα που εγείρεται στο πλαίσιο του τρίτου προδικαστικού ερωτήματος είναι υποθετικής φύσεως.
82 Κατά συνέπεια, το τρίτο προδικαστικό ερώτημα είναι παραδεκτό.
Επί της ουσίας
83 Επισημαίνεται, κατά πρώτον, ότι, όπως μνημονεύθηκε στη σκέψη 34 της παρούσας αποφάσεως, το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αποτελεί αυτοτελή θεσμό του δικαίου της Ένωσης. Ως εκ τούτου, το περιεχόμενο του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου πρέπει να καθορίζεται αποκλειστικώς βάσει των σχετικών διατάξεων του κανονισμού 650/2012 και, ειδικότερα, βάσει του άρθρου του 68 με το οποίο καθορίζονται οι πληροφορίες που πρέπει να μνημονεύονται σε αυτό.
84 Οι διατάξεις του εθνικού δικαίου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη μόνον όταν ο κανονισμός 650/2012 παραπέμπει ρητώς στις εν λόγω διατάξεις. Όπως υπομνήσθηκε στη σκέψη 66 της παρούσας αποφάσεως, τούτο συμβαίνει, μεταξύ άλλων, όσον αφορά το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το σχετικό μητρώο ή, στην περίπτωση των ακινήτων, όσον αφορά τη lex rei sitae, όπως επισημαίνεται στις αιτιολογικές σκέψεις 18 και 19 του κανονισμού, καθώς και όσον αφορά το εφαρμοστέο δίκαιο στην κληρονομική διαδοχή, το οποίο καθορίζεται βάσει του άρθρου 21 ή του άρθρου 22 του ίδιου κανονισμού.
85 Κατά δεύτερον, υπενθυμίζεται ότι το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 προβλέπει ρητώς ότι το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο πρέπει να μνημονεύει την κληρονομική μερίδα κάθε κληρονόμου και, κατά περίπτωση, απαρίθμηση των δικαιωμάτων και/ή περιουσιακών στοιχείων για κάθε συγκεκριμένο κληρονόμο, στο μέτρο που επιβάλλεται από τον σκοπό για τον οποίον εκδίδεται το κληρονομητήριο.
86 Όπως προκύπτει από την ερμηνεία η οποία δόθηκε στην ως άνω διάταξη και η οποία εκτίθεται στις σκέψεις 37 έως 53 και 64 της παρούσας αποφάσεως, η υποχρέωση της εκδίδουσας αρχής να μνημονεύει σε ευρωπαϊκό κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου που περιλαμβάνεται στην κληρονομία εξαρτάται από τον σκοπό για τον οποίο εκδίδεται το κληρονομητήριο. Ως εκ τούτου, η συγκεκριμένη υποχρέωση δεν παύει να υφίσταται απλώς και μόνον επειδή το δίκαιο του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκεται το ακίνητο και τηρείται το σχετικό κτηματολόγιο προβλέπει εναλλακτική λύση, βάσει της οποίας η καταχώριση της κυριότητας του ακινήτου στο κτηματολόγιο είναι δυνατή μέσω συμπληρωματικού εγγράφου το οποίο προορίζεται να αναπληρώσει την έλλειψη των εν λόγω πληροφοριών στο κληρονομητήριο.
87 Κατά τρίτον, διευκρινίζεται ότι η ως άνω ερμηνεία δεν τίθεται εν αμφιβόλω από το περιεχόμενο της αποφάσεως της 9ης Μαρτίου 2023, Registrų centras (C‑354/21, EU:C:2023:184). Πράγματι, η απόφαση εκείνη αφορούσε, όπως προκύπτει από τις σκέψεις της 35, 39 και 45 έως 53, την τήρηση των προϋποθέσεων που προέβλεπε η ρύθμιση κράτους μέλους σχετικά με τα έγγραφα τα οποία πρέπει να προσκομίζονται προς στήριξη αιτήσεως για την καταχώριση της κυριότητας ακινήτου στο κτηματολόγιο του εν λόγω κράτους μέλους, ειδικότερα δε στην περίπτωση κατά την οποία για τον συγκεκριμένο σκοπό προσκομίζεται μόνον το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο. Αντιθέτως, το Δικαστήριο δεν εξέτασε το ζήτημα, το οποίο αποτελεί ακριβώς το αντικείμενο του υπό κρίση προδικαστικού ερωτήματος, ποιες πληροφορίες σχετικά με το ακίνητο οφείλει να μνημονεύει η εκδίδουσα κληρονομητήριο αρχή στο συγκεκριμένο έγγραφο όταν η ρύθμιση κράτους μέλους παρέχει στον αιτούντα τη δυνατότητα να προσκομίσει συμπληρωματικό έγγραφο.
88 Τέλος, τέταρτον, η εν λόγω ερμηνεία επιρρωννύεται από τις αιτιολογικές σκέψεις 7, 67 και 80 του κανονισμού 650/2012, κατά τις οποίες η έκδοση του κανονισμού και η θέσπιση του ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου έχουν ως σκοπό, μεταξύ άλλων, να διασφαλίσουν την αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων των κληρονόμων και να απλουστεύσουν τις διατυπώσεις στις οποίες πρέπει να προβούν οι κληρονόμοι εντός της Ένωσης, ιδίως προκειμένου να κατοχυρώσουν τα δικαιώματά τους στο κράτος μέλος όπου βρίσκεται το οικείο στοιχείο της κληρονομιαίας περιουσίας. Επομένως, σε περίπτωση κατά την οποία οι κληρονόμοι ζητούν την έκδοση κληρονομητηρίου προκειμένου να ασκήσουν τα προμνημονευθέντα δικαιώματα, το κληρονομητήριο πρέπει να περιέχει όλες τις απαραίτητες προς τούτο πληροφορίες, οι δε κληρονόμοι δεν πρέπει να περιάγονται σε τέτοια θέση ώστε, παρά τη χορήγηση του κληρονομητηρίου, να είναι υποχρεωμένοι, λόγω του ατελούς χαρακτήρα του εν λόγω εγγράφου, να υποβάλουν συμπληρωματικό έγγραφο προκειμένου να ασκήσουν τα δικαιώματα αυτά.
89 Η ως άνω διαπίστωση δεν αναιρείται άλλωστε από το γεγονός ότι, όπως επισήμανε το αιτούν δικαστήριο, κατά την αιτιολογική σκέψη 18, πρώτη, έκτη και έβδομη περίοδος, του κανονισμού 650/2012, αφενός μεν, η αρμόδια αρχή για την καταχώριση εμπράγματου δικαιώματος επί κινητού ή ακινήτου περιουσιακού στοιχείου σε μητρώο δύναται να ζητήσει από τον αιτούντα την καταχώριση να υποβάλει συμπληρωματικά στοιχεία ή να προσκομίσει συμπληρωματικά έγγραφα τα οποία απαιτούνται βάσει του εθνικού δικαίου του κράτους μέλους στο οποίο τηρείται το συγκεκριμένο μητρώο, αφετέρου δε, η εν λόγω αρχή δύναται να υποδείξει στον αιτούντα τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να ληφθούν οι πληροφορίες ή τα έγγραφα που λείπουν. Συγκεκριμένα, λαμβανομένων υπόψη του γράμματος του άρθρου 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 και των σκοπών που επιδιώκονται τόσο με τον εν λόγω κανονισμό όσο και με το ευρωπαϊκό κληρονομητήριο, όπως υπομνήσθηκε, μεταξύ άλλων, στην προηγούμενη σκέψη της παρούσας αποφάσεως, όσα επισημαίνονται στην ως άνω αιτιολογική σκέψη 18 δεν μπορούν να ερμηνευθούν υπό την έννοια ότι απαλλάσσουν την εκδίδουσα αρχή από την υποχρέωση να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που απαιτούνται βάσει του προμνημονευθέντος εθνικού δικαίου για τη συγκεκριμένη καταχώριση.
90 Λαμβανομένου υπόψη του συνόλου των προεκτεθέντων, στο τρίτο προδικαστικό ερώτημα πρέπει να δοθεί η απάντηση ότι το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012 έχει την έννοια ότι η εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωση να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου περιλαμβανομένου στην κληρονομία, εφόσον η μνεία των εν λόγω πληροφοριών ζητείται προς τον σκοπό καταχωρίσεως στο κτηματολόγιο του κράτους μέλους όπου βρίσκεται το ακίνητο, σε περίπτωση κατά την οποία, βάσει του δικαίου του εν λόγω κράτους μέλους, η καταχώριση είναι δυνατή κατόπιν υποβολής συμπληρωματικού εγγράφου, το οποίο προσκομίζεται από κοινού με ευρωπαϊκό κληρονομητήριο που δεν περιέχει τέτοια μνεία.
Επί των δικαστικών εξόδων
91 Δεδομένου ότι η παρούσα διαδικασία έχει ως προς τους διαδίκους της κύριας δίκης τον χαρακτήρα παρεμπίπτοντος που ανέκυψε ενώπιον του αιτούντος δικαστηρίου, σ’ αυτό εναπόκειται να αποφανθεί επί των δικαστικών εξόδων. Τα έξοδα στα οποία υποβλήθηκαν όσοι υπέβαλαν παρατηρήσεις στο Δικαστήριο, πλην των ως άνω διαδίκων, δεν αποδίδονται.
Για τους λόγους αυτούς, το Δικαστήριο (τέταρτο τμήμα) αποφαίνεται:
1) Το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού (ΕΕ) 650/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 4ης Ιουλίου 2012, σχετικά με τη διεθνή δικαιοδοσία, το εφαρμοστέο δίκαιο, την αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων, την αποδοχή και εκτέλεση δημόσιων εγγράφων στον τομέα της κληρονομικής διαδοχής και την καθιέρωση ευρωπαϊκού κληρονομητηρίου,
έχει την έννοια ότι:
η εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή υποχρεούται να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου περιλαμβανόμενου στη σχετική κληρονομία και ευρισκόμενου σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου, σε περίπτωση κατά την οποία οι αιτούντες ζητούν την έκδοσή του προς τον σκοπό της καταχωρίσεως δικαιώματος κυριότητας επί του εν λόγω ακινήτου στο κτηματολόγιο του πρώτου κράτους μέλους, του οποίου η νομοθεσία απαιτεί να μνημονεύονται οι ως άνω πληροφορίες στο κληρονομητήριο προκειμένου η συγκεκριμένη καταχώριση να καταστεί δυνατή αποκλειστικώς βάσει του προμνημονευθέντος εγγράφου.
2) Το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012
έχει την έννοια ότι:
η υπαγωγή της μεταβιβάσεως της οικείας κληρονομιαίας περιουσίας, βάσει του δικαίου που είναι εφαρμοστέο στην επίμαχη κληρονομική διαδοχή, στο καθεστώς της «καθολικής κληρονομικής διαδοχής», κατά το οποίο η περιουσία του θανόντος περιέρχεται στο σύνολό της στους κληρονόμους, δεν είναι δυνατόν να απαλλάσσει την εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή από την υποχρέωση να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου περιλαμβανόμενου στην κληρονομία και ευρισκόμενου σε κράτος μέλος διαφορετικό από εκείνο της εκδόσεως του κληρονομητηρίου, σε περίπτωση κατά την οποία η μνεία των εν λόγω πληροφοριών αποδεικνύεται απαραίτητη για τον σκοπό προς τον οποίο εκδίδεται το κληρονομητήριο, όπως είναι εκείνος της καταχωρίσεως, αποκλειστικώς βάσει του κληρονομητηρίου, του δικαιώματος κυριότητας επί του ως άνω ακινήτου στο κτηματολόγιο του κράτους μέλους όπου βρίσκεται το ακίνητο.
3) Το άρθρο 68, στοιχείο ιβʹ, του κανονισμού 650/2012
έχει την έννοια ότι:
η εκδίδουσα ευρωπαϊκό κληρονομητήριο αρχή δεν απαλλάσσεται από την υποχρέωση να μνημονεύει στο κληρονομητήριο τις πληροφορίες που καθιστούν δυνατή την ταυτοποίηση ακινήτου περιλαμβανομένου στην κληρονομία, εφόσον η μνεία των εν λόγω πληροφοριών ζητείται προς τον σκοπό καταχωρίσεως στο κτηματολόγιο του κράτους μέλους όπου βρίσκεται το ακίνητο, σε περίπτωση κατά την οποία, βάσει του δικαίου του εν λόγω κράτους μέλους, η καταχώριση είναι δυνατή κατόπιν υποβολής συμπληρωματικού εγγράφου, το οποίο προσκομίζεται από κοινού με ευρωπαϊκό κληρονομητήριο που δεν περιέχει τέτοια μνεία.
(υπογραφές)
