Παναγιώτης Στάθης
Το σχέδιο νόμου που συνιστά Κώδικα, θα παρουσιαστεί επισήμως – πιθανότατα- στις 30 Ιουνίου και ήδη έχει εγκριθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο
Αναβάθμιση του ρόλου των διαμεσολαβητών και ουσιαστική εκκίνηση της δικαστικής διαμεσολάβησης, περιλαμβάνει μεταξύ άλλων το σχέδιο νόμου για τον νέο Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών, που επιμελήθηκε η νεοσύστατη Ειδική Γραμματεία Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Ο νέος Κώδικας θα παρουσιαστεί στις 30 Ιουνίου και έχει ήδη περάσει από το Υπουργικό Συμβούλιο του Μαΐου. Αλλάζει τον ρόλο της διαιτησίας και γενικότερα τον εναλλακτικών μορφών επίλυσης διαφορών ανοίγοντας δρόμους αφενός αποσυμφόρησης των δικαστηρίων και αφετέρου μιας νέας κουλτούρας – που μένει να εμπεδωθεί κοινωνικά- για να λύνονται οι «διαμάχες».
«Κώδικας»
Το προτεινόμενο σχέδιο νόμου δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη κωδικοποίηση υφιστάμενων διατάξεων, όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, στο εργατικό ή στο φορολογικό δίκαιο. Πρόκειται πράγματι για έναν ολοκληρωμένο Κώδικα, ο οποίος επιχειρεί να ρυθμίσει συνολικά το πεδίο της εναλλακτικής επίλυσης διαφορών. Υπό την έννοια αυτή, συνιστά ένα πρωτοποριακό νομοθέτημα, καθώς αντιμετωπίζει με ενιαίο τρόπο θεσμούς που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν αποσπασματικά. Ο νέος Κώδικας ρυθμίζει τόσο τις επώνυμες μορφές εναλλακτικής επίλυσης διαφορών, όπως η διαιτησία, η διαμεσολάβηση και η δικαστική μεσολάβηση, όσο και ανώνυμες μορφές, ενθαρρύνοντας παράλληλα τη θεσμική διαιτησία μέσω φορέων, όπως τα επιμελητήρια. Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες που διασταυρώσαμε με την αρμόδια Ειδική Γραμματέα κα Ολυμπία Αναστασοπούλου και νομικούς που συνεργάστηκαν στο σχέδιο του Κώδικα, θα υπάρξει πρόβλεψη για ειδικές μορφές όπως κτηματολογική, εμπορική, οικογενειακή, σχολική και πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση. Σε αυτή την κατεύθυνση , της εμπέδωσης αυτής της κουλτούρας, κομβικό προφανώς είναι να έχουν ρόλο και οι δικαστές. Για αυτό αποκτά για πρώτη φορά μορφή, εργαλεία και θεσμικό πλαίσιο η δικαστική μεσολάβηση.: ένας θεσμός που οι περισσότεροι αγνοούν την ύπαρξή του.
Δικαστική διαμεσολάβηση
Μια βασική παράμετρος του Κώδικα θα είναι η δικαστική μεσολάβηση που διεξάγεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο του δικαστικού καταστήματος, μέσω κοινών και κατ’ ιδίαν συναντήσεων με την παρουσία πληρεξούσιων δικηγόρων. Δύναται να λαμβάνει χώρα σε περισσότερες από μία συναντήσεις, κατά την κρίση του δικαστή μεσολαβητή και σε συνεννόηση με τα μέρη.
-Σε κάθε Πρωτοδικείο και Εφετείο ορίζεται ο αναγκαίος αριθμός δικαστών μεσολαβητών, με αποκλειστική και πλήρη ή μερική απασχόληση, διετούς θητείας ανανεώσιμης μία φορά. Σε περιπτώσεις στις οποίες ο αριθμός υπηρετούντων δικαστών δεν επιτρέπει τον ορισμό χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η εύρυθμη λειτουργία του δικαστηρίου, δύναται να ορίζεται δικαστής μεσολαβητής από έτερο Πρωτοδικείο της ίδιας εφετειακής περιφέρειας ή από όμορο Εφετείο. Ειδικό πρόγραμμα επιμόρφωσης από την Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών.
-Συστήνονται Γραφεία Δικαστικής Μεσολάβησης στις Εφετειακές Περιφέρειες Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Πειραιώς, με αρμοδιότητα στο σύνολο της περιφέρειας. Προβλέπεται ακόμη η δυνατότητα σύστασης Γραφείων και στις λοιπές επετειακές περιφέρειες αν ο αριθμός υποθέσεων το δικαιολογεί.
Τέλος, ως προς την υποχρεωτική προδικαστική διαδικασία των υπαγόμενων διαφορών προβλέπεται η δυνατότητα επιλογής μεταξύ διαμεσολάβησης και δικαστικής μεσολάβησης. Σε περίπτωση διαφωνίας των μερών καθίσταται υποχρεωτική η διενέργεια Εισαγωγικής Συνεδρίας Διαμεσολάβησης.
Διαμεσολάβηση
Όσον αφορά τη διαμεσολάβηση, επεκτείνεται το πεδίο εφαρμογής της και σε κατηγορίες διαφορών που μέχρι σήμερα εξαιρούνταν, όπως ορισμένες κληρονομικές και διαφορές με το Δημόσιο. Παράλληλα, διευρύνεται ο κύκλος των διαφορών που υπάγονται σε υποχρεωτική προδικαστική διαδικασία και καταργείται ο ν. 4640/2019, σηματοδοτώντας τη μετάβαση σε ένα σταθερό και μόνιμο θεσμικό πλαίσιο. Προβλέπεται επίσης απόκτηση δεσμευτικότητας της ρήτρας διαμεσολάβησης που θα εντάσσεται σε συμβόλαια και συμφωνίες.
-Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η αντικατάσταση της μέχρι σήμερα Υποχρεωτικής Αρχικής Συνεδρίας Διαμεσολάβησης (Υ.Α.Σ.Δ.) από την Εισαγωγική Συνεδρία Διαμεσολάβησης (Ε.Σ.Δ.) με μια μη διεκπεραιωτική διαδικασία. Η Ε.Σ.Δ. μπορεί να οδηγήσει είτε σε άμεση επίλυση της διαφοράς, είτε σε συμφωνία υπαγωγής σε εκούσια διαδικασία διαμεσολάβησης, είτε σε διαπίστωση αδυναμίας συνέχισης της διαδικασίας. -Επιπλέον, προβλέπεται η δυνατότητα του διαμεσολαβητή να διατυπώσει, μετά τη συμφωνία υπαγωγής των μερών, έγγραφη και μη δεσμευτική πρόταση επίλυσης. Η πρόταση αυτή δεν συνιστά νομική αξιολόγηση ούτε κρίση επί της ουσίας της διαφοράς. Ωστόσο, εάν η μεταγενέστερη δικαστική απόφαση συμπίπτει κατ’ ουσίαν με την πρόταση του διαμεσολαβητή, το δικαστήριο δύναται να επιδικάσει σε βάρος του μέρους που την απέρριψε δικαστική δαπάνη έως και διπλάσια της συνήθους, ανεξαρτήτως της έκβασης της δίκης. Η ρύθμιση αυτή επιχειρεί να ενισχύσει την καλόπιστη συμμετοχή των μερών, να αποτρέψει την προσχηματική προσέλευση στη διαδικασία και να λειτουργήσει παιδαγωγικά ως προς την προτίμηση εξωδικαστικών τρόπων επίλυσης των διαφορών.
Πιστοποίηση και εκπαίδευση
-Καθιερώνεται σύστημα τριών βαθμίδων πιστοποίησης των διαμεσολαβητών (Α΄, Β΄ και Γ΄), βάσει αντικειμενικών κριτηρίων, όπως η διάρκεια ενεργού διαπίστευσης, ο αριθμός ολοκληρωμένων υποθέσεων, οι ώρες μετεκπαίδευσης και η αξιολόγηση της επαγγελματικής επάρκειας. Επομένως η κλήρωση διαμεσολαβητή σε περίπτωση διαφωνίας θα γίνεται μεταξύ διαμεσολαβητών προερχόμενων από την αντίστοιχη βαθμίδα αναλόγως της φύσης και της δυσκολίας της υπόθεσης.
-Εισάγεται πρόγραμμα βασικής εκπαίδευσης 80 ωρών με αυτοτελές τμήμα νομικής κατάρτισης 40 ωρών για μη νομικούς και υποχρεωτική ανάπτυξη οκτώ δεξιοτήτων, και πρακτική εκπαίδευση.
-Προβλέπεται μετεκπαίδευση 20 έως 60 ωρών ανά διετία αναλόγως βαθμίδας.
-Η διαπίστευση γίνεται μέσω γραπτών και προφορικών εξετάσεων με προσομοιώσεις.
Διαιτησία
Ως προς τη διαιτησία, θεσπίζεται ενιαίο πλαίσιο για την εσωτερική και τη διεθνή διαιτησία, γεγονός που δύναται να καταστήσει την Ελλάδα ελκυστικό τόπο διεξαγωγής διεθνών διαιτησιών. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα υποβολής προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του αρμόδιου πολιτειακού δικαστηρίου, ώστε η ελληνική διαιτησία να παραμένει συνδεδεμένη με τις εξελίξεις του ενωσιακού δικαίου. –Ιδιαίτερη σημασία έχουν επίσης η πλήρης ενσωμάτωση των κανόνων αναγνώρισης και εκτέλεσης αλλοδαπών διαιτητικών αποφάσεων σύμφωνα με τη Σύμβαση της Νέας Υόρκης του 1958, η ρύθμιση των φορέων διεξαγωγής θεσμικής διαιτησίας μέσω ενιαίου μητρώου που τηρείται από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, καθώς και η πρώτη ρητή αναγνώριση της χρηματοδότησης από τρίτο (third party funding) στο ελληνικό δίκαιο. -Περαιτέρω, ένα πλέγμα νέων διατάξεων επιδιώκει να αντιμετωπίσει γραφειοκρατικές δυσλειτουργίες και πρακτικές παθογένειες, καθιστώντας τη διαιτησία ακόμη πιο ευέλικτη, αξιόπιστη και αποτελεσματική. Ενδεικτικά, ρυθμίζονται ρητά οι πολυμερείς διαιτησίες και ορίζεται ο Άρειος Πάγος ως αρμόδιο δικαστήριο για την εκδίκαση των αγωγών ακύρωσης διαιτητικών αποφάσεων.
