Το δικαστήριο δέχτηκε αγωγή εγγονής που δεν γνώριζε ότι είχε καταστεί κληρονόμος του παππού της, ο οποίος πέθανε χωρίς να αφήσει διαθήκη.
Στην ακύρωση πλασματικής αποδοχής κληρονομιάς λόγω ουσιώδους πλάνης προχώρησε το Πολυμελές Πρωτοδικείο Κιλκίς, κάνοντας δεκτή αγωγή γυναίκας η οποία, παρά το γεγονός ότι γνώριζε τον θάνατο του παππού της, αγνοούσε ότι είχε κληθεί στην κληρονομιά του ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος.
Η εγγονή δεν γνώριζε ότι καλούνταν στην κληρονομιά
Ο παππούς της ενάγουσας απεβίωσε στις 15 Μαρτίου 2015, χωρίς να αφήσει διαθήκη. Πλησιέστεροι συγγενείς του και εξ αδιαθέτου κληρονόμοι ήταν τα δύο εν ζωή τέκνα του και η εγγονή του, ως μοναδική εκπρόσωπος της προαποβιωσάσης θυγατέρας του.
Καθένας από τους τρεις καλούνταν στην κληρονομιά κατά ποσοστό 1/3, σύμφωνα με τον κανόνα της διαδοχής κατά ρίζες.
Η ενάγουσα, η οποία κατά τον χρόνο του θανάτου ήταν 19 ετών, δεν είχε διατηρήσει οικογενειακές σχέσεις με τον παππού της μετά τον θάνατο της μητέρας της. Παράλληλα, λόγω της ηλικίας της, των σπουδών της και της περιορισμένης κοινωνικής εμπειρίας της, δεν γνώριζε το νομικό πλαίσιο που διέπει την κληρονομική διαδοχή και τις προθεσμίες αποποίησης.
Ειδικότερα, είχε την πεποίθηση ότι ο παππούς της είχε αφήσει διαθήκη στην οποία είχαν οριστεί άλλα πρόσωπα ως κληρονόμοι, χωρίς να περιλαμβάνεται η ίδια. Έτσι, δεν προχώρησε σε αποποίηση της κληρονομιάς μέσα στην προβλεπόμενη τετράμηνη προθεσμία, με αποτέλεσμα να επέλθει πλασματική αποδοχή.
Η… εμφάνιση των οφειλών
Το ζήτημα αναδείχθηκε όταν εμφανίστηκαν απαιτήσεις από δημόσιους φορείς σε βάρος της ενάγουσας λόγω της κληρονομικής της ιδιότητας.
Συγκεκριμένα, τον Φεβρουάριο του 2022 είχε εκδοθεί ατομική ειδοποίηση από το Ελληνικό Δημόσιο για οφειλές 515,74 ευρώ. Ωστόσο, το δικαστήριο δέχθηκε ότι η ενάγουσα δεν είχε λάβει πραγματική γνώση του περιεχομένου της ειδοποίησης, καθώς εκείνη την περίοδο φοιτούσε στη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων και απουσίαζε συχνά από την κατοικία της στην Αθήνα.
Αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 2024, εκδόθηκε απόσπασμα βεβαιωτικού καταλόγου για επιπλέον οφειλές 286,11 ευρώ. Τότε η ενάγουσα αναζήτησε νομική συμβουλή και στις 10 Οκτωβρίου 2024 υπέβαλε αίτηση για την έκδοση πιστοποιητικού περί μη δημοσίευσης διαθήκης του παππού της.
Το πιστοποιητικό εκδόθηκε τελικά στις 23 Μαΐου 2025 και τότε η ενάγουσα πληροφορήθηκε ότι δεν υπήρχε διαθήκη και ότι η ίδια είχε κληθεί στην κληρονομιά ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος.
Άλλο η γνώση του θανάτου και άλλο η γνώση του λόγου επαγωγής
Κεντρικό ζήτημα που εξέτασε το δικαστήριο ήταν ο χρόνος έναρξης της προθεσμίας αποποίησης, αλλά και ο χρόνος έναρξης της εξάμηνης παραγραφής για την άσκηση αγωγής ακύρωσης της πλασματικής αποδοχής.
Σύμφωνα με τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα, η προθεσμία αποποίησης αρχίζει από τότε που ο κληρονόμος έλαβε γνώση τόσο της επαγωγής της κληρονομιάς όσο και του λόγου αυτής.
Το δικαστήριο διευκρίνισε ότι η γνώση της επαγωγής συνδέεται με τη γνώση του γεγονότος που προκαλεί την κληρονομική διαδοχή, δηλαδή του θανάτου του κληρονομουμένου. Αντίθετα, η γνώση του λόγου επαγωγής αφορά το εάν κάποιος καλείται στην κληρονομιά από διαθήκη ή εξ αδιαθέτου, δηλαδή βάσει του νόμου.
Στην εξεταζόμενη περίπτωση, η ενάγουσα γνώριζε τον θάνατο του παππού της, αλλά παρέμενε σε πλάνη ως προς τον τρόπο με τον οποίο καλούνταν στην κληρονομιά. Πίστευε ότι υπήρχε διαθήκη και ότι δεν είχε αποκτήσει κληρονομικά δικαιώματα. Η πλάνη αυτή, σύμφωνα με το δικαστήριο, ήρθη στις 23 Μαΐου 2025, όταν εκδόθηκε το πιστοποιητικό περί μη δημοσίευσης διαθήκης.
Γιατί απορρίφθηκε η ένσταση παραγραφής του Δημοσίου
Το Ελληνικό Δημόσιο προέβαλε ένσταση εξάμηνης παραγραφής της αγωγής, υποστηρίζοντας ότι είχε παρέλθει η προβλεπόμενη από το άρθρο 1857 ΑΚ προθεσμία για την ακύρωση της πλασματικής αποδοχής. Το δικαστήριο απέρριψε την ένσταση ως ουσιαστικά αβάσιμη.
Ειδικότερα, έκρινε ότι, όταν η πλασματική αποδοχή οφείλεται σε εξακολουθητική πλάνη, η εξάμηνη προθεσμία για την άσκηση της αγωγής ακύρωσης αρχίζει από την άρση της πλάνης και όχι από τον χρόνο κατά τον οποίο ο κληρονόμος πληροφορήθηκε τον θάνατο του συγγενή του.
Στην προκειμένη περίπτωση, η πλάνη έπαψε στις 23 Μαΐου 2025, ενώ η αγωγή επιδόθηκε στις 24 Νοεμβρίου 2025, δηλαδή την τελευταία ημέρα της εξάμηνης προθεσμίας.
Παράλληλα, το δικαστήριο δεν θεώρησε ότι η έκδοση και αποστολή της ατομικής ειδοποίησης από τη φορολογική αρχή το 2022 αποδείκνυε ότι η ενάγουσα είχε πράγματι λάβει γνώση της κληρονομικής της ιδιότητας ή του περιεχομένου της ειδοποίησης.
Η πλάνη ως προς το δίκαιο μπορεί να οδηγήσει σε ακύρωση
Στο σκεπτικό της απόφασης γίνεται αναφορά στα άρθρα 140, 141 και 1857 του Αστικού Κώδικα, σύμφωνα με τα οποία η αποδοχή κληρονομιάς που οφείλεται σε ουσιώδη πλάνη μπορεί να ακυρωθεί. Το δικαστήριο επισημαίνει ότι η πλάνη μπορεί να αφορά όχι μόνο πραγματικά περιστατικά, αλλά και το νομικό καθεστώς που διέπει την κληρονομική διαδοχή. Ειδικότερα, η άγνοια των κανόνων που αφορούν την αυτοδίκαιη κτήση της κληρονομιάς, την προθεσμία αποποίησης ή τις συνέπειες της άπρακτης παρέλευσής της μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να συνιστά ουσιώδη πλάνη.
Για να γίνει δεκτή η ακύρωση, πρέπει να αποδεικνύεται ότι η πλάνη αφορούσε τόσο σημαντικό στοιχείο, ώστε, εάν ο κληρονόμος γνώριζε την πραγματική κατάσταση, δεν θα είχε αφήσει να παρέλθει άπρακτη η προθεσμία αποποίησης.
Νέα προθεσμία αποποίησης
Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Κιλκίς έκανε δεκτή την αγωγή και ακύρωσε την πλασματική αποδοχή της κληρονομιάς του παππού της ενάγουσας. Σύμφωνα με το διατακτικό της απόφασης, μετά την τελεσιδικία της δικαστικής κρίσης αρχίζει εκ νέου η τετράμηνη προθεσμία αποποίησης της κληρονομιάς, παρέχοντας στην ενάγουσα τη δυνατότητα να προβεί στη σχετική δήλωση.
