ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
Σχηματισμός: Πρώτο Τμήμα, επταμελής σύνθεση.
Επίπεδο σημασίας (HUDOC): 2
Κρίσιμες διατάξεις: Άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ (εύλογη διάρκεια, αστική πτυχή), άρθρο 13 σε συνδυασμό με το άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ (δικαίωμα πραγματικής προσφυγής), άρθρο 34 ΕΣΔΑ (ιδιότητα θύματος), άρθρο 41 ΕΣΔΑ
Αντικείμενο: Υπερβολική διάρκεια εθνικών διαδικασιών και αποτελεσματικότητα του αποζημιωτικού βοηθήματος Pinto μετά την εισαγωγή ανώτατου ορίου το 2012, συνδεδεμένου με την αξία της κύριας διαφοράς.
Διατακτικό: Παραβίαση άρθρου 6 § 1 και άρθρου 13 ΕΣΔΑ (ομόφωνα)
Δίκαιη ικανοποίηση: Ηθική βλάβη 12.700 ευρώ για την προσφ. 13410/23. Από 6.500 έως 10.700 ευρώ σε καθέναν από τους εννέα προσφεύγοντες της προσφ. 36375/24 και 3.000 ευρώ από κοινού για έξοδα. Κανένα ποσό για την προσφ. 44596/18 (δεν υποβλήθηκε αίτημα).
Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Οι προσφεύγοντες ήταν διάδικοι σε αστικές και εργατικές δίκες και σε πτωχευτική διαδικασία που διήρκεσαν από 14 έως και άνω των 20 ετών. Άσκησαν το αποζημιωτικό βοήθημα του νόμου Pinto. Τα ιταλικά δικαστήρια αναγνώρισαν την υπέρβαση της εύλογης διάρκειας, αλλά επιδίκασαν ποσά ίσα με την αξία της κύριας απαίτησης, από 146 έως περίπου 4.400 ευρώ. Αιτία ήταν η τροποποίηση του 2012, που απαγορεύει την υπέρβαση του ορίου αυτού.
Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι τα εθνικά δικαστήρια θεώρησαν το ποσό του ορίου αναγκαστικά επαρκές. Δεν εκτίμησαν εξατομικευμένα τη βλάβη και δεν το συνέκριναν με τα ποσά του Στρασβούργου. Το όριο λειτούργησε έτσι ως αμάχητο τεκμήριο επάρκειας. Οι προσφεύγοντες διατήρησαν την ιδιότητα του θύματος. Το βοήθημα κρίθηκε αναποτελεσματικό όπως εφαρμόστηκε και διαπιστώθηκε παραβίαση των άρθρων 13 και 6 § 1 ΕΣΔΑ. Το ΕΔΔΑ επιδίκασε 12.700 ευρώ στον Miglietta και από 6.500 έως 10.700 ευρώ στους εννέα λοιπούς, με 3.000 ευρώ από κοινού για έξοδα. Δεν επιδίκασε ποσό στον Andreani.
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
Ο νόμος αριθ. 89/2001 (νόμος Pinto) τροποποιήθηκε το 2012. Το άρθρο 2 bis § 1, όπως παρατίθεται στην απόφαση, προβλέπει κατ’ αρχήν 400 έως 800 ευρώ ανά έτος υπέρβασης ή κλάσμα άνω του εξαμήνου, με δυνατότητα προσαυξήσεων. Η κλίμακα προέρχεται από τον ν. 208/2015, άρθρο 1 § 777. Η § 3 ορίζει ανώτατο όριο την αξία της απαίτησης ή, αν είναι μικρότερη, του δικαιώματος που αναγνώρισε το δικαστήριο (παρ. 6-7). Το Συνταγματικό Δικαστήριο (διατάξεις 124, 204 και 240/2014) διευκρίνισε το πεδίο εφαρμογής του ορίου. Η συνταγματικότητα του ίδιου του ορίου δεν αποτέλεσε αντικείμενο εκείνων των διαδικασιών (παρ. 8). Το Ακυρωτικό Δικαστήριο (4283/2017) απέρριψε ως προδήλως αβάσιμο ζήτημα συνταγματικότητας, θεωρώντας ότι η διάταξη αποτρέπει υπερβολική αποζημίωση (παρ. 9).
Ο Andreani διεκδίκησε αποζημίωση για παράνομη ανάκληση οικοδομικής άδειας. Η δίκη διήρκεσε 14 έτη και 5 μήνες σε δύο βαθμούς, με αντικείμενο 2.953,22 ευρώ. Ο Miglietta άσκησε εργατική αγωγή για ζημία από μη καταβολή ασφαλιστικών εισφορών και παραβίαση συμφωνίας με τον εργοδότη. Η δίκη διήρκεσε σχεδόν 20 έτη σε τρεις βαθμούς, με αντικείμενο 655,89 ευρώ. Οι εννέα προσφεύγοντες της προσφ. 36375/24 μετείχαν ως εργαζόμενοι πιστωτές σε πτωχευτική διαδικασία στο Prato. Η διαδικασία διήρκεσε 20 έτη και 8 μήνες σε έναν βαθμό, με απαιτήσεις από 146,35 έως 4.376,71 ευρώ (Παράρτημα).
Σε όλες τις υποθέσεις τα δικαστήρια Pinto επιδίκασαν ποσά ίσα με την αξία της απαίτησης, δηλαδή το ανώτατο όριο (παρ. 5). Οι διαδικασίες ολοκληρώθηκαν στο Ακυρωτικό Δικαστήριο (Παράρτημα). Ενώπιον του ΕΔΔΑ, οι προσφεύγοντες επικαλέστηκαν το άρθρο 6 § 1 για τη διάρκεια και το άρθρο 13 για την αναποτελεσματικότητα του βοηθήματος. Οι εννέα προσφεύγοντες επέκριναν τον αποκλεισμό τόκων και τιμαριθμικής αναπροσαρμογής και την αφαίρεση ποσών από άλλες πηγές. Ο Miglietta υποστήριξε ότι η αποζημίωσή του υπολειπόταν της αξίας της απαίτησης (παρ. 15-16). Ο Andreani δεν υπέβαλε παρατηρήσεις (παρ. 17).
ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…
Άρθρο 13 ΕΣΔΑ. Δικαίωμα πραγματικής προσφυγής. Αναποτελεσματικότητα του αποζημιωτικού βοηθήματος Pinto. Παραβίαση
Παραδεκτό: Η Κυβέρνηση προέβαλε απώλεια της ιδιότητας θύματος. Υποστήριξε ότι τα εθνικά δικαστήρια αναγνώρισαν την παραβίαση και επιδίκασαν αποζημίωση ίση με την αξία του δικαιώματος (παρ. 13). Το Δικαστήριο συνένωσε την ένσταση με την ουσία της αιτίασης του άρθρου 13, ως στενά συνδεδεμένη με την αποτελεσματικότητα του βοηθήματος (παρ. 18, Kudła § 156, De Souza Ribeiro § 76, Hirsi Jamaa § 111). Κήρυξε τις προσφυγές παραδεκτές, και εκείνη του Andreani, που δεν υπέβαλε παρατηρήσεις (παρ. 17, 19).
Επί της ουσίας: Οι διαδικασίες διήρκεσαν από 14 έως άνω των 20 ετών. Το Δικαστήριο έκρινε επομένως ότι οι αιτιάσεις ήταν «υποστηρίξιμες» και ότι οι προσφεύγοντες δικαιούνταν αποτελεσματική προσφυγή (παρ. 20, Olivieri και λοιποί § 48).
Το Δικαστήριο υπενθύμισε τις γενικές αρχές. Ένα βοήθημα είναι αποτελεσματικό όταν αποτρέπει την επέλευση ή συνέχιση της παραβίασης ή παρέχει επαρκή επανόρθωση (παρ. 21, Kudła §§ 156, 158). Η υπερβολική διάρκεια γεννά ισχυρό αλλά μαχητό τεκμήριο ηθικής βλάβης, και κάθε απόκλιση πρέπει να αιτιολογείται (παρ. 22, Cocchiarella § 95). Τα εθνικά ποσά μπορεί να υπολείπονται των ποσών του Στρασβούργου. Πρέπει όμως να συνδέονται εύλογα με αυτά και να μην είναι προδήλως ανεπαρκή (παρ. 24, Cocchiarella §§ 86-93, 97, 107). Στη Delle Cave και Corrado (§§ 43-46) το βοήθημα είχε κριθεί κατ’ αρχήν αποτελεσματικό, με ουσιώδες στοιχείο ότι ο νόμος δεν έθετε όρια στην αποζημίωση (παρ. 23).
Η Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η διάταξη συνδέει την οικονομική αξία της απαίτησης με τη βλάβη από την αναμονή και αποτρέπει την καταχρηστική χρήση του βοηθήματος, κατ’ αναλογία προς τα φίλτρα παραδεκτού του ΕΔΔΑ (παρ. 25). Το Δικαστήριο απέρριψε τη θέση. Η εθνική νομολογία που επικαλέστηκε η Κυβέρνηση δείχνει ότι τα δικαστήρια «δεν προέβησαν σε καμία in concreto εκτίμηση» (παρ. 26). Αντιπαρέβαλε το άρθρο 2 § 2 sexies (g), που συνεκτιμά τις προσωπικές περιστάσεις του διαδίκου όταν η απαίτηση ή η αξία της διαφοράς είναι ασήμαντη. Πρόκειται για μαχητό τεκμήριο ανυπαρξίας βλάβης, όχι για αυτόματο αποκλεισμό αποζημίωσης. Αντίθετα, μόλις ενεργοποιούνταν το όριο, τα δικαστήρια θεωρούσαν το ποσό αναγκαστικά επαρκές. Δεν εξέταζαν τη σχέση του με τη νομολογία του Στρασβούργου ούτε τα επιχειρήματα των διαδίκων. Η διάταξη, αν και διατυπώνεται ως όριο, λειτούργησε στην πράξη ως δεσμευτικό και αμάχητο τεκμήριο επάρκειας (παρ. 26).
Τα ποσά ήταν ουσιωδώς κατώτερα από όσα επιδικάζει το Δικαστήριο για διαδικασίες ανάλογης διάρκειας. Δεν συνιστούσαν επομένως πρόσφορη επανόρθωση. Η επικουρικότητα δεν μπορεί να στερεί το άρθρο 6 § 1 από την ουσία του (παρ. 27, Cocchiarella § 82). Χωρίς εξατομικευμένη εκτίμηση, δεν ευσταθεί ο ισχυρισμός ότι η αποζημίωση ήταν ανάλογη με την ταλαιπωρία των προσφευγόντων (παρ. 28).
Το Δικαστήριο απέρριψε την ένσταση απώλειας της ιδιότητας θύματος και διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 13 ΕΣΔΑ (παρ. 29).
Άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ. Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη. Εύλογη διάρκεια της διαδικασίας. Παραβίαση
Παραδεκτό: Η αιτίαση κρίθηκε παραδεκτή μαζί με εκείνη του άρθρου 13. Η ένσταση απώλειας της ιδιότητας θύματος απορρίφθηκε στο πλαίσιο της ουσίας (παρ. 19, 29).
Επί της ουσίας: Το Δικαστήριο εφάρμοσε τα πάγια κριτήρια: πολυπλοκότητα της υπόθεσης, συμπεριφορά του προσφεύγοντος και των αρχών, διακύβευμα (παρ. 30, Frydlender § 43). Παρέπεμψε στη πάγια νομολογία του σε ανάλογες υποθέσεις (παρ. 31). Οι διαδικασίες διήρκεσαν από 14 έως άνω των 20 ετών σε έναν έως τρεις βαθμούς. Το Δικαστήριο δεν βρήκε καμία περίσταση που να δικαιολογεί τις καθυστερήσεις. Στήριξε την κρίση και στο ότι τα ίδια τα δικαστήρια Pinto είχαν αναγνωρίσει την υπερβολική διάρκεια (παρ. 32). Η εξέταση είναι συνοπτική, όπως συνήθως στις επαναλαμβανόμενες υποθέσεις διάρκειας. Το Δικαστήριο δεν ανέλυσε χωριστά κάθε κριτήριο για κάθε προσφυγή. Συμπέρασμα: παραβίαση του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ (παρ. 32).
Οι λοιπές αιτιάσεις είχαν κηρυχθεί απαράδεκτες κατά την κοινοποίηση στην Κυβέρνηση.
ΔΙΑΤΑΚΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΗ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ
Το Δικαστήριο, ομόφωνα, συνένωσε τις προσφυγές, τις κήρυξε παραδεκτές και απέρριψε την ένσταση απώλειας της ιδιότητας θύματος, που συνένωσε με την ουσία. Διαπίστωσε παραβίαση των άρθρων 6 § 1 και 13 ΕΣΔΑ. Επιδίκασε για ηθική βλάβη 12.700 ευρώ στον Miglietta και συνολικά 82.400 ευρώ στους εννέα προσφεύγοντες της προσφ. 36375/24, καθώς και 3.000 ευρώ από κοινού στους τελευταίους για έξοδα, πλέον τυχόν φόρων (παρ. 37, 41, Παράρτημα). Απέρριψε τα έξοδα του Miglietta ελλείψει δικαιολογητικών (παρ. 38). Ο Andreani δεν υπέβαλε αίτημα (παρ. 34). Καταβολή εντός τριμήνου από την οριστικοποίηση, έπειτα απλός τόκος με το επιτόκιο οριακής χρηματοδότησης ΕΚΤ συν τρεις ποσοστιαίες μονάδες (διατακτικό, σημ. 6).
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ (KEY PASSAGE)
«Υπό το πρίσμα όλων των ανωτέρω, το Δικαστήριο κρίνει ότι, αποκλείοντας μια ουσιαστική εκτίμηση της πραγματικής βλάβης που υπέστησαν οι προσφεύγοντες και περιορίζοντας το ύψος της αποζημίωσης που τους ήταν διαθέσιμη, το άρθρο 2 bis, παράγραφος 3, του νόμου Pinto ερμηνεύθηκε και εφαρμόσθηκε στην πράξη από τα εθνικά δικαστήρια ως αμάχητο τεκμήριο ότι η προκύπτουσα αποζημίωση συνιστούσε επαρκή επανόρθωση για την υπερβολική διάρκεια της διαδικασίας, καθιστώντας έτσι το ένδικο βοήθημα Pinto αναποτελεσματικό κατά την έννοια του άρθρου 13 της Σύμβασης.» (παρ. 29)
Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Η απόφαση εξετάζει την εφαρμογή ανώτατου ορίου αποζημίωσης, συνδεδεμένου με την αξία της κύριας διαφοράς, υπό την απαίτηση επαρκούς επανόρθωσης για την υπερβολική διάρκεια. Εντάσσεται στη νομολογία Cocchiarella και Olivieri και αντιπαραβάλλεται με τη Delle Cave και Corrado, όπου η απουσία ορίων στήριζε την αποτελεσματικότητα του βοηθήματος. Κατά την παρούσα αποτίμηση, ισχυρό σημείο είναι ο έλεγχος της πρακτικής λειτουργίας της διάταξης. Περιορισμοί της αιτιολογίας είναι η απουσία ειδικών υποδείξεων συμμόρφωσης και αναλυτικού υπολογισμού των ποσών.
Πλέον αυτών επισημαίνονται τα εξής:
1.Η αποτελεσματικότητα του βοηθήματος Pinto ελέγχεται τόσο ως προς την πρόσβαση όσο και ως προς την επανόρθωση. Το Δικαστήριο χαρακτήρισε την Olivieri κ.α. ως απόφαση αναφοράς (παρ. 20). Εκείνη αφορούσε την αίτηση επίσπευσης ως προϋπόθεση πρόσβασης στο βοήθημα για διοικητικές διαφορές. Στην Andreani οι προσφεύγοντες είχαν ασκήσει το βοήθημα, αλλά η αποζημίωση περιορίστηκε χωρίς εξατομικευμένη εκτίμηση της επάρκειάς της. Η αντιπαραβολή με τη Delle Cave και Corrado δείχνει τη σημασία της μεταβολής του νομοθετικού πλαισίου. Η απουσία ορίων αποτελούσε ουσιώδες στοιχείο της παλαιότερης κρίσης, όχι γενικό κανόνα ότι κάθε όριο παραβιάζει τη Σύμβαση. Πηγή: Andreani κ.α., παρ. 20, 23, 26-29. Olivieri κ.α, §§ 48, 51-71. Delle Cave και Corrado, §§ 43-46.
2.Το Δικαστήριο ελέγχει το συγκεκριμένο όριο όπως ερμηνεύθηκε και εφαρμόστηκε. Η κρίση στηρίζεται στη διατύπωση της διάταξης, στην αυτόματη εφαρμογή της και στην ουσιώδη ανεπάρκεια των ποσών (παρ. 26-29). Δεν εγκρίνει υποθετικό «μαχητό όριο» ούτε κρίνει αφηρημένα κάθε σύνδεση αποζημίωσης και αξίας της διαφοράς. Το γράμμα του άρθρου 2 bis § 3 («δεν μπορεί να υπερβαίνει») δημιουργεί ζήτημα ως προς τα περιθώρια σύμφωνης ερμηνείας. Η παρ. 8 δεν τεκμηριώνει γενική άρνηση του Συνταγματικού Δικαστηρίου να ελέγξει τη συνταγματικότητα του ορίου. Το ΕΔΔΑ δεν υποδεικνύει ειδικά μέτρα κατά το άρθρο 46. Η έλλειψη υποδείξεων αφήνει ανοιχτή την επιλογή μέτρων συμμόρφωσης, όχι τη δυνατότητα διατήρησης της διαπιστωθείσας αναποτελεσματικότητας.
Πηγή: Andreani και λοιποί, παρ. 8, 26-29, διατακτικό.
- Η αξία της απαίτησης δεν αρκεί για να προσδιορίσει τη βλάβη από την καθυστέρηση. Ο Furnari είχε απαίτηση 146,35 ευρώ και ανέμενε σχεδόν 21 έτη. Το Δικαστήριο του επιδίκασε 10.700 ευρώ. Το παράδειγμα δείχνει ότι η ηθική βλάβη μπορεί να υπερβαίνει κατά πολύ το οικονομικό αντικείμενο, όχι ότι το τελευταίο είναι πάντοτε αδιάφορο. Το Δικαστήριο απάντησε στην αναλογία με τα φίλτρα παραδεκτού, επισημαίνοντας την απουσία εξατομικευμένης εκτίμησης (παρ. 25-26). Το διακύβευμα παραμένει κριτήριο ελέγχου της διάρκειας (παρ. 30) και δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με την ονομαστική αξία της απαίτησης. Η διάκριση αυτή αποτελεί ερμηνευτικό συμπέρασμα της παρούσας ανάλυσης.
Πηγή: Andreani κ.α., παρ. 25-27, 30, Παράρτημα.
4.Η απόφαση δεν εκθέτει αναλυτικό υπολογισμό της δίκαιης ικανοποίησης. Παραπέμπει στα στοιχεία του φακέλου και στη νομολογία, ιδίως στην Cocchiarella (παρ. 37). Καθένας από τους εννέα προσφεύγοντες ζήτησε ποσό που, μαζί με την εθνική αποζημίωση, έφθανε τα 21.000 ευρώ. Το άθροισμα εθνικού και επιδικασθέντος ευρωπαϊκού ποσού κυμαίνεται από 10.841,62 έως 10.889,96 ευρώ. Η αριθμητική σύγκλιση είναι συμβατή με συνεκτίμηση των εθνικών ποσών, αλλά δεν αποδεικνύει συγκεκριμένο μαθηματικό τύπο. Οι αιτιάσεις για τόκους, τιμαριθμική αναπροσαρμογή και αφαιρέσεις δεν εξετάζονται αυτοτελώς (παρ. 15-16). Δεν συνάγεται ειδικός κανόνας για αυτές. Αναλυτικότερη αιτιολόγηση θα διευκόλυνε την εθνική εφαρμογή.Πηγή: Andreani κ.α., παρ. 15-16, 37, Παράρτημα.
ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ
Α) Cocchiarella κατά Ιταλίας [GC]: Η απόφαση-μήτρα. Η Andreani εφαρμόζει τα κριτήρια επάρκειας της εθνικής επανόρθωσης και την αρχή ότι η επικουρικότητα δεν στερεί το άρθρο 6 § 1 από την ουσία του (§§ 82, 86-97, 107).
Β) Scordino κατά Ιταλίας (αριθ. 1) [GC] (μη παρατιθέμενη στην απόφαση): Διατύπωσε, την ίδια ημέρα με την Cocchiarella, αρχές αποτελεσματικότητας και επάρκειας της αποζημίωσης. Η Andreani συνάδει με αυτές, χωρίς να τις επικαλείται αυτοτελώς (§§ 182-189, 205-206, 213-215).
Γ) Delle Cave και Corrado κατά Ιταλίας: Το βοήθημα κρίθηκε τότε κατ’ αρχήν αποτελεσματικό, με ουσιώδη παράμετρο την απουσία νομοθετικών ορίων. Η ανεπάρκεια συγκεκριμένου ποσού διακρίνεται από την αναποτελεσματικότητα του ίδιου του βοηθήματος (§§ 43-46).
Δ) Olivieri και λοιποί κατά Ιταλίας: Κατά την Andreani (παρ. 20), η πρώτη διαπίστωση παραβίασης του άρθρου 13 λόγω του βοηθήματος Pinto. Αφορούσε την αίτηση επίσπευσης στις διοικητικές διαφορές. Η σύγκριση αναδεικνύει διαφορετικούς λόγους αναποτελεσματικότητας (§§ 48, 51-71).
Ε) Valada Matos das Neves κατά Πορτογαλίας (μη παρατιθέμενη στην απόφαση): Συνόψισε τα κριτήρια αποτελεσματικότητας του αποζημιωτικού βοηθήματος. Μεταξύ αυτών, η αποζημίωση δεν πρέπει να είναι ανεπαρκής σε σύγκριση με όσα επιδικάζει το ΕΔΔΑ σε παρόμοιες υποθέσεις (§ 73). Η Andreani κινείται στην ίδια κατεύθυνση.
ΣΤ) Vervele κατά Ελλάδας (μη παρατιθέμενη στην απόφαση): Το βοήθημα του ν. 4239/2014 κρίθηκε αναποτελεσματικό για πολιτικές δίκες λόγω κατακερματισμού ανά βαθμό, εφαρμογής των κριτηρίων και ανεπαρκών καθαρών ποσών. Το χαμηλό ποσό μόνο του δεν καθιστά το βοήθημα αναποτελεσματικό (§§ 74-75, 78, 83). Στην Andreani κρίσιμος ήταν ο συνδυασμός υποχρεωτικού ορίου, μη εξατομικευμένης εκτίμησης και ουσιώδους ανεπάρκειας.
ΣΗΜΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ
Η ελληνική έννομη τάξη προβλέπει αποζημιωτικά βοηθήματα στα άρθρα 53-58 του ν. 4055/2012 για τα διοικητικά δικαστήρια και στον ν. 4239/2014 (ΦΕΚ Α΄ 43/20.2.2014) για τα πολιτικά και ποινικά δικαστήρια και το Ελεγκτικό Συνέδριο. Ο δεύτερος δεν προβλέπει όριο συνδεδεμένο με την αξία της διαφοράς. Το άρθρο 5 §§ 1-2 επιτρέπει συνεκτίμηση του διακυβεύματος και άλλων μέτρων αποκατάστασης. Στην απόφαση Vervele κατά Ελλάδος διαπιστώθηκε ότι, σε περισσότερα από τα 4/5 των υποθέσεων του δείγματος της Κυβέρνησης, τα ποσά υπολείπονταν όσων θα επιδίκαζε το ΕΔΔΑ (παρ. 75). Επανεξετάζοντας την Xynos, έκρινε το βοήθημα αναποτελεσματικό για πολιτικές δίκες (§§ 73, 83). Η Andreani ενισχύει συγκριτικά την ανάγκη εξατομικευμένης αιτιολόγησης και εύλογης σχέσης με τα ποσά του ΕΔΔΑ.
ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ
- Ο προσφεύγων που έλαβε εθνική αποζημίωση οφείλει να τεκμηριώνει την ανεπάρκειά της με συγκρίσιμες αποφάσεις του ΕΔΔΑ, συνεκτιμώντας διάρκεια και περιστάσεις. Έτσι ενισχύεται, χωρίς να προδικάζεται, η αντίκρουση της ένστασης απώλειας της ιδιότητας θύματος.
- Ο προσφεύγων να προβάλλει ήδη στο εθνικό βοήθημα συγκεκριμένα στοιχεία της βλάβης (ηλικία, βιοποριστικός χαρακτήρας της απαίτησης, παρατεταμένη αβεβαιότητα). Δεν απαιτείται απόδειξη κάθε ψυχικής συνέπειας, δεδομένου του μαχητού τεκμηρίου ηθικής βλάβης (παρ. 22).
- Ο εθνικός δικαστής δεν πρέπει να αντιμετωπίζει την αξία της διαφοράς ως αυτόματο λόγο μείωσης της αποζημίωσης. Κάθε απόκλιση από το τεκμήριο ηθικής βλάβης πρέπει να αιτιολογείται ειδικά.
- Στις προσφυγές κατά της Ελλάδας για τη διάρκεια πολιτικών δικών, η Andreani μπορεί να συνδυάζεται με τη Vervele. Η ανεπάρκεια της συγκεκριμένης επανόρθωσης και η αποτελεσματικότητα του βοηθήματος χρειάζονται χωριστή τεκμηρίωση.
