ΕΔΔΑ: Η μη εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων επιστροφής ανηλίκου στη μητέρα παραβιάζει το δικαίωμα στην οικογενειακή ζωή

ΑΠΟΦΑΣΗ

L.Z. και D.Z. κατά Ιταλίας της 08.10.2026 (αρ. προσφ. 27379/24)

Βλ. εδώ

Ι. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΑΠΟΦΑΣΗΣ & ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Δικαστήριο & Σχηματισμός: Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) – Πρώτο Τμήμα, επταμελής σύνθεση (Ivana Jelić [Πρόεδρος], Erik Wennerström, Raffaele Sabato, Frédéric Krenc, Davor Derenčinović, Alain Chablais, Artūrs Kučs [Δικαστές]).

Ημερομηνία Δημοσίευσης & Αριθμός Προσφυγής: 8 Οκτωβρίου 2026 (Προσφυγή αριθ. 27379/24).

Κρίσιμες Διατάξεις: Άρθρο 8 ΕΣΔΑ (σεβασμός οικογενειακής ζωής & θετικές υποχρεώσεις), Άρθρο 13 ΕΣΔΑ (δικαίωμα αποτελεσματικής προσφυγής), Άρθρα 41 & 46 ΕΣΔΑ (δίκαιη ικανοποίηση & εκτέλεση αποφάσεων).

Διατακτικό: Ομόφωνη διαπίστωση παραβίασης του Άρθρου 8 ΕΣΔΑ. Κρίση ότι δεν συντρέχει λόγος αυτοτελούς εξέτασης της αιτίασης υπό το Άρθρο 13 ΕΣΔΑ. Υπόδειξη ατομικών και γενικών μέτρων στο σκεπτικό κατά το Άρθρο 46 ΕΣΔΑ.

Δίκαιη Ικανοποίηση (Άρθρο 41): 40.000 € στην πρώτη προσφεύγουσα (μητέρα) και 20.000 € στον δεύτερο προσφεύγοντα (ανήλικο τέκνο, τηρούμενο σε καταπίστευμα έως την ενηλικίωσή του) για ηθική βλάβη • 30.000 € για δικαστικά έξοδα και δαπάνες.

Σύνδεσμος HUDOC: https://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-252668

ΙΙ. ΠΛΗΡΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΧΡΟΝΙΚΟ (2020–2026)

1. Η Γέννηση, η Εγκατάλειψη και η Εσπευσμένη Υιοθεσία (Νοέμβριος 2020)

Στις 4 Νοεμβρίου 2020 η πρώτη προσφεύγουσα L.Z., Ιταλίδα υπήκοος, γέννησε μόνη στο σπίτι της τον δεύτερο προσφεύγοντα D.Z., έχοντας αποκρύψει την εγκυμοσύνη. Ο πρώην σύντροφός της G.D. εγκατέλειψε το βρέφος σε πεζοδρόμιο. Το παιδί εντοπίστηκε αυθημερόν και μεταφέρθηκε σε νοσοκομείο. Στις 5 Νοεμβρίου 2020 ο Εισαγγελέας Ανηλίκων Κατάνιας εκίνησε την «ταχεία» διαδικασία υιοθεσίας του άρθρου 11 § 2 του Νόμου 184/1983.

Δώδεκα μόλις ημέρες μετά τη γέννηση (16 Νοεμβρίου 2020), η μητέρα εμφανίστηκε στην Αστυνομία Ραγκούζας, αποκάλυψε την ταυτότητά της και εξέφρασε τη βούληση να αναλάβει το παιδί της. Παράλληλα, ασκήθηκε σε βάρος της ποινική δίωξη για συνέργεια σε εγκατάλειψη ανηλίκου (άρθρο 591 ΙτΠΚ), ενώ ο πρώην σύντροφός της καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 2 ετών.

Παρά την εμφάνιση της μητέρας, στις 20 Νοεμβρίου 2020 (μόλις 16 ημέρες από τη γέννηση), το Δικαστήριο Ανηλίκων Κατάνιας έκρινε εσπευσμένα το τέκνο «εγκαταλελειμμένο» και «υιοθετήσιμο» με την εσφαλμένη παραδοχή ότι οι γονείς ήταν άγνωστοι. Το παιδί τοποθετήθηκε αμέσως σε ανάδοχη οικογένεια υπό καθεστώς «νομικού κινδύνου υιοθεσίας» (affidamento a rischio giuridico d’adozione).

2. Ο Γραφειοκρατικός «Γολγοθάς» της Αναγνώρισης και η Δικαστική Ακύρωση της Υιοθεσίας (2021–2022)

Η μητέρα υπέβαλε αμέσως αιτήσεις αναστολής και χορήγησης αντιγράφων, οι οποίες αρχικά απορρίφθηκαν επειδή δεν είχε ακόμη ολοκληρωθεί η ληξιαρχική αναγνώριση. Η αναγνώριση καθυστέρησε περίπου 50 ημέρες λόγω δυσλειτουργιών μεταξύ των ληξιαρχείων Μόντικα και Ραγκούζας και ολοκληρώθηκε στις 16 Φεβρουαρίου 2021, συνοδευόμενη από τεστ DNA. Στο μεταξύ, στις 14 Ιανουαρίου 2021, το Δικαστήριο Ανηλίκων είχε διατάξει την προ της υιοθεσίας τοποθέτηση (affidamento preadottivo).

Στις 8 Ιουλίου 2021, το Εφετείο Κατάνιας ακύρωσε την κήρυξη υιοθεσίας. Το Εφετείο, επικαλούμενο τη νομολογία του ΕΔΔΑ (Todorova κατά Ιταλίας), έκρινε ότι η αποκάλυψη της μητέρας εντός 12 ημερών εμπόδιζε τη διαπίστωση οριστικής εγκατάλειψης. Στις 20 Αυγούστου 2021 το Δικαστήριο Ανηλίκων ανακάλεσε την προ της υιοθεσίας τοποθέτηση, διατήρησε όμως το παιδί στους αναδόχους ανοίγοντας νέα διαδικασία. Στις 13 Δεκεμβρίου 2022 το Ακυρωτικό Δικαστήριο της Ιταλίας απέρριψε το ένδικο μέσο του επιτρόπου, καθιστώντας την ακύρωση της υιοθετησιμότητας αμετάκλητη.

3. Οι Ανεκτέλεστες Αποφάσεις Επανένωσης, η Αυθαίρετη Μετοίκηση και η «Παγίδα» του Χρόνου (2022–2026)

Από τον Δεκέμβριο του 2022 έως τον Απρίλιο του 2023, το Δικαστήριο Ανηλίκων διέταξε επανειλημμένα (αποφάσεις 28.12.2022, 27.01.2023, 24.04.2023) τη σταδιακή επανένωση μητέρας και τέκνου εντός προθεσμίας 3-4 μηνών, βάσει θετικής έκθεσης πραγματογνωμοσύνης (CTU).

Ωστόσο, οι αποφάσεις αυτές ουδέποτε εκτελέστηκαν:

• Αυθαίρετη Μετοίκηση:Στις 14 Ιουλίου 2022 οι ανάδοχοι μετοίκησαν κρυφά στο Λάτιο (Monterotondo, άνω των 600 χλμ. μακριά από τη Σικελία) χωρίς άδεια του δικαστηρίου, το οποίο ανέχθηκε την κατάσταση.
• Παρακώλυση από τον Επίτροπο και τους Αναδόχους:Ο επίτροπος αρνούνταν να δώσει τα στοιχεία επικοινωνίας των αναδόχων στις κοινωνικές υπηρεσίες, ενώ οι ανάδοχοι δεν εμφανίζονταν στα προγραμματισμένα ραντεβού.
• Ανενεργή Αστυνομική Συνδρομή:Τον Σεπτέμβριο του 2023 το δικαστήριο επέτρεψε τη συνδρομή της αστυνομίας για την εκτέλεση της επιστροφής, πλην όμως το μέτρο ουδέποτε εφαρμόστηκε.

Η μεταστροφή των πραγματογνωμόνων: Τον Ιανουάριο του 2024, ένα δεύτερο κλιμάκιο πραγματογνωμόνων υπέβαλε νέα έκθεση, υποστηρίζοντας ότι η επανένωση κατέστη πλέον «δυσχερής έως αδύνατη», διότι το παιδί είχε συμπληρώσει 3 χρόνια με τους αναδόχους, τους θεωρούσε μόνους γονείς του και τυχόν απομάκρυνση θα του προκαλούσε τραύμα. Έτσι, η απουσία επαφής παρατάθηκε επ’ αόριστον, και μέχρι τη συζήτηση της προσφυγής στο ΕΔΔΑ (άνω των 4 ετών από τη γέννηση), καμία συνάντηση δεν είχε πραγματοποιηθεί.

ΙΙΙ. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΕΔΔΑ & PRECEDENTS

Η απόφαση L.Z. και D.Z. κατά Ιταλίας αποτελεί οργανική εξέλιξη της νομολογίας του Στρασβούργου, η οποία διαμορφώθηκε σταδιακά μέσα από εμβληματικές υποθέσεις.

Πρώτον, η θεμελιώδης αρχή της οικογενειακής επανένωσης διαμορφώθηκε στην απόφαση K. και T. κατά Φινλανδίας [GC] (2001) και επανεπιβεβαιώθηκε στην Strand Lobben κ.α. κατά Νορβηγίας [GC] (2019). Το Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης έκρινε ότι η τοποθέτηση τέκνου σε ανάδοχη φροντίδα πρέπει να θεωρείται αυστηρά προσωρινό μέτρο, με εγγενή σκοπό την οικογενειακή επανένωση μόλις αυτό καταστεί δυνατό. Η θετική υποχρέωση του Κράτους να λάβει διοικητικά και δικαστικά μέτρα επανένωσης υφίσταται από την πρώτη ημέρα και εντείνεται με την πάροδο του χρόνου (increasing force). Επιπλέον, όπως υπογραμμίζεται στον Οδηγό του Άρθρου 8 της Γραμματείας του ΕΔΔΑ (Guide Art. 8), στις διαδικασίες που αφορούν τη σχέση γονέα και τέκνου υφίσταται υποχρέωση ασκήσεως «εξαιρετικής επιμέλειας» (exceptional diligence), καθώς η πάροδος του χρόνου εγκυμονεί τον κίνδυνο δημιουργίας ντε φάκτο τετελεσμένων καταστάσεων.

Δεύτερον, η απαγόρευση εσπευσμένης αποκοπής θεμελιώθηκε στην υπόθεση Todorova κατά Ιταλίας (2009). Το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του Άρθρου 8 διότι οι ιταλικές αρχές αποφάσισαν τα δίδυμα βρέφη να τα δώσουν προς υιοθεσία σε 27 ημέρες από τη γέννηση χωρίς ακρόαση της μητέρας. Στην υπόθεση L.Z. και D.Z., το Δικαστήριο επεκτείνει τη συλλογιστική αυτή σε ακόμη πιο ακραία προθεσμία (16 ημερών).

Τρίτον, η διάγνωση του συστημικού προβλήματος της ιταλικής έννομης τάξης πραγματοποιήθηκε στις αποφάσεις Terna κατά Ιταλίας (2021) και R.V. κ.ά. κατά Ιταλίας (2019). Στην Terna, το ΕΔΔΑ διέγνωσε δομική αδυναμία των ιταλικών αρχών να επιβάλουν την εκτέλεση αποφάσεων επικοινωνίας, ενώ στην R.V. στηλίτευσε το σύστημα αναδοχής που επιτρέπει την επ’ αόριστον παράταση της απομάκρυνσης με ανεξέλεγκτη εκχώρηση εξουσιών στις κοινωνικές υπηρεσίες.

Τέταρτον, η ανοχή αυθαίρετης μετοίκησης των αναδόχων αποδοκιμάστηκε στις αποφάσεις A.T. κατά Ιταλίας (2021) και Novák κατά Τσεχίας (2026). Το ΕΔΔΑ έχει επανειλημμένα καταδικάσει Κράτη που ανέχονται τη μεταφορά τέκνων από αναδόχους σε μεγάλες αποστάσεις χωρίς δικαστική άδεια, ακυρώνοντας στην πράξη τα δικαιώματα επικοινωνίας του βιολογικού γονέα.

Πέμπτον, η απαγόρευση νομιμοποίησης του fait accompli κωδικοποιήθηκε στην απόφαση Görgülü κατά Γερμανίας (2004). Η πάροδος του χρόνου δεν επιτρέπεται να μετατρέπεται σε όπλο στα χέρια των αρχών ή των αναδόχων για τη δημιουργία μη αναστρέψιμων καταστάσεων.

ΙV. ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΔΔΑ (ΣΚΕΠΤΙΚΟ)

1. Παραδεκτό: Ενεργητική Νομιμοποίηση & Εξάντληση Ενδίκων Μέσων

Όσον αφορά την εκπροσώπηση του ανηλίκου από τη μητέρα, το ΕΔΔΑ εξέτασε αυτεπαγγέλτως τη νομιμοποίηση της μητέρας να ενεργεί για το τέκνο. Επανέλαβε ότι η εκπροσώπηση ανηλίκων δεν ερμηνεύεται περιοριστικά (Satakunnan Markkinapörssi, Strand Lobben). Όταν υφίσταται συγκρουσιακή σχέση μεταξύ βιολογικού γονέα και Κράτους, ο αποκλεισμός του γονέα θα εμπόδιζε την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού. Το Δικαστήριο δεν διέκρινε σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ μητέρας και παιδιού.

Όσον αφορά την ένσταση μη εξάντλησης των εσωτερικών ενδίκων μέσων, η Ιταλική Κυβέρνηση ισχυρίστηκε ότι η διαδικασία εκκρεμούσε ακόμη στο Δικαστήριο Ανηλίκων. Το ΕΔΔΑ απέρριψε την ένσταση, τονίζοντας ότι οι αποφάσεις των ιταλικών δικαστηρίων ανηλίκων δεν αποκτούν ποτέ ουσιαστικό δεδικασμένο (Terna, Strumia) και η απαίτηση αναμονής σε θέματα οικογενειακής επανένωσης προκαλεί ανεπανόρθωτη βλάβη λόγω της παρόδου του χρόνου (S.H. κατά Ιταλίας).

2. Επί της Ουσίας: Παραβίαση των Θετικών Υποχρεώσεων του Άρθρου 8

Το Δικαστήριο εξέτασε την υπόθεση υπό το πρίσμα των θετικών υποχρεώσεων του Κράτους να διατηρήσει τον οικογενειακό δεσμό.

Πρώτον, ως προς τη δικονομική ακυρότητα της εσπευσμένης υιοθετησιμότητας, η διακήρυξη εγκατάλειψης σε 16 ημέρες στέρησε από τη μητέρα τη δέουσα συμμετοχή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων (δικονομική πτυχή Άρθρου 8).

Δεύτερον, ως προς την ευθύνη για τη συμπεριφορά των οργάνων και των αναδόχων, το Κράτος ευθύνεται για ολόκληρη την αλυσίδα εκτέλεσης. Ανέχθηκε τη συστηματική άρνηση του επιτρόπου, την παρελκυστική στάση των αναδόχων, την παράνομη μετοίκηση των 600 χλμ. και την αδράνεια των κοινωνικών υπηρεσιών. Η έκδοση δικαστικών διαταγών επιστροφής χωρίς την άμεση επιβολή μέτρων καταναγκασμού συνιστά κενό γράμμα.

Τρίτον, ως προς την αποδοκιμασία του fait accompli (Σκέψη-Κλειδί 153), το ΕΔΔΑ διαπίστωσε ότι η μεταστροφή της γνώμης των πραγματογνωμόνων (που έκριναν όψιμα την επανένωση αδύνατη) ήταν απευθείας αποτέλεσμα της παράνομης καθυστέρησης που προκάλεσε το Κράτος. Το Κράτος επέτρεψε στον χρόνο να δημιουργήσει μια πραγματική κατάσταση αντίθετη προς τις δικαστικές αποφάσεις, και στη συνέχεια χρησιμοποίησε την κατάσταση αυτή ως επιχείρημα για την οριστική αποκοπή του παιδιού από τη μητέρα του.

1. ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ: ΔΙΕΘΝΗ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ & ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ

Η κρίση του ΕΔΔΑ στην υπόθεση L.Z. και D.Z. εναρμονίζεται πλήρως με τις τάσεις των λοιπών διεθνών και εθνικών δικαιοδοτικών συστημάτων.

1. Διεθνή & Περιφερειακά Δικαστήρια

• Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) & Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (ΧΘΔΕΕ):Το Άρθρο 24 § 3 του Χάρτη κατοχυρώνει το δικαίωμα κάθε παιδιού να διατηρεί τακτικά προσωπικές σχέσεις και άμεση επαφή με τους δύο γονείς του. Παράλληλα, ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/1111 (Βρυξέλλες ΙΙβ) επιβάλλει την ταχεία εκτέλεση αποφάσεων επιστροφής τέκνων, απαγορεύοντας στα κράτη μέλη να επικαλούνται γραφειοκρατικές καθυστερήσεις των κοινωνικών υπηρεσιών.
• Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Corte IDH):Στην υπόθεση Fornerón e hija vs. Argentina (27.04.2012), το Δικαστήριο έκρινε ότι η δικαστική καθυστέρηση δεν μπορεί ποτέ να προβάλλεται ως νομιμοποιητικός λόγος για τη διατήρηση του τέκνου στους αναδόχους, διατάσσοντας υποχρεωτικό πρόγραμμα σταδιακής επανένωσης.
• Αφρικανικό Σύστημα & Σύμβαση ΟΗΕ:Το Άρθρο 19 του Αφρικανικού Χάρτη για τα Δικαιώματα του Παιδιού (ACRWC) και τα Άρθρα 3, 9 και 20 της Σύμβασης ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού (UN CRC) επιτάσσουν ότι η προσωρινή εναλλακτική φροντίδα δεν πρέπει να μετατρέπεται σε μηχανισμό στέρησης της βιολογικής οικογένειας.

2. Ανώτατα Εθνικά Δικαστήρια

• Γερμανικό Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο (BVerfG):Στην πάγια νομολογία του για την προστασία του γονεϊκού δικαιώματος (Άρθρο 6 § 2 του Θεμελιώδους Νόμου της Βόννης), το BVerfG κρίνει ότι η αφαίρεση της επιμέλειας και η τοποθέτηση σε αναδοχή συνιστούν έσχατο μέσο (ultima ratio), ενώ η δικαστική καθυστέρηση στην επιστροφή τέκνου συνιστά ευθεία παραβίαση του συνταγματικού δικαιώματος των γονέων.
• Γαλλικό Ακυρωτικό Δικαστήριο (Cour de Cassation) & Conseil d’État:Το Cour de Cassation συνομολογεί ότι η προσωρινή μέριμνα (assistance éducative) δεν επιτρέπεται να μετατρέπεται σε οριστική αποκοπή χωρίς ουσιαστική, περιοδική επανεξέταση των γονεϊκών ικανοτήτων.
• Ιταλικό Συνταγματικό Δικαστήριο (Corte Costituzionale):Με την απόφαση 183/2023, το Corte Costituzionale τόνισε ότι το δικαίωμα του παιδιού να ανατρέφεται στη βιολογική του οικογένεια αποτελεί θεμελιώδη αρχή της ιταλικής έννομης τάξης, καλώντας τον νομοθέτη να περιορίσει την αυθαιρεσία των κοινωνικών υπηρεσιών.
• Ισπανικό Συνταγματικό Δικαστήριο (Tribunal Constitucional):Στη συστηματική νομολογία του (STC 178/2020), το TC διακηρύσσει ότι τα μέτρα προστασίας ανηλίκων πρέπει να διέπονται από την αρχή της ελάχιστης επέμβασης και της προσωρινότητας, απαγορεύοντας τη δημιουργία τετελεσμένων καταστάσεων λόγω διοικητικής αδράνειας.
• Ανώτατο Δικαστήριο ΗΠΑ (SCOTUS). Στην υπόθεση Santosky v. Kramer(1982), το SCOTUS έκρινε ότι οι βιολογικοί γονείς διατηρούν θεμελιώδες συνταγματικό δικαίωμα (fundamental liberty interest) στην ανατροφή των τέκνων τους, το οποίο απαιτεί αυστηρή αποδεικτική τεκμηρίωση (clear and convincing evidence) πριν από κάθε οριστική αφαίρεση.

1. ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

Παρά τη θετική της συμβολή, η απόφαση L.Z. και D.Z. κατά Ιταλίας παρουσιάζει σημαντικές δογματικές αδυναμίες.

Πρώτον, παρατηρείται αμφισημία ως προς τα ατομικά μέτρα. Ενώ το ΕΔΔΑ στηλιτεύει με σφοδρότητα τη δημιουργία τετελεσμένου γεγονότος, αρνείται να διατάξει το ίδιο την επανέναρξη των επαφών ή την επιστροφή του παιδιού. Περιορίζεται σε μια ευχετική «πρόσκληση» προς τις ιταλικές αρχές να επανεξετάσουν την κατάσταση. Η τακτική αυτή ελλοχεύει τον κίνδυνο τα εθνικά δικαστήρια να επικαλεστούν εκ νέου την τρέχουσα ηλικία του παιδιού (σχεδόν 6 ετών) για να επικυρώσουν οριστικά την παραμονή στους αναδόχους, καθιστώντας τη δικαστική νίκη της μητέρας στο Στρασβούργο «κενό γράμμα».

Δεύτερον, διαπιστώνεται δικονομική «απορρόφηση» του Άρθρου 13 από το Άρθρο 8. Το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν συντρέχει λόγος αυτοτελούς εξέτασης της αιτίασης υπό το Άρθρο 13. Η κρίση αυτή είναι δογματικά προβληματική: η μη εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων επιστροφής συνιστά αυτοτελή έλλειψη αποτελεσματικού εσωτερικού ενδίκου βοηθήματος. Η απορρόφησή του στερεί από το εθνικό δίκαιο την υποχρέωση θέσπισης ειδικού ένδικου βοηθήματος ταχείας εκτέλεσης οικογενειακών διαφορών.

Τρίτον, επισημαίνεται η απουσία ανεξάρτητης εκπροσώπησης του ανηλίκου (Guardian ad litem). Το Δικαστήριο δέχθηκε την εκπροσώπηση του ανηλίκου από τη μητέρα, θεωρώντας ότι δεν υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων. Ωστόσο, στην πραγματικότητα, το παιδί βρισκόταν εγκλωβισμένο ανάμεσα σε μια μητέρα που δεν γνώρισε ποτέ, έναν επίτροπο που αδρανούσε και αναδόχους που παρανομούσαν. Η μη εκπροσώπησή του από ανεξάρτητο επίτροπο διαδικασίας στερεί από τη δίκη στο Στρασβούργο την αυθεντική φωνή του ανηλίκου.

Τέταρτον, παρατηρείται έλλειψη ελέγχου της νομικής βάσης παραμονής. Το ΕΔΔΑ σημειώνει δύο φορές ότι οι ιταλικές αρχές ουδέποτε εξήγησαν με ποιον νομικό τίτλο παρέμενε το παιδί στους αναδόχους μετά την ακύρωση της προ της υιοθεσίας τοποθέτησης. Παρά ταύτα, δεν προχώρησε στην προφανή διαπίστωση παραβίασης λόγω έλλειψης νόμιμης βάσης (not in accordance with the law), προτιμώντας το ευρύτερο πρίσμα των θετικών υποχρεώσεων.

VII. ΑΡΘΡΟ 46 ΕΣΔΑ: ΑΤΟΜΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ

Όσον αφορά τα ατομικά μέτρα (Individual Measures), το Δικαστήριο καλεί την Ιταλία να επανεξετάσει εντός βραχύτατης προθεσμίας (dans un bref délai) την κατάσταση της μητέρας και του τέκνου, λαμβάνοντας τα κατάλληλα μέτρα προς το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού.

Όσον αφορά τα γενικά μέτρα (General Measures), το ΕΔΔΑ, διαπιστώνοντας τη συνέχιση του συστημικού προβλήματος (Terna, R.V.), υπέδειξε τέσσερις άξονες θεσμικών μεταρρυθμίσεων:

1. Ταχεία εφαρμογή της Μεταρρύθμισης Cartabia (ν.δ. 149/2022) & Ν. 37/2026 για την ενοποίηση των δικαστηρίων ανηλίκων και τη δημιουργία Εθνικού Μητρώου Αναδοχών.
2. Αυστηρός δικαστικός έλεγχος των κοινωνικών υπηρεσιών, με νομοθετικό ορισμό των ορίων αρμοδιότητας και θεσμοθέτηση δημόσιου, ονομαστικού μηχανισμού ευθύνης των υπαλλήλων.
3. Θέσπιση μέσων καταναγκασμού και κυρώσεων για αναδόχους ή φορείς που παρακωλύουν την εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων επιστροφής.
4. Επιβολή δεσμευτικών προθεσμιών στη διεξαγωγή των ψυχιατρικών και ψυχολογικών πραγματογνωμοσυνών (CTU).

VIII. ΔΙΚΟΝΟΜΙΚΟ LITIGATION PLAYBOOK & ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Η απόφαση L.Z. και D.Z. κατά Ιταλίας παρέχει πολύτιμα δικονομικά εργαλεία στον Έλληνα δικηγόρο και δικαστή σε δίκες οικογενειακού δικαίου, επιμέλειας (άρθρο 1510 επ. ΑΚ), αναδοχής (ν. 4538/2018) και αναγκαστικής εκτέλεσης επικοινωνίας (άρθρο 950 ΚΠολΔ).

1. Θεμελίωση Ενστάσεων & Δικονομικών Ισχυρισμών στο Εθνικό Δικαστήριο

• Ένσταση «Απαγορευμένης Δημιουργίας Τετελεσμένου Γεγονότος» (Fait Accompli):Όταν ο άλλος γονέας ή η ανάδοχη οικογένεια παρακωλύει την επικοινωνία και στη συνέχεια επικαλείται στο δικαστήριο ότι «το παιδί έχει ξενωθεί», ο πληρεξούσιος δικηγόρος προβάλλει ισχυρισμό βασισμένο στις σκέψεις 153 και 155 της L.Z. και D.Z.: Η αποξένωση του τέκνου δεν αποτελεί αντικειμενικό δεδομένο, αλλά άμεσο προϊόν της παράνομης συμπεριφοράς του αντιδίκου και της κωλυσιεργίας των αρχών, η οποία δεν επιτρέπεται να επιβραβεύεται δικαστικά.
• Αίτημα Επιβολής Αμέσων Μέτρων Εκτέλεσης (Άρθρο 950 ΚΠολΔ):Με βάση τη σκέψη 144 της απόφασης, η απλή έκδοση δικαστικής απόφασης χωρίς παράλληλη λήψη άμεσων, καταναγκαστικών και πρακτικών μέτρων εφαρμογής συνιστά παραβίαση του Άρθρου 8 ΕΣΔΑ. Ζητείται η απειλή χρηματικής ποινής και προσωπικής κράτησης, καθώς και η συνδρομή παιδοψυχολόγου από την πρώτη ημέρα.
• Ένσταση Ακυρότητας Εσπευσμένης Αφαίρεσης Επιμέλειας (Άρθρο 1532 ΑΚ):Εάν οι κοινωνικές υπηρεσίες απομακρύνουν βρέφος χωρίς προηγούμενη ουσιαστική ακρόαση του βιολογικού γονέα, προβάλλεται η δικονομική παραβίαση του Άρθρου 8 ΕΣΔΑ, επικαλούμενοι την επέκταση της νομολογίας Todorova από την L.Z. και D.Z..

2. Πρόταση για Δικαστικές Αποφάσεις & Δικόγραφα (Judicial Copy-Paste Block)

«Επειδή, κατά τη σταθερή νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ, L.Z. και D.Z. κατά Ιταλίας της 08.10.2026, προσφ. αριθ. 27379/24, σκέψεις 153, 155, Strand Lobben κ.ά. κατά Νορβηγίας [GC], προσφ. αριθ. 37283/13, σκέψη 208), το Κράτος και τα εθνικά δικαστήρια υπέχουν θετική υποχρέωση λήψης όλων των αναγκαίων μέτρων οικογενειακής επανένωσης με αυξανόμενη ένταση και με την επιβαλλόμενη “εξαιρετική επιμέλεια” (exceptional diligence). Η αδικαιολόγητη πάροδος του χρόνου που προκαλείται από την αδράνεια των αρχών, την παρελκυστική στάση τρίτων ή την μη εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων δεν επιτρέπεται να μετατρέπεται σε νομιμοποιητικό επιχείρημα για την οριστική αποκοπή του οικογενειακού δεσμού, καθώς η δημιουργία τετελεσμένου γεγονότος (fait accompli) συνιστά ευθεία παραβίαση του δικαιώματος σεβασμού της οικογενειακής ζωής κατά το Άρθρο 8 της ΕΣΔΑ».