Μη εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων για δικηγορικές αμοιβές: Παραβίαση του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ και του άρθρου 1 ΠΠΠ

ΑΠΟΦΑΣΗ

Di Nocera κ.α. κατά Ιταλίας της 09.07.2026, προσφ. αριθ. 8436/25 και τρεις άλλες

Βλ. εδώ

Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Οι τέσσερις προσφεύγοντες είχαν εξασφαλίσει υπέρ τους συνολικά 26 τελεσίδικες και εκτελεστές εγχώριες δικαστικές αποφάσεις (κυρίως αποφάσεις Ειρηνοδικείων και μία απόφαση Πρωτοδικείου) οι οποίες υποχρέωναν δημόσιες αρχές (δήμους, τη φορολογική διοίκηση και το Υπουργείο Παιδείας) να καταβάλουν δικηγορικές αμοιβές κατά τον ιταλικό θεσμό του avvocato antistatario. Οι αρχές δεν συμμορφώθηκαν επί μακρόν, ενώ οι περίοδοι μη εκτέλεσης που καταγράφονται στο παράρτημα της απόφασης κυμαίνονταν από άνω των δύο έως άνω των επτά ετών. Το ΕΔΔΑ, συνεδριάζοντας ως τριμελής Επιτροπή, ενέταξε την υπόθεση στην καλώς παγία νομολογία του. Υπενθύμισε ότι η εκτέλεση δικαστικής απόφασης αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της «δίκης» κατά το άρθρο 6 § 1 και έκρινε ομόφωνα ότι οι αρχές δεν κατέβαλαν όλες τις αναγκαίες προσπάθειες για την πλήρη και έγκαιρη εκτέλεση. Διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ και του άρθρου 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου, επιδίκασε τα ποσά που αναφέρονται στο παράρτημα της απόφασης και διέταξε το καθ’ ου Κράτος να διασφαλίσει, εντός τριμήνου, την εκτέλεση των αποφάσεων που εξακολουθούσαν να παραμένουν ανεκτέλεστες.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η υπόθεση αφορά τέσσερις συνενωθείσες προσφυγές (αριθ. 8436/25, 13176/25, 14136/25 και 15969/25), ασκηθείσες κατά της Ιταλίας δυνάμει του άρθρου 34 ΕΣΔΑ. Οι προσφυγές κατατέθηκαν αντιστοίχως στις 7.3.2025, 18.4.2025, 24.4.2025 και 24.4.2025 και κοινοποιήθηκαν στην Ιταλική Κυβέρνηση. Οι προσφεύγοντες παραπονέθηκαν για τη μη εκτέλεση εγχώριων δικαστικών αποφάσεων εκδοθεισών υπέρ τους, προβάλλοντας ρητώς ή κατ’ ουσίαν αιτίαση από το άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ και συναφείς αιτιάσεις από το άρθρο 1 ΠΠΠ.

Καθένας από τους προσφεύγοντες είχε εξασφαλίσει εκτελεστούς τίτλους που υποχρέωναν δημόσιες αρχές στην καταβολή δικηγορικών αμοιβών. Για τον Marco Di Nocera επρόκειτο για επτά αποφάσεις των Ειρηνοδικείων Afragola και Νεαπόλεως (2020–2023), σε βάρος των Δήμων Afragola και Νεαπόλεως. Για τη Rosa Carlino επρόκειτο για 15 αποφάσεις του Ειρηνοδικείου Montecorvino Rovella (2019–2020), σε βάρος της φορολογικής διοίκησης. Ο Salvatore Esposito στηριζόταν σε δύο αποφάσεις, μία του Ειρηνοδικείου Νεαπόλεως (2023) εις βάρος του Δήμου Portici και μία του Πρωτοδικείου Νεαπόλεως (2024) εις βάρος του Υπουργείου Παιδείας. Ο Alessandro Miccoli επικαλέστηκε δύο αποφάσεις των Ειρηνοδικείων Barra και Νεαπόλεως (2023), εις βάρος των Δήμων Cellole και Castel Volturno.

Κοινό χαρακτηριστικό των υποθέσεων ήταν ότι οι επίμαχες απαιτήσεις αφορούσαν αμοιβές δικηγόρου καταβλητέες κατά τον ιταλικό θεσμό του avvocato antistatario. Ακριβέστερα, κατά το άρθρο 93 του ιταλικού Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ο πληρεξούσιος δικηγόρος μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο, με την απόφαση που καταλογίζει τα δικαστικά έξοδα, να διατάξει την απευθείας καταβολή υπέρ αυτού των μη εισπραχθεισών αμοιβών και των εξόδων που δηλώνει ότι προκατέβαλε (distrazione delle spese).

Το ΕΔΔΑ συνεδρίασε ως Επιτροπή τριών δικαστών του Πρώτου Τμήματος. Διασκέφθηκε στις 18.6.2026 και εξέδωσε την ομόφωνη απόφασή του στις 9.7.2026.

ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…

Επί της ένωσης των προσφυγών

Λόγω της ομοιότητας του αντικειμένου τους, το Δικαστήριο έκρινε πρόσφορη τη συνεξέταση των τεσσάρων προσφυγών σε μία ενιαία απόφαση.

Άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ. Δικαίωμα σε δικαστήριο και εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων

Το Δικαστήριο επανέλαβε την πάγια αρχή ότι η εκτέλεση δικαστικής απόφασης, εκδοθείσας από οποιοδήποτε δικαιοδοτικό όργανο, πρέπει να θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της «δίκης» κατά την έννοια του άρθρου 6 (Hornsby κατά Ελλάδας, 19.3.1997, § 40).

Παρέπεμψε στις Ventorino κατά Ιταλίας, De Trana κατά Ιταλίας, Nicola Silvestri κατά Ιταλίας και Antonetto κατά Ιταλίας, στις οποίες είχε ήδη διαπιστωθεί παραβίαση του άρθρου 6 για παρεμφερή ζητήματα μη εκτέλεσης ή καθυστερημένης εκτέλεσης τελεσίδικων εγχώριων αποφάσεων.

Μετά την εξέταση του συνόλου των στοιχείων, το Δικαστήριο δεν εντόπισε πραγματικό περιστατικό ή επιχείρημα ικανό να δικαιολογήσει διαφορετικό συμπέρασμα ως προς το παραδεκτό και το βάσιμο. Έκρινε ότι οι αρχές δεν κατέβαλαν όλες τις αναγκαίες προσπάθειες για την πλήρη και έγκαιρη εκτέλεση και, ως εκ τούτου, κήρυξε τις αιτιάσεις παραδεκτές και διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 § 1.

Άρθρο 1 ΠΠΠ. Προστασία της περιουσίας

Οι προσφεύγοντες προέβαλαν περαιτέρω αιτιάσεις για απουσία ή καθυστέρηση καταβολής χρηματικών απαιτήσεων από τις εθνικές αρχές. Το Δικαστήριο έκρινε ότι οι αιτιάσεις δεν ήταν προδήλως αβάσιμες κατά το άρθρο 35 § 3 στοιχ. α΄ ΕΣΔΑ και δεν προσέκρουαν σε άλλο λόγο απαραδέκτου. Κατέληξε ότι αποκάλυπταν επίσης παραβίαση του άρθρου 1 ΠΠΠ, ενόψει των διαπιστώσεών του στη Ventorino.

Διατακτικό και δίκαιη ικανοποίηση

Το Δικαστήριο, ομόφωνα, συνένωσε τις προσφυγές, τις κήρυξε παραδεκτές, διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 6 § 1 και του άρθρου 1 ΠΠΠ λόγω της μη εκτέλεσης των εγχώριων αποφάσεων και υποχρέωσε την Ιταλία, εντός τριμήνου, να εξασφαλίσει με πρόσφορα μέσα την εκτέλεση των αποφάσεων που παρέμεναν ανεκτέλεστες.

Κατ’ εφαρμογή του άρθρου 41, επιδίκασε για ηθική βλάβη 2.540 ευρώ στον Marco Di Nocera, 5.250 ευρώ στη Rosa Carlino, 3.450 ευρώ στον Salvatore Esposito και 1.400 ευρώ στον Alessandro Miccoli, καθώς και 250 ευρώ ανά προσφυγή για έξοδα και δαπάνες.

ΚΡΙΣΙΜΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

«Η εκτέλεση δικαστικής απόφασης πρέπει να θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της “δίκης” κατά την έννοια του άρθρου 6.»

ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ

1. Η επανεπιβεβαίωση της Hornsby και το δικαίωμα σε δικαστήριο

Η απόφαση επαναλαμβάνει ότι η δικαστική προστασία δεν ολοκληρώνεται με την έκδοση της απόφασης. Η παραμονή μιας τελεσίδικης και δεσμευτικής κρίσης ανενεργής εις βάρος του νικήσαντος διαδίκου απογυμνώνει το δικαίωμα σε δικαστήριο από την πρακτική και αποτελεσματική του διάσταση. Η Hornsby λειτουργεί ως κανονιστική αφετηρία, αλλά η Di Nocera δεν εισάγει νέα αρχή ούτε επεκτείνει το πεδίο του άρθρου 6. Εφαρμόζει πάγια νομολογία σε επαναλαμβανόμενο τύπο υποθέσεων.

2. Η παράλληλη προστασία των άρθρων 6 § 1 και 1 ΠΠΠ

Η μη εκτέλεση χρηματικής δικαστικής απόφασης μπορεί να θίγει τόσο το δικονομικό δικαίωμα σε αποτελεσματική δικαστική προστασία όσο και το ουσιαστικό δικαίωμα ειρηνικής απόλαυσης της περιουσίας. Ωστόσο, η διπλή διαπίστωση δεν είναι «αυτόματη» με την τεχνική έννοια: προϋποθέτει ότι η απαίτηση είναι επαρκώς θεμελιωμένη και εκτελεστή ώστε να συνιστά «περιουσιακό αγαθό». Στη Di Nocera το συμπέρασμα αυτό συνάγεται συνοπτικά μέσω της παραπομπής στη Ventorino.

3. Η ευθύνη του Κράτους όταν ο οφειλέτης είναι δημόσια αρχή

Οι οφειλέτες ήταν δήμοι, η φορολογική διοίκηση και υπουργείο. Στην ευρύτερη νομολογία του ΕΔΔΑ, όταν υφίσταται τελεσίδικη χρηματική απαίτηση έναντι κρατικής αρχής, δεν είναι κατ’ αρχήν ανεκτό να μετακυλίεται στον δικαιούχο το βάρος διαδοχικών και επαχθών διαδικασιών για να λάβει όσα του επιδικάστηκαν, ούτε η έλλειψη πόρων συνιστά αφ’ εαυτής δικαιολογία (Ventorino, Burdov). Η Di Nocera, πάντως, δεν αναπτύσσει ρητώς τη θεωρία αυτή ούτε εξετάζει ποια συγκεκριμένα μέτρα εκτέλεσης επιχείρησε κάθε προσφεύγων. Περιορίζεται στη διαπίστωση ότι οι αρχές δεν ανέπτυξαν όλες τις αναγκαίες προσπάθειες.

ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η Di Nocera κ.α. κατά Ιταλίας είναι μία σύντομη απόφαση Επιτροπής με αδιαμφισβήτητη κανονιστική βάση. Η σημασία της βρίσκεται κυρίως στην επαναβεβαίωση της υποχρέωσης πραγματικής συμμόρφωσης των δημόσιων αρχών προς τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις και στη χορήγηση συγκεκριμένου ατομικού μέτρου εκτέλεσης.

Η αιτιολογία ως προς το άρθρο 6 είναι επαρκής στο πλαίσιο πάγιας νομολογίας: προσδιορίζει τον κανόνα, τις σχετικές προηγούμενες αποφάσεις και την κρίσιμη παράλειψη των αρχών. Αντίθετα, η αιτιολογία ως προς το άρθρο 1 ΠΠΠ είναι εξαιρετικά συμπυκνωμένη.

Οποιαδήποτε αναφορά σε ενδεχόμενα καθεστώτα αφερεγγυότητας ή δημοσιονομικής εξυγίανσης των δήμων θα ήταν, ως προς την παρούσα υπόθεση, υποθετική, διότι η Di Nocera δεν εκθέτει τέτοιο πραγματικό ή νομικό πλαίσιο. Για τη συγκεκριμένη συγκριτική διάσταση είναι καταλληλότερη η μεταγενέστερη απόφαση Τμήματος Banca Sistema S.p.A. κατά Ιταλίας (16.7.2026, προσφ. αριθ. 37249/24, μη οριστική), όπου το ΕΔΔΑ εξέτασε ρητώς την περίπτωση αφερέγγυου δήμου (Cosenza). Εκεί, εταιρεία factoring που είχε εξαγοράσει οφειλές ιδιωτών σε βάρος του δήμου δεν μπορούσε, μετά την κήρυξη της αφερεγγυότητας και την υπαγωγή της στον κατάλογο πιστωτών, να κινήσει ή να συνεχίσει αναγκαστική εκτέλεση. Η αδυναμία ατομικής εκτέλεσης εντασσόταν στη λογική του συλλογικού καθεστώτος (par condicio creditorum), όμως το Δικαστήριο κατέληξε και πάλι σε παραβίαση των άρθρων 6 § 1 και 1 ΠΠΠ, θεωρώντας τη διαπίστωση της παραβίασης επαρκή ικανοποίηση για την ηθική βλάβη και επιδικάζοντας 500 ευρώ για έξοδα, με ταυτόχρονη υποχρέωση εκτέλεσης των εγχώριων αποφάσεων. Η σύγκριση αυτή αναδεικνύει ακριβώς τι λείπει από τη συνοπτική αιτιολογία της Di Nocera: την ανάλυση της δίκαιης ισορροπίας υπό συνθήκες αντικειμενικής αδυναμίας εκτέλεσης.

Συνολικά, η κριτική πρέπει να παραμένει αναλογική προς το είδος του δικαστικού σχηματισμού: η Di Nocera δεν είναι απόφαση αρχής και δεν φιλοδοξεί να αναδιατυπώσει το δόγμα της εκτέλεσης. Η επιστημονική της αξία έγκειται στη συνεπή εφαρμογή της πάγιας νομολογίας και στην καταγραφή μιας ακόμη δέσμης μη εκτελεσμένων απαιτήσεων έναντι ιταλικών δημόσιων αρχών. Χαρακτηριστικά, η υπόθεση καταχωρίστηκε ενώπιον της Επιτροπής Υπουργών ως επαναληπτική (repetitive), με ηγετική υπόθεση την Croce and Others κατά Ιταλίας (προσφ. αριθ. 17607/08), γεγονός που επιβεβαιώνει τον διαρθρωτικό και επαναλαμβανόμενο χαρακτήρα του υποκείμενου προβλήματος.

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΔΔΑ

Α) Hornsby κατά Ελλάδας, 19.3.1997, προσφ. αριθ. 18357/91, § 40: Θεμελιώνει ότι η εκτέλεση αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της «δίκης». Η σύγκριση είναι δογματικά καίρια αλλά όχι ταυτόσημη: η Hornsby αφορούσε μη συμμόρφωση διοικητικών αρχών προς αποφάσεις που αναγνώριζαν δικαίωμα λειτουργίας ιδιωτικού σχολείου, όχι χρηματική οφειλή.

Β) Ventorino κατά Ιταλίας, 17.5.2011, προσφ. αριθ. 357/07: Αποτελεί την πλησιέστερη ρητή νομολογιακή βάση της Di Nocera. Χρησιμοποιείται τόσο για την κρίση του άρθρου 6 όσο και για το άρθρο 1 ΠΠΠ. Επιβεβαιώνει επίσης ότι από πρόσωπο που έχει αποκτήσει δικαστικά αναγνωρισμένη απαίτηση έναντι του Κράτους δεν μπορεί να απαιτείται να κινήσει νέα διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης ως προϋπόθεση ικανοποίησης.

Γ) De Trana κατά Ιταλίας, 16.10.2007, προσφ. αριθ. 64215/01: Μνημονεύεται ρητώς για παρεμφερή ζητήματα μη εκτέλεσης και στην εκτίμηση της δίκαιης ικανοποίησης. Η χρήση της πρέπει να περιορίζεται σε αυτή τη λειτουργική αναλογία και όχι να παρουσιάζεται ως υπόθεση με ταυτόσημες απαιτήσεις antistatario.

Δ) Nicola Silvestri κατά Ιταλίας, 9.6.2009, προσφ. αριθ. 16861/02: Μνημονεύεται ως απόφαση αρχής για τη μη συμμόρφωση των αρχών προς εγχώρια δικαστική κρίση. Είναι συγκρίσιμη ως προς την υποχρέωση πλήρους και έγκαιρης συμμόρφωσης της διοίκησης, όχι κατ’ ανάγκη ως προς τη φύση της συγκεκριμένης απαίτησης.

Ε) Antonetto κατά Ιταλίας, 20.7.2000, προσφ. αριθ. 15918/89: Πρώιμη απόφαση για παρατεταμένη μη συμμόρφωση διοικητικών αρχών προς διοικητικές δικαστικές αποφάσεις.

ΣΤ) Burdov κατά Ρωσίας, 7.5.2002, προσφ. αριθ. 59498/00: Δεν παρατίθεται στη Di Nocera, αλλά αποτελεί ισχυρό ερμηνευτικό πλαίσιο. Το ΕΔΔΑ έκρινε ότι δημόσια αρχή δεν μπορεί να επικαλείται έλλειψη πόρων για να μην εκπληρώσει δικαστική οφειλή και ότι η εκτελεστή δικαστική απαίτηση συνιστά «περιουσιακό αγαθό».

Ζ) Burdov κατά Ρωσίας (αριθ. 2), 15.1.2009, προσφ. αριθ. 33509/04: Πιλοτική απόφαση για ευρείας κλίμακας, επίμονο πρόβλημα μη εκτέλεσης στη Ρωσία και έλλειψη αποτελεσματικού ενδίκου βοηθήματος. Η σύγκριση είναι χρήσιμη για να αποσαφηνιστεί η διαφορά: σε αντίθεση με τη Burdov (αριθ. 2), η Di Nocera δεν διαπιστώνει συστημική δυσλειτουργία ούτε διατάσσει γενικά μέτρα.

Η) Banca Sistema S.p.A. κατά Ιταλίας, 16.7.2026, προσφ. αριθ. 37249/24: Μεταγενέστερη απόφαση Τμήματος (μη οριστική) που εξετάζει αναλυτικά τη μη εκτέλεση αποφάσεων έναντι αφερέγγυου δήμου (Cosenza) και την αδυναμία πρόσβασης σε διαδικασία εκτέλεσης. Αποτελεί καταλληλότερο συγκριτικό έρεισμα για ζητήματα δημοτικής αφερεγγυότητας, δίκαιης ισορροπίας και αναλογικότητας. Διαπιστώθηκε παραβίαση των άρθρων 6 § 1 και 1 ΠΠΠ.

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΑΛΛΑ ΔΙΕΘΝΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

1. Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα

Το άρθρο 2 § 3 στοιχ. γ΄ ΔΣΑΠΔ προβλέπει ρητώς ότι οι αρμόδιες αρχές οφείλουν να εκτελούν τα ένδικα βοηθήματα όταν αυτά γίνονται δεκτά. Αυτή είναι η άμεση συμβατική βάση της συγκριτικής αναφοράς. Το άρθρο 14 μπορεί να είναι συναφές όταν η υποκείμενη διαφορά αφορά την εκδίκαση δικαιωμάτων και υποχρεώσεων αστικής φύσης, αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως η κύρια ή αυτοτελής πηγή γενικής υποχρέωσης εκτέλεσης. Η Γενική Παρατήρηση αριθ. 31 της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εντάσσει την παροχή αποτελεσματικών επανορθώσεων στη γενική υποχρέωση του άρθρου 2.

2. Διαμερικανικό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Στην Acevedo Jaramillo κ.α. κατά Περού (7.2.2006, Series C No. 144), το Διαμερικανικό Δικαστήριο συνέδεσε τη μη εκτέλεση εσωτερικών αποφάσεων amparo με παραβίαση του άρθρου 25 §§ 1 και 2 στοιχ. γ΄ της Αμερικανικής Σύμβασης, σε συνδυασμό με το άρθρο 1 § 1. Στην Acevedo Buendía κ.α. («Απολυμένοι και Συνταξιούχοι της Γενικής Ελεγκτικής Αρχής») κατά Περού (1.7.2009, Series C No. 198), έκρινε ότι η ελλιπής συμμόρφωση προς αποφάσεις σχετικές με συνταξιοδοτικές παροχές παραβίασε τόσο τη δικαστική προστασία (άρθρο 25) όσο και την ιδιοκτησία (άρθρο 21), σε συνδυασμό με το άρθρο 1 § 1.

Η σύγκριση με τη Di Nocera είναι επιστημονικά βάσιμη σε επίπεδο κανονιστικής σύγκλισης: και τα δύο περιφερειακά συστήματα θεωρούν την πραγματική εκτέλεση συστατικό της αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, ενώ σε χρηματικές απαιτήσεις μπορεί να ενεργοποιείται παράλληλα η προστασία της περιουσίας.

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ – ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

1. ΕΔΔΑ, Di Nocera et autres c. Italie, προσφ. αριθ. 8436/25 και 3 λοιπές, απόφαση Επιτροπής της 9.7.2026, §§ 1–13 και παράρτημα.
2. ΕΣΔΑ, άρθρα 28 § 1 στοιχ. β΄, 34, 35 § 3 στοιχ. α΄, 41 και 46, Πρώτο Πρόσθετο Πρωτόκολλο, άρθρο 1.
3. Ιταλικός Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας, άρθρο 93 (distrazione delle spese).
4. ΕΔΔΑ, Hornsby c. Grèce, 19.3.1997, προσφ. αριθ. 18357/91, § 40.
5. ΕΔΔΑ, Ventorino c. Italie, 17.5.2011, προσφ. αριθ. 357/07.
6. ΕΔΔΑ, De Trana c. Italie, 16.10.2007, προσφ. αριθ. 64215/01.
7. ΕΔΔΑ, Nicola Silvestri c. Italie, 9.6.2009, προσφ. αριθ. 16861/02.
8. ΕΔΔΑ, Antonetto c. Italie, 20.7.2000, προσφ. αριθ. 15918/89.
9. ΕΔΔΑ, Burdov v. Russia, 7.5.2002, προσφ. αριθ. 59498/00, ιδίως §§ 35, 40–42.
10. ΕΔΔΑ, Burdov v. Russia (no. 2), 15.1.2009, προσφ. αριθ. 33509/04.
11. ΕΔΔΑ, Banca Sistema S.p.A. v. Italy, 16.7.2026, προσφ. αριθ. 37249/24 (απόφαση Τμήματος, μη οριστική κατά τον χρόνο της επιμέλειας).
12. ΔΣΑΠΔ, άρθρα 2 § 3 στοιχ. γ΄ και 14, Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Γενική Παρατήρηση αριθ. 31 (2004).
13. IACtHR, Acevedo Jaramillo et al. v. Peru, Judgment of 7.2.2006, Series C No. 144.
14. IACtHR, Acevedo Buendía et al. (“Discharged and Retired Employees of the Comptroller”) v. Peru, Judgment of 1.7.2009, Series C No. 198.
15. Συμβούλιο της Ευρώπης, HUDOC-EXEC, καταχώριση Di Nocera and Others v. Italy ως repetitive case στην ομάδα Croce and Others (προσφ. αριθ. 17607/08).

Πηγή / Source: HUDOC, echrcaselaw, UN Human Rights Committee, Inter-American Court of Human Rights