Πρόεδρος: Ζαφειρούλα Ρουβέλλα, Πρόεδρος Πρωτοδικών Δ.Δ.
Εισηγήτρια: Βασιλική Σακελλαρίου, Πρωτοδίκης Δ.Δ.
Στέγαση των αιτούντων διεθνή προστασία – Τελεί υπό την εποπτεία της αρμόδιας αρχής Υποδοχής σε συνεργασία με τους συναρμόδιους κρατικούς φορείς – Ευρωπαϊκά προγράμματα στέγασης με χρηματοδότηση μέσω απευθείας επιχορήγησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς το Διεθνή Οργανισμό που αναλαμβάνει τη λειτουργική εκτέλεση του προγράμματος – Το Δημόσιο δεν απεκδύεται της εποπτικής του αρμοδιότητας – Η Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης οφείλει να βεβαιώνει την καταλληλότητα και την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και την εύρυθμη λειτουργία της δομής – Διαμονή των εναγόντων ως ευάλωτης ομάδας σε ξενοδοχείο που λειτουργούσε ως προσωρινή δομή φιλοξενίας αιτούντων άσυλο – Θανατηφόρος τραυματισμός του ανηλίκου τέκνου τους από πτώση πόρτας στον αύλειο χώρο του ξενοδοχείου – Το Ελληνικό Δημόσιο δεν απέδειξε την ενεργό άσκηση εποπτείας – Η ευθύνη από την πλημμελή εποπτεία της ασφάλειας των δομών δεν αίρεται ακόμα και όταν η μέριμνα για τη συντήρηση των εγκαταστάσεων έχει περιέλθει σε ιδιώτη – Αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της παράνομης παράλειψης και του ατυχήματος – Επιδικάζει χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης στους ενάγοντες γονείς του θανόντος – Απορρίπτει ισχυρισμό του εναγομένου περί συντρέχοντος πταίσματός τους (μειοψ.)– Επιδικάζει μέλλουσα ψυχική οδύνη στην αδελφή του θανόντος που ήταν βρέφος κατά το χρόνο του θανάτου – Απορρίπτει αίτημα χρηματικής ικανοποίησης στον αγέννητο κατά το χρόνο θανάτου αδελφό του θανόντος. Δέχεται εν μέρει την αγωγή.
… από το πλέγμα των προπαρατεθεισών διατάξεων συνάγεται ότι αποκλειστικά αρμόδια για τη διασφάλιση των υλικών συνθηκών υποδοχής και τη στέγαση των αιτούντων διεθνή προστασία τυγχάνει η Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΥΠ.Υ.Τ.). Η εν λόγω Υπηρεσία, συσταθείσα δυνάμει του άρθρου 8 του ν. 4375/2016 ως αυτοτελής υπηρεσία (αρχικά υπαγόμενη στο Υπουργείο Εσωτερικών και Διοικητικής Ανασυγκρότησης, κατόπιν Υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής και ήδη στο Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου), συγκροτείται από την Κεντρική Υπηρεσία και τις Περιφερειακές Μονάδες, φέρουσα την αποκλειστική αρμοδιότητα για την παραπομπή των προσώπων σε κατάλληλα καταλύματα, σύμφωνα με τις προβλέψεις του άρθρου 18 του ν. 4540/2018, με ειδική μέριμνα για τον εντοπισμό και τη στέγαση ευάλωτων προσώπων. Σύμφωνα δε με τις τελευταίες διατάξεις, εφόσον η στέγαση των αιτούντων παρέχεται σε είδος, λαμβάνει μία από τις κατωτέρω μορφές ή αποτελεί συνδυασμό τους: α) διαμονή σε χώρο που χρησιμοποιείται προς το σκοπό της στέγασης των αιτούντων κατά τη διάρκεια της εξέτασης αίτησης διεθνούς προστασίας που ασκείται στα σύνορα ή σε ζώνες διέλευσης, β) κέντρα φιλοξενίας, τα οποία μπορεί να λειτουργούν σε δημόσια ή ιδιωτικά κτίρια κατάλληλα διαμορφωμένα, υπό τη διαχείριση δημόσιων ή ιδιωτικών μη κερδοσκοπικών φορέων ή διεθνών οργανισμών, γ) ιδιωτικές κατοικίες, διαμερίσματα, ξενοδοχεία που μισθώνονται στο πλαίσιο στεγαστικών προγραμμάτων για αιτούντες και υλοποιούνται από δημόσιους ή ιδιωτικούς μη κερδοσκοπικούς φορείς ή διεθνείς οργανισμούς. Όλες οι παραπάνω μορφές στέγασης τελούν υπό την εποπτεία της αρμόδιας Αρχής Υποδοχής, σε συνεργασία με τους, κατά περίπτωση, συναρμόδιους κρατικούς φορείς. Εξάλλου, μεταξύ των υποχρεώσεων των Δομών, σύμφωνα με το άρθρο 16 παρ. 3 του 11.1/6343 Κανονισμού Λειτουργίας τους, είναι η απαγόρευση της εισόδου στο Δομή ατόμων που δεν φιλοξενούνται ή εργάζονται σε αυτή, καθώς και η 24ωρη φύλαξη αυτής. Περαιτέρω, σύμφωνα με το άρθρο 20 παρ. 6 του Κανονισμού για την αντιμετώπιση κάθε έκτακτης ανάγκης διασφαλίζεται η παρουσία ενός επιμελητή σε κάθε βάρδια μέχρι τις 23:00, όλες τις ημέρες της εβδομάδας (συμπεριλαμβανομένου Σαββάτου και Κυριακής). Περαιτέρω, ο αρμόδιος επικεφαλής της Δομής, μεταξύ άλλων, αναφέρει για θέματα των οποίων η επίλυση απαιτεί λήψη απόφασης από ανώτερα όργανα, είναι υπεύθυνος για την καλή χρήση και κατάσταση του εξοπλισμού και των εγκαταστάσεων της Δομής, επιλαμβάνεται επί παντός θέματος που απειλεί να διαταράξει την ομαλή λειτουργία της Δομής και σε συνεργασία με την Υπηρεσία Πρώτης Υποδοχής και, κατά περίπτωση, με άλλες αρχές λαμβάνει τα απαραίτητα αποτρεπτικά μέσα, ενώ το βοηθητικό προσωπικό της Δομής λειτουργεί επικουρικά και υποστηρικτικά για την ομαλή λειτουργία και αντιμετώπιση ζητημάτων που προκύπτουν κατά την εικοσιτετράωρη λειτουργία της δομής. Ειδικότερα, μεταξύ άλλων, έχει την ευθύνη της καλής και απρόσκοπτης λειτουργίας της δομής, παρέχει υπηρεσίες διακριτικής επιτήρησης και εποπτεύει τη λειτουργία των κοινόχρηστων χώρων ως προς την ορθή διαχείρισή τους από τους εξυπηρετούμενους, ενώ, σε περίπτωση κρίσης ή επείγοντος περιστατικού, αναφέρει στον Προϊστάμενο ή στο μέλος του προσωπικού που είναι σε βάρδια ετοιμότητας. Παράλληλα με τις ως άνω υποχρεώσεις των υπευθύνων και εργαζομένων στις Δομές, η τελική εποπτεία ασκείται από την Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης, είτε πρόκειται για περιφερειακές υπηρεσίες της ΥΠ.Υ.Τ., είτε για δομές σε συνεργαζόμενα με το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου Στεγαστικά Προγράμματα, κατά τη σαφή διατύπωση των διατάξεων, που επαναλαμβάνεται τόσο στους νόμους 4540/2018 και 4375/2016 όσο και στον Γενικό Κανονισμό Λειτουργίας Δομών Φιλοξενίας υπηκόων τρίτων χωρών που λειτουργούν με μέριμνα της Υπηρεσίας Πρώτης Υποδοχής. Το περιεχόμενο της ως άνω εποπτείας αναλύεται και περιγράφεται ειδικότερα στον ως άνω Κανονισμό. Συγκεκριμένα, σκοπός αυτής είναι η εποπτεία, παρακολούθηση και η αξιολόγηση της οργάνωσης, διαχείρισης και λειτουργίας των Δομών, καθώς και κάθε άλλο συναφές με τη λειτουργία ζήτημα, η παρακολούθηση της γενικής λειτουργίας και διαχείρισης, ο έλεγχος και αξιολόγηση της λειτουργίας και διασφάλιση προδιαγραφών λειτουργίας, η υποβολή αναφορών προόδου και αποτελεσμάτων ελέγχου προς το Διευθυντή της Υπηρεσίας Πρώτης Υποδοχής (και ήδη ΥΠ.Υ.Τ.), η διατύπωση προτάσεων για την αντιμετώπιση θεμάτων εσωτερικής λειτουργίας, η διατύπωση προτάσεων για την αντιμετώπιση ειδικών θεμάτων που ενδέχεται να προκύπτουν ή που τίθενται από τον Προϊστάμενο της Δομής, αλλά και τους ίδιους τους φιλοξενούμενους. Η εποπτεία, κατά τον ως άνω Κανονισμό, διενεργείται με τακτικές και έκτακτες επισκέψεις στις Δομές Φιλοξενίας σε συνεργασία με το προσωπικό αυτών και με τρόπο που δεν προκαλεί δυσμενείς επιπτώσεις στην εύρυθμη λειτουργία και στην παροχή υπηρεσιών της Δομής. Επομένως, σε περίπτωση ευρωπαϊκών προγραμμάτων, στο πλαίσιο του τομέα Μετανάστευσης και Ασύλου, ο Διεθνής Οργανισμός που αναλαμβάνει μια δράση για την υποβοήθηση του Κράτους στο πεδίο της στέγασης των αιτούντων διεθνή προστασία, ακόμα και αν χρηματοδοτείται για τη δράση μέσω απευθείας επιχορήγησης (Direct Management) από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς τον Διεθνή Οργανισμό, όπως προβλέπεται στον Κανονισμό 514/2014, αναλαμβάνει τη λειτουργική εκτέλεση του προγράμματος και συνάπτει συμβάσεις με ιδιώτες ξενοδόχους, όπου περιγράφονται αναλυτικά οι επί μέρους υποχρεώσεις αυτών. Ωστόσο, η ως άνω λειτουργική υποκατάσταση δεν συνεπάγεται την απέκδυση του Ελληνικού Δημοσίου από την εποπτική του αρμοδιότητα. Η εποπτεία αυτή ασκείται ενεργά μέσω επιτόπιων ελέγχων από τα αρμόδια όργανα της Υπηρεσίας Υποδοχής και Ταυτοποίησης, τα οποία οφείλουν να βεβαιώνουν την καταλληλότητα και την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και την εύρυθμη λειτουργία της Δομής.
… από τις διατάξεις που παρατέθηκαν και ερμηνεύτηκαν και από τα πραγματικά περιστατικά, προκύπτουν τα ακόλουθα: Όλες οι μορφές στέγασης των αιτούντων διεθνή προστασία, συμπεριλαμβανομένων των μισθωμένων τουριστικών καταλυμάτων που λειτουργούν στο πλαίσιο συνεργαζόμενων με το ΥΜΕΠΟ και, ήδη, Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου στεγαστικών προγραμμάτων διεθνών οργανισμών, τελούν υπό την εποπτεία και ευθύνη της αρμόδιας εθνικής Αρχής Υποδοχής. Η ως άνω εποπτεία επιβάλλει στο Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου την ουσιαστική διασφάλιση των συνθηκών ασφαλείας και της καταλληλότητας των εγκαταστάσεων και διενεργείται, …, για την παρακολούθηση της γενικής λειτουργίας και διαχείρισης της δομής, τον έλεγχο και την αξιολόγηση της λειτουργίας και τη διασφάλιση των προδιαγραφών λειτουργίας αυτής, την υποβολή αναφορών προόδου και αποτελεσμάτων ελέγχου προς το Διευθυντή της Υπηρεσίας Πρώτης Υποδοχής, τη διατύπωση προτάσεων για την αντιμετώπιση θεμάτων εσωτερικής λειτουργίας και τη διατύπωση προτάσεων για την αντιμετώπιση ειδικών θεμάτων που ενδέχεται να προκύπτουν ή που τίθενται από τον Προϊστάμενο της Δομής, αλλά και τους ίδιους τους φιλοξενούμενους. Για την αποτελεσματική άσκηση της ως άνω εποπτείας, η αρμόδια Υπηρεσία Υποδοχής, οφείλει να διενεργεί ελέγχους, τακτικούς ή έκτακτους στις Δομές και να αλληλογραφεί τακτικά με τον φορέα που λειτουργεί τη Δομή, ακόμα και με δική της πρωτοβουλία, σε περίπτωση που ο φορέας λειτουργίας της Δομής δεν την ενημερώνει για τα τρέχοντα ζητήματα. Η εποπτεία αυτή είναι απαραίτητη, μεταξύ άλλων, προκειμένου να ελεγχθούν θέματα ασφαλείας της Δομής, όπως αν οι υπεύθυνοι της Δομής έχουν προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για να ασφαλίσουν την περιοχή των αντίστοιχων ξενοδοχείων από τυχόν κινδύνους για ανηλίκους, αν τηρείται η υποχρέωση 24ης φύλαξης της Δομής, αν υπάρχει επιμελητής καθημερινά και μέχρι τις 23:00 κάθε βράδυ, όπως προβλέπεται στον Κανονισμό Λειτουργίας των Δομών, αν γίνεται ορθή χρήση των κοινόχρηστων χώρων, καθώς και για να ενημερώνεται για τα θέματα που απασχολούν τους διαμένοντες και τους εργαζόμενους στη Δομή. Εξάλλου, η απαραίτητη συνεργασία και ο συντονισμός του ΥΜΕΠΟ με τον ΔΟΜ περιελήφθη και στο από 31.05.2019 μνημόνιο συνεργασίας αυτών, το οποίο κατά τη ρητή διάταξή του, ίσχυε αναδρομικά από 1η Ιουνίου 2018. Η υποχρέωση αυτή καθίσταται ακόμα πιο επιτακτική όταν στους χώρους αυτούς φιλοξενούνται ευάλωτες ομάδες (μονογονεϊκές οικογένειες, γυναίκες εγκυμονούσες ή σε λοχεία, άτομα με αναπηρίες), οι οποίες χρήζουν ειδικής προστασίας. Στην προκειμένη περίπτωση, το εναγόμενο Δημόσιο, παρότι συνομολογεί τη διατήρηση της εποπτικής του αρμοδιότητας, ουδέν στοιχείο προσκόμισε που να αποδεικνύει την ενεργό άσκησή της, αντιθέτως, δεν προσκόμισε κανένα στοιχείο από το οποίο να φαίνεται ότι τελούσε καν σε γνώση της ως άνω Δομής. Δεν αποδεικνύει τη διενέργεια τακτικών ή έκτακτων επιτόπιων ελέγχων, την επικοινωνία με τους εκπροσώπους του ΔΟΜ, που είχαν αναλάβει τη διαχείριση και καθημερινή επίβλεψη Δομής, την αναζήτηση οπουδήποτε στοιχείου αφορούσε τη Δομή και τα τυχόν προβλήματα που είχαν ανακύψει σε αυτή. Η απουσία των ως άνω στοιχείων, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το μνημόνιο συνεργασίας με τον ΔΟΜ υπεγράφη μετά το επίδικο ατύχημα, καταδεικνύει πλήρη έλλειψη γνώσης των πραγματικών συνθηκών λειτουργίας της συγκεκριμένης Δομής και, συνεπώς, κατά την κρίση του Δικαστηρίου, στοιχειοθετείται παρανομία των οργάνων του Ελληνικού Δημοσίου, συνιστάμενη στην πλημμελή άσκηση εποπτείας της ως άνω Δομής, ήτοι του ξενοδοχείου τύπου επιπλωμένων διαμερισμάτων, που εκμισθώθηκε από τον ΔΟΜ και στο οποίο συνέβη το θανατηφόρο ατύχημα. Η ευθύνη του Δημοσίου είναι αυτοτελής υπό την έννοια ότι ως υπόχρεος φορέας δημόσιας εξουσίας δεν δύναται χωρίς νομοθετική πρόβλεψη να την μεταθέσει σε τρίτους. Η ευθύνη του Δημοσίου από πλημμελή εποπτεία της ασφάλειας των Δομών, στις οποίες φιλοξενούνται αιτούντες διεθνή προστασία, έναντι των προσώπων που υφίστανται ζημία, δεν αίρεται, αλλά εξακολουθεί να υπάρχει και στην περίπτωση που η μέριμνα για τη συντήρησή τους έχει περιέλθει σε ιδιώτη, δυνάμει σύμβασης του τελευταίου με το Δημόσιο – ή το συνεργαζόμενο με το Δημόσιο διεθνή φορέα – και δη ανεξαρτήτως του δικαιώματος αναγωγής του Δημοσίου κατά του ιδιώτη, στον οποίο έχει περιέλθει η μέριμνα συντήρησης των ανωτέρω εγκαταστάσεων. Επομένως, ο σχετικός ισχυρισμός του Δημοσίου, περί αποκλειστικής ευθύνης των ιδιοκτητών του ξενοδοχείου, πρέπει να απορριφθεί ως αβάσιμος. Η ως άνω παράνομη παράλειψη των οργάνων του Δημοσίου τελεί σε άμεσο αιτιώδη σύνδεσμο με το επίδικο ατύχημα. Εάν το εναγόμενο είχε ασκήσει τη δέουσα εποπτεία, θα όφειλε να γνωρίζει την επικίνδυνη και αντικανονική χρήση της μεταλλικής συρόμενης πόρτας ως αντικειμένου παιχνιδιού από ανήλικους – γεγονός που το ίδιο συνομολογεί ότι συνέβαινε και μάλιστα συχνά – και θα έπρεπε να είχε επιληφθεί με τη λήψη πρόσθετων μέτρων φύλαξης και πρόληψης, ενόψει και του ότι επρόκειτο για την κεντρική είσοδο στη Δομή, στην οποία, σε κάθε περίπτωση, θα έπρεπε να υπάρχει 24ωρη φύλαξη και επιτήρηση.
… εν προκειμένω, λαμβάνοντας υπ’ όψιν: α) τη βαρύτητα των παρανομιών του εναγόμενου Δημοσίου, β) τις συνθήκες υπό τις οποίες έλαβε χώρα ο τραγικός θάνατος του θύματος, γ) τον βαθμό της συγγένειας κάθε ενάγοντος με τον θανόντα, αλλά και δ) την ηλικία του θανόντος, […], σχεδόν τεσσάρων ετών κατά το ατύχημα (γεννηθέντος στις 16.02.2015), το Δικαστήριο κρίνει ως εύλογο για τη χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης το ποσό των 80.000 ευρώ, για την πρώτη ενάγουσα μητέρα του, […], και το ποσό των 60.000 ευρώ, για το δεύτερο ενάγοντα πατέρα του, […]. Εξάλλου, ο ισχυρισμός του εναγομένου περί συντρέχοντος πταίσματος των γονέων (άρθρο 300 του ΑΚ), λόγω πλημμελούς άσκησης της υποχρέωσης εποπτείας του ανήλικου τέκνου τους, όσον αφορά τις αξιώσεις αυτών, τυγχάνει απορριπτέος ως αβάσιμος. Και τούτο διότι οι ειδικές συνθήκες διαβίωσης στη δομή για ευάλωτες ομάδες και οι αυξημένες δυσκολίες της οικογένειας λόγω των αναγκών του έτερου τέκνου (βρέφος με σύνδρομο […]) της οικογένειας καθιστούσαν δυσχερή τη διαρκή και αδιάλειπτη επιτήρηση του θανόντος, ο οποίος βρισκόταν στον αύλειο χώρο του ξενοδοχείου, συνεπώς σε χώρο που, κατ’ αρχήν, αναμένετο από τους γονείς να είναι ασφαλής, ενώ, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να συνεκτιμηθεί και η αθωωτική απόφαση του ποινικού δικαστηρίου […]. Τούτο δε ανεξαρτήτως εάν, κατά την ειδικότερη γνώμη της Πρωτοδίκη Δ.Δ., Ευαγγελίας Παυλίδου, μπορεί, εν προκειμένω, να αντιταχθεί η, κατ’ άρθρο 300 ΑΚ, ένσταση περί συντρέχοντος πταίσματος των γονέων του θανόντος ανηλίκου στους εν λόγω ενάγοντες. Επίσης, για την τρίτη ενάγουσα, αδελφή του αποβιώσαντος, […] (όνομα) […] (επώνυμο), όπως αυτή εκπροσωπείται από τους πρώτη και δεύτερο των εναγόντων γονείς της, παρότι αυτή, τότε, ήταν βρέφος, το Δικαστήριο κρίνει, με βάση όσα έγιναν δεκτά στη σκέψη 8 της παρούσας απόφασης, ότι πρέπει να της επιδικασθεί το ποσό των 40.000 ευρώ, για τη μέλλουσα ψυχική της οδύνη. Κατά τα λοιπά, όμως, ως προς τον τέταρτο ενάγοντα, […] (όνομα) […], όπως αυτός εκπροσωπείται από τους ανωτέρω γονείς του, ο οποίος είναι αδελφός του θανόντος, γεννήθηκε δε στις 03.06.2020, το Δικαστήριο κρίνει ότι δεν υφίσταται αξίωσή του, κατά το άρθρο 932 εδ. γ΄ του ΑΚ, καθώς η χρηματική αυτή ικανοποίηση, ακόμη και για μέλλουσα ψυχική οδύνη, κατά τα ανωτέρω εκτεθέντα, προϋποθέτει ότι το πρόσωπο, έστω και εάν πρόκειται, ακόμη, για βρέφος ή νήπιο, υπήρχε, πάντως, κατά τον χρόνο του θανάτου, ενώ, εν προκειμένω, ο ως άνω γεννήθηκε στις 03.06.2020, ήτοι πλέον του έτους μετά από το ένδικο θανατηφόρο συμβάν. …. Δέχεται εν μέρει την αγωγή.
