Τμήμα 17ο Τριμελές
Έφεση κατά απόφασης του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών με την οποία
έγινε εν μέρει δεκτή η αγωγή των εκκαλούντων κατά το μέρος που στρεφόταν κατά
του εφεσίβλητου Ελληνικού Δημοσίου, ενώ απορρίφθηκε κατά το μέρος που
στρεφόταν κατά της Περιφέρειας Αττικής, του Δήμου Μαραθώνα και του Δήμου
Ραφήνας- Πικερμίου και αναγνωρίστηκε η υποχρέωση του Ελληνικού Δημοσίου, κατ’
άρθρο 105 του ΕισΝΑΚ και 932 ΑΚ να καταβάλει στους εκκαλούντες χρηματική
ικανοποίηση για την ψυχική οδύνη που υπέστησαν από τον θάνατο συγγενούς τους, ο
οποίος επήλθε στις 23.7.2018, από παράνομες πράξεις των οργάνων του Ελληνικού
Δημοσίου κατά τη διάρκεια πυρκαγιάς που έλαβε χώρα την ίδια ημερομηνία στο Μάτι
Αττικής, καθώς και χρηματική ικανοποίηση για την ηθική βλάβη που υπέστησαν οι
δύο πρώτες εκκαλούσες από τη διακινδύνευση της ζωής τους κατά τη διάρκεια των
ως άνω γεγονότων. Διατάξεις άρθρων 5 παρ. 5 και 25 παρ. 1 του Συντάγματος, 105
του Εισαγωγικού Νόμου του Αστικού Κώδικα (ΕισΝΑΚ π.δ. 456/1984, Α΄164), 932 του
ΑΚ, 6 και 7 του ν. 2612/1998 (Α΄112), η υπ’ αριθμόν 12030/Φ.109.1/10.5.1999 (Β΄713)
απόφαση των Υπουργών Εσωτερικών, Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης,
Εθνικής Άμυνας, Οικονομικών, Γεωργίας, Υγείας και Πρόνοιας και Δημόσιας Τάξης, 1
του ν. 3511/2006 (Α΄258) όπως αντικαταστάθηκε με τη διάταξη του άρθρου 63 του ν.
4249/2014 (Α΄73), 68 παρ. 4 του ν. 4249/2014, όπως ίσχυε πριν την κατάργησή του με
το άρθρο 182 περ. α΄ του ν. 4662/2020 (Α΄27), άρθρα 1, 2, 5, 6, 8, 10 και 12 του ν.
3013/2002 (Α΄102), όπως ίσχυαν πριν την κατάργησή τους με το άρθρο 182 περ. δ΄
του ν. 4662/2020, η υπ’ αριθμόν 1299/7.4.2003 απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών,
Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης (Β΄423), άρθρο 186 του ν. 3852/2010, άρθρο
75 του ν. 3463/2006 (Α΄114) – Επανεξέταση των στοιχείων της δικογραφίας. Ορθή η
κρίση του Πρωτοβάθμιου Δικαστηρίου ότι οι τεχνικές εκθέσεις αποτελούν μαρτυρίες /
εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης τρίτου προσώπου, για τη σύνταξη των οποίων δεν
τηρήθηκαν οι απαιτούμενες από τον ΚΔΔ διατυπώσεις εγκυρότητας. Παρότι η πρώτη
εξ αυτών προηγήθηκε της άσκησης της αγωγής, από το περιεχόμενο αμφοτέρων
προκύπτει ότι συντάχθηκαν προκειμένου να χρησιμοποιηθούν στο πλαίσιο και της
διοικητικής δίκης. Συνεπώς, δεν αποτελούν νόμιμα αποδεικτικά μέσα ούτε
λαμβάνονται υπόψη προς συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων. Ομοίως, ορθή η κρίση ότι
οι επικαλούμενες μαρτυρικές καταθέσεις ενώπιον του Ανακριτή, ληφθείσες στο
πλαίσιο ποινικής και όχι διοικητικής διαδικασίας κατά τα άρθρα 151 επ. ΚΔΔ, δεν
αποτελούν νόμιμα αποδεικτικά μέσα ούτε δύνανται να αξιοποιηθούν προς συναγωγή
δικαστικών τεκμηρίων. Από το σύνολο των διατάξεων προκύπτει ότι η ευθύνη για την
αντιμετώπιση και καταστολή των πυρκαγιών ανήκει στο Πυροσβεστικό Σώμα, το
οποίο έχει ως αποστολή, μεταξύ άλλων, την ασφάλεια και προστασία της ζωής και της
περιουσίας των πολιτών, του φυσικού περιβάλλοντος και του δασικού πλούτου από
τους κινδύνους των πυρκαγιών. Προς τον ανωτέρω σκοπό, τα αρμόδια όργανα
υποχρεούνται να λαμβάνουν τα κατάλληλα προληπτικά και κατασταλτικά
προστατευτικά μέτρα, ενώ έχουν διακριτική ευχέρεια μόνο ως προς τον τρόπο με τον
οποίο θα ενεργήσουν, δηλαδή ως προς την επιλογή του είδους των μέτρων που
πρέπει να λάβουν προς εκπλήρωση της ανωτέρω υποχρέωσης, δυνάμενα, κατόπιν
εκτίμησης, να επιλέξουν και να εφαρμόσουν το καταλληλότερο για τη συγκεκριμένη
περίπτωση επιχειρησιακό σχέδιο. Ωστόσο, συντρέχει υπέρβαση των άκρων ορίων της
διακριτικής αυτής ευχέρειας, αν τα πυροσβεστικά όργανα, ενόσω επιχειρούν για την
εκπλήρωση της αποστολής τους, λαμβάνουν μέτρα τα οποία δεν είναι πρόσφορα και
επαρκή για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού (βλ. ΣτΕ 2053/2023, 1007/2023,
80/2023). Από το σύνολο των στοιχείων του φακέλου συνάγεται ότι το Πυροσβεστικό
Σώμα, παρά την πρόβλεψη για υψηλό κίνδυνο πυρκαγιάς και, μάλιστα, σε περιοχή
εντός των διοικητικών ορίων του Δασαρχείου Πεντέλης, η οποία έχει κηρυχθεί ως
επικίνδυνη με το π.δ. 575/1980, με υποχρεωτική την ανάγκη λήψης περαιτέρω
προστατευτικών μέτρων, μεταξύ των οποίων και με την εγκατάσταση, από 1η Μαΐου
έως 31η Οκτωβρίου, μονάδων κατάσβεσης στα πιο κοντινά αεροδρόμια και σε σημείο
κεντρικό σε σχέση με τις περισσότερες περιοχές, παρέλειψε να μεριμνήσει για την
εναέρια επιτήρηση της Αττικής στις 23.7.2018, στην συνέχεια δε, απέτυχε να
αξιοποιήσει ορθολογικά και αποτελεσματικά τα διαθέσιμα μέσα πυρόσβεσης και
συντονισμού, επίγεια και εναέρια, σε κάθε δε περίπτωση, ενήργησε με μεγάλη
καθυστέρηση, τόσο κατά την έναρξη της πυρκαγιάς, όσο και κατά την εξέλιξή της,
χωρίς αποχρώντα λόγο, δεδομένης της εμπειρίας και της κατάρτισης των στελεχών
του, αλλά και των μέσων που είχε στην διάθεσή του, υπερβαίνοντας κατά τον τρόπο
αυτό τα άκρα όρια της διακριτικής ευχέρειάς του ως προς την διαχείριση της επίμαχης
πυρκαγιάς. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω παρανομίες συνδέονται αιτιωδώς με την
επικαλούμενη ζημία επιτείνοντας τη βαρύτητα των πράξεων και παραλείψεων των
οργάνων του Ελληνικού Δημοσίου. Αντιθέτως, οι επικαλούμενες παρανομίες της
ΕΛ.ΑΣ. δεν συνδέονται αιτιωδώς με την επελθούσα ζημία, καθώς δεν προκύπτει, από
οποιοδήποτε στοιχείο της δικογραφίας, ότι η συγγενής των εκκαλούντων υπάκουσε
στις οδηγίες της ΕΛ.ΑΣ. ή ότι ακολούθησε κάποια συγκεκριμένη διαδρομή με όχημα,
μέσω της οποίας εγκλωβίστηκε. Περαιτέρω, κρίση ότι τα όργανα της Περιφέρειας
Αττικής και των Δήμων Μαραθώνα και Ραφήνας – Πικερμίου υπέπεσαν σε
παραλείψεις ως προς τη λήψη προληπτικών μέτρων, την υποχρέωση συλλογής
πληροφοριών ως προς την εν εξελίξει καταστροφή, ως προς τον συντονισμό των
απαραίτητων, ως εκ των περιστάσεων, δράσεών τους και ως προς την έγκαιρη,
έγκυρη και προεχόντως επιτόπια ενημέρωση του πληθυσμού, ο οποίος απειλείτο από
την ένδικη πυρκαγιά προς τον σκοπό της σωτηρίας του από κίνδυνο ζωής. Λόγω των
ως άνω συνδυασμένων παραλείψεων των αρμόδιων οργάνων των εφεσίβλητων
ΝΠΔΔ, η πυρκαγιά δεν αναχαιτίστηκε εγκαίρως, δεν ελέγχθηκε και εξαπλώθηκε πολύ
γρήγορα ενώ, εξαιτίας της παράλειψης άσκησης των σχετικών με την πολιτική
προστασία αρμοδιοτήτων των οργάνων τους, ο πληθυσμός που βρισκόταν στην
πληττόμενη από την ένδικη πυρκαγιά περιοχή αφέθηκε χωρίς ενημέρωση και χωρίς
καθοδήγηση. Επιπλέον, κρίση ότι οι ως άνω αλληλοδιάδοχες παράνομες –
εγκληματικές παραλείψεις, τόσο κατά το διάστημα που προηγήθηκε, όσο και κατά την
εκδήλωση της πυρκαγιάς της 23ης.7.2018, οι οποίες συνέτειναν στην ανάπτυξη,
εξάπλωση και αδυναμία αναχαίτισής της, λαμβανόμενες υπόψη ως ενιαίο σύνολο,
ήταν ικανές και πρόσφορες να επιφέρουν το ζημιογόνο αποτέλεσμα του θανάτου της
συγγενούς των εκκαλούντων, το οποίο αποτέλεσμα πράγματι επέφεραν, ώστε
στοιχειοθετείται, στην προκείμενη περίπτωση, αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ της
παράνομης συμπεριφοράς των οργάνων του Ελληνικού Δημοσίου, της Περιφέρειας
Αττικής και των Δήμων Μαραθώνα και Ραφήνας – Πικερμίου και της ζημίας αυτής, η
οποία προκύπτει ότι επήλθε στο πλαίσιο εκδήλωσης της ένδικης πυρκαγιάς. Συνεπώς,
ο θάνατος των συγγενών των εναγόντων προήλθε αιτιωδώς από την έλλειψη
συντονισμού των μηχανισμών της Πολιτικής Προστασίας, στην οποία υπάγεται το
Πυροσβεστικό Σώμα και το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή για την ναυτική
έρευνα και διάσωση, σε περιφερειακό επίπεδο η Περιφέρεια Αττικής και σε τοπικό
επίπεδο, στην προκείμενη περίπτωση, οι Δήμοι Μαραθώνα και Ραφήνας – Πικερμίου,
οι οποίοι απέτυχαν να εκτιμήσουν το μέγεθος του κινδύνου, να συντονίσουν τις
ενέργειές τους για πρόληψη – αντιμετώπιση και να καταστρώσουν ένα σχέδιο
διαφυγής των πολιτών από τις οικίες τους, καθώς επίσης και να τους ενημερώσουν
εγκαίρως. Οι ως άνω παράνομες παραλείψεις επιτείνονται από το ότι υφίστατο, κατά
τον κρίσιμο χρόνο, σαφώς καθορισμένο νομοθετικό πλαίσιο για τις απαιτούμενες
δράσεις, προληπτικά και κατασταλτικά, για την κατανομή αρμοδιοτήτων, αλλά και τον
τρόπο συνεργασίας των συναρμόδιων φορέων για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών.
Επομένως, η μη έγκαιρη και προσήκουσα εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων στις
ως άνω αναφερόμενες διατάξεις, είχε ως συνέπεια τον εγκλωβισμό από την πυρκαγιά
102 ατόμων και τον βίαιο και μαρτυρικό τους θάνατο, μεταξύ των οποίων και της
συγγενούς των εκκαλούντων – εναγόντων – Δεκτή η έφεση κατά το μέρος που
στρέφεται κατά της Περιφέρειας Αττικής και των Δήμων Μαραθώνα και Ραφήνας –
Πικερμίου, εξαφάνιση της εκκαλουμένης κατά τα αντίστοιχα κεφάλαια και εκδίκαση
της αγωγής κατά τα τελευταία, εν μέρει δεκτή η έφεση κατά το μέρος που στρέφεται
κατά του Ελληνικού Δημοσίου, μεταρρύθμιση της εκκαλουμένης και εκδίκαση της
αγωγής κατά το μέρος αυτής. Αναγνώριση της υποχρέωσης όλων των ως άνω
διαδίκων, ευθυνομένων αλληλεγγύως και σε ολόκληρον, να καταβάλουν, στην πρώτη
εκκαλούσα-ενάγουσα (μητέρα του αποβιώσαντος) το ποσό των 230.000 ευρώ, στη
δεύτερη εκκαλούσα-ενάγουσα (αμφιθαλή αδελφή του αποβιώσαντος) το ποσό των
150.000 ευρώ, στον τρίτο εκκαλούντα-ενάγοντα (πατέρα του αποβιώσαντος), το ποσό
των 215.000 ευρώ, στον τέταρτο εκκαλούντα-ενάγοντα (ετεροθαλή αδελφό του
αποβιώσαντος), το ποσό των 75.000 ευρώ και στον πέμπτο εκκαλούντα-ενάγοντα
(ετεροθαλή αδελφό του αποβιώσαντος), το ποσό των 60.000 ευρώ.
