ΑΠΟΦΑΣΗ
Badea κατά Ρουμανίας της 24.03.2026 (προσφ. αριθ. 24011/23)
Βλ. εδώ
Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Τα ρουμανικά δικαστήρια απέρριψαν αίτημα επιστροφής ανήλικης στην Ελβετία βάσει της Σύμβασης της Χάγης, επικαλούμενα τις εξαιρέσεις του άρθρου 13 στοιχ. β΄ (σοβαρός κίνδυνος «αφόρητης κατάστασης») και του άρθρου 13 εδ. β΄ (αντίρρηση παιδιού). Το ΕΔΔΑ (Επιτροπή) έκρινε ομόφωνα ότι υπήρξε παραβίαση του άρθρου 8 της ΕΣΔΑ, καθότι τα εσωτερικά δικαστήρια δεν εξέτασαν ουσιαστικά τα αποδεικτικά στοιχεία, δεν αιτιολόγησαν επαρκώς την εφαρμογή των εξαιρέσεων και δεν διεκπεραίωσαν τη δίκη με την απαιτούμενη ταχύτητα.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο προσφεύγων, Corneliu-Gabriel Badea (γεν. 1979), Ρουμάνος υπήκοος κάτοικος Ελβετίας, είναι πατέρας της ανήλικης,Χ, γεννηθείσας το 2007 εκτός γάμου. Μετά τον χωρισμό των γονέων το 2018, η Χ κατοικούσε με τον πατέρα στην Ελβετία κατόπιν συμφωνίας. Στις 24 Αυγούστου 2021, η Χ (τότε 15 ετών) αρνήθηκε να επιστρέψει στην Ελβετία μετά από διακοπές στη Ρουμανία.
Στις 13 Οκτωβρίου 2021, ο προσφεύγων κίνησε τη διαδικασία επιστροφής βάσει της Σύμβασης της 25ης Οκτωβρίου 1980 για τα αστικά θέματα της διεθνούς απαγωγής παιδιών («Σύμβαση Χάγης»). Η μητέρα (Υ) αντιτάχθηκε, επικαλούμενη τη συμπεριφορά του πατέρα.
Το Πρωτοδικείο του Βουκουρεστίου (County Court) διέταξε ψυχολογική αξιολόγηση της Χ. Η ψυχολόγος D.A. συνέταξε έκθεση (18.08.2022), στην οποία η Χ κατέθεσε ισχυρισμούς περί ακατάλληλης σωματικής επαφής εκ μέρους του πατέρα και δήλωσε ότι, σε περίπτωση αναγκαστικής επιστροφής, θα μπορούσε να αυτοτραυματιστεί εκ νέου. Η έκθεση κατέληξε σε συμπτώματα συνδεόμενα με συναισθηματική κακοποίηση ή άλλου τύπου τραύμα.
Κατά την ακρόαση (23.08.2022), η Χ δήλωσε ότι ο πατέρας χρησιμοποιούσε κάνναβη, φώναζε και δεν της επέτρεπε να πλυθεί.
Στις 17 Οκτωβρίου 2022, το Πρωτοδικείο απέρριψε το αίτημα επιστροφής, εφαρμόζοντας τις εξαιρέσεις του άρθρου 13 στοιχ. β΄ και εδ. β΄ της Σύμβασης Χάγης, βασιζόμενο ουσιαστικά στην ψυχολογική έκθεση και τη δήλωση της Χ. Στις 1 Φεβρουαρίου 2023, το Εφετείο Βουκουρεστίου επικύρωσε, θεωρώντας αποφασιστικό τον κίνδυνο επανάληψης αυτοτραυματισμού.
Ο προσφεύγων ενημέρωσε το ΕΔΔΑ ότι η ψυχολόγος D.A. φέρεται να τιμωρήθηκε πειθαρχικά (με γραπτή επίπληξη) για δεοντολογικές παραβάσεις κατά τη σύνταξη της έκθεσης.
ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…
Άρθρο 8 ΕΣΔΑ. Παραβίαση
Παραδεκτό: Η προσφυγή δεν ήταν προδήλως αβάσιμη ούτε απαράδεκτη για άλλον λόγο.
Ουσία – Ελλιπής αιτιολογία ως προς το άρθρο 13 στοιχ. β΄ Σύμβασης Χάγης. Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι η αιτιολογία του Πρωτοδικείου ήταν ανεπαρκής και αποκάλυψε ότι τα ζητήματα που ετίθεντο δεν εξετάσθηκαν ουσιαστικά (βλ., αντίθετη, Voica κατά Ρουμανίας). Ενώ το Πρωτοδικείο έκρινε ότι η στάση του πατέρα έθεσε τη Χ σε «αφόρητη κατάσταση», κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα κυρίως παραπέμποντας στην ψυχολογική αξιολόγηση και τη δήλωση της Χ, χωρίς να αντιμετωπίσει ουσιαστικά τα αποδεικτικά στοιχεία και χωρίς να αναλύσει επαρκώς πώς στοιχειοθετήθηκε η εξαίρεση του άρθρου 13 στοιχ. β΄, η οποία πρέπει να ερμηνεύεται στενά (Maumousseau και Washington κατά Γαλλίας).
Σοβαροί ισχυρισμοί χωρίς εξέταση. Η Χ είχε διατυπώσει σοβαρούς ισχυρισμούς κατά του πατέρα (ακατάλληλη σωματική επαφή, χρήση κάνναβης). Το Πρωτοδικείο δεν εξέτασε τους ισχυρισμούς αυτούς και φαίνεται να μη ρώτησε τη Χ σχετικά (βλ., κατ’ αναλογίαν, Vladimir Ushakov κατά Ρωσίας). Η παράλειψη αυτή εγείρει αμφιβολίες ως προς τη δικαιότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και την υπεράσπιση του βέλτιστου συμφέροντος του παιδιού (X κατά Λετονίας [Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης], Karrer κατά Ρουμανίας).
Αντίρρηση παιδιού (άρθρο 13 εδ. β΄ Σύμβασης Χάγης). Το Δικαστήριο δεν θεώρησε αυθαίρετη ή παράλογη την κρίση ως προς την ωριμότητα της Χ. Αναγνώρισε ότι η γνώμη του παιδιού μπορεί να αποτελεί αυτοτελή λόγο άρνησης επιστροφής (Blaga κατά Ρουμανίας). Ωστόσο, δεν υπήρχε ένδειξη ότι το Πρωτοδικείο εξέτασε ουσιαστικά τους λόγους αντίρρησης της Χ ή αιτιολόγησε πώς η αντίρρησή της δικαιολογούσε τη διακριτική ευχέρεια άρνησης της επιστροφής. Δεν διενεργήθηκε στάθμιση μεταξύ του δικαιώματος οικογενειακής ζωής του πατέρα και των λοιπών συγκρουόμενων συμφερόντων (βλ., αντιθέτως, Raw κ.ά. κατά Γαλλίας, Rouiller κατά Ελβετίας, Gajtani κατά Ελβετίας).
Διάρκεια της δίκης: Η διαδικασία επιστροφής διήρκεσε συνολικά περίπου 15 μήνες, καθυστέρηση δυσχερώς συμβιβάσιμη με την υποχρέωση ταχείας διεκπεραίωσης (R.S. κατά Πολωνίας, Ferrari κατά Ρουμανίας, Iosub Caras κατά Ρουμανίας).
Αποτέλεσμα: Παραβίαση. Δεδομένου ότι η Χ ενηλικιώθηκε, η απόφαση δεν ερμηνεύεται ως υποχρέωση του κράτους να διατάξει επιστροφή.
Δίκαιη ικανοποίηση (άρθρο 41): 7.000 ευρώ για ηθική βλάβη, 4.000 ευρώ για έξοδα.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΔΔΑ (KEY PASSAGE)
«Το Δικαστήριο σημειώνει ότι η αιτιολογία του Πρωτοδικείου είναι ανεπαρκής και αποκαλύπτει ότι τα ζητήματα που ετίθεντο ενώπιόν του δεν εξετάσθηκαν ουσιαστικά. […] Κατέληξε σε αυτά τα συμπεράσματα κυρίως παραπέμποντας στην ψυχολογική αξιολόγηση και τη δήλωση [της Χ] ενώπιον του δικαστηρίου, χωρίς να αντιμετωπίσει ουσιαστικά τα εν λόγω αποδεικτικά στοιχεία και χωρίς να αναπτύξει επαρκώς πώς στοιχειοθετήθηκε η εξαίρεση του άρθρου 13 στοιχ. β΄» (παρ. 28).
«Η εν λόγω παράλειψη εγείρει αμφιβολίες ως προς το αν η διαδικασία λήψης αποφάσεων […] ήταν δίκαιη και επέτρεψε στους ενδιαφερόμενους να παρουσιάσουν πλήρως τις θέσεις τους, και ότι το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού υπερασπίστηκε» (παρ. 29).
ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
Δικονομικές εγγυήσεις στις δίκες επιστροφής βάσει Σύμβασης Χάγης. Η απόφαση επαναβεβαιώνει ότι τα εθνικά δικαστήρια δεν δύνανται να εφαρμόσουν τις εξαιρέσεις του άρθρου 13 της Σύμβασης Χάγης απλώς αναπαράγοντας τα συμπεράσματα μιας ψυχολογικής πραγματογνωμοσύνης ή τις δηλώσεις του παιδιού, χωρίς αυτοτελή κριτική αξιολόγηση.
Υποχρέωση εξέτασης σοβαρών ισχυρισμών: Σοβαρές καταγγελίες σε βάρος γονέα (ενδεχόμενη κακοποίηση) πρέπει να διερευνώνται ουσιαστικά από τα δικαστήρια, ακόμη και στο πλαίσιο δίκης επιστροφής. Η παράλειψη εξέτασής τους θέτει αυτοτελώς ζήτημα δικαιότητας της διαδικασίας.
Αντίρρηση παιδιού και στάθμιση: Η γνώμη του ανηλίκου αποτελεί αυτοτελή εξαίρεση, αλλά τα δικαστήρια οφείλουν να εξετάσουν τους λόγους της αντίρρησης, να αιτιολογήσουν τη διακριτική ευχέρεια άρνησης επιστροφής και να διενεργήσουν στάθμιση μεταξύ των συγκρουόμενων συμφερόντων.
Ταχεία διεκπεραίωση: Η συνολική διάρκεια περίπου 15 μηνών της διαδικασίας επιστροφής δεν συμβιβάζεται με την υποχρέωση ταχείας επίλυσης στις δίκες Σύμβασης Χάγης.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Από: echrcaselaw
Η απόφαση Badea κατά Ρουμανίας αποτελεί μια σαφή εφαρμογή των δικονομικών εγγυήσεων του άρθρου 8 στις δίκες επιστροφής παιδιών βάσει Σύμβασης Χάγης, σε συνέχεια της πάγιας νομολογίας που εγκαινιάστηκε με την X κατά Λετονίας [Τμήμα Ευρείας Σύνθεσης]. Το Δικαστήριο επιβεβαιώνει ότι η στενή ερμηνεία των εξαιρέσεων του άρθρου 13 απαιτεί ουσιαστική αιτιολογία και όχι τυπική παραπομπή σε αποδεικτικά μέσα.
Η ελλιπής αιτιολογία ως επαναλαμβανόμενο ρουμανικό πρόβλημα. Η απόφαση εντάσσεται σε μια σειρά υποθέσεων κατά της Ρουμανίας στο πεδίο της Σύμβασης Χάγης (Ferrari κατά Ρουμανίας, αριθμ. προσφ. 1714/10, 28.04.2015· Iosub Caras κατά Ρουμανίας, αριθμ. προσφ. 7198/04, 27.07.2006· Karrer κατά Ρουμανίας, αριθμ. προσφ. 16965/10, 21.02.2012· O.C.I. κ.ά. κατά Ρουμανίας, αριθμ. προσφ. 49450/17, 21.05.2019), που καταδεικνύουν επαναλαμβανόμενες αδυναμίες στην εφαρμογή της Σύμβασης Χάγης, ιδίως ως προς την πληρότητα της αιτιολογίας και την ταχύτητα της διαδικασίας. Ωστόσο, η διατύπωση περί ενιαίου και παγιωμένου «δομικού ελλείμματος» χρειάζεται επιφύλαξη: ασφαλέστερο είναι να γίνει λόγος για επίμονες δυσχέρειες, αφού από τη μεταγενέστερη εποπτεία εκτέλεσης προκύπτει ότι έχουν ληφθεί γενικά μέτρα προσαρμογής της πρακτικής, χωρίς πάντως να έχει εξαλειφθεί το πρόβλημα της διάρκειας.
Η αντιφατική μεταχείριση της ψυχολογικής αξιολόγησης. Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον σημείο είναι η στάση του Δικαστηρίου απέναντι στην ψυχολογική πραγματογνωμοσύνη. Αφενός, ο προσφεύγων πληροφόρησε ότι η ψυχολόγος φέρεται να τιμωρήθηκε πειθαρχικά. Αφετέρου, το ΕΔΔΑ δεν έκρινε αναγκαίο να εξετάσει αν η δεοντολογική παράβαση επηρέασε τα δικαιώματα του προσφεύγοντος, κρίνοντας ότι η δίκη ήταν ελλιπής «σε κάθε περίπτωση» (παρ. 26). Η προσέγγιση αυτή είναι δικονομικά κατανοητή – διότι αποφεύγει τη σύγχυση μεταξύ αξιοπιστίας πραγματογνώμονα και δικονομικών εγγυήσεων – αλλά αφήνει αναπάντητο ένα κρίσιμο ερώτημα, για το πώς πρέπει τα εσωτερικά δικαστήρια να αντιμετωπίζουν ψυχολογικές πραγματογνωμοσύνες που αμφισβητούνται δεοντολογικά.
Η αντίρρηση του παιδιού μεταξύ αυτονομίας και χειραγώγησης. Η απόφαση δεν αμφισβητεί την ωριμότητα της 15χρονης ούτε αξιολογεί αν η γνώμη της ήταν αυθεντική ή επηρεασμένη. Αρκείται στο ότι τα εσωτερικά δικαστήρια δεν εξέτασαν ουσιαστικά τους λόγους της αντίρρησης ούτε αιτιολόγησαν τη στάθμιση. Η προσέγγιση αυτή αφήνει ανοιχτό το ζήτημα σε τι βάθος οφείλουν τα δικαστήρια να διερευνήσουν αν η γνώμη του παιδιού διαμορφώθηκε ελεύθερα ή υπό γονική επιρροή ένα πρόβλημα εξαιρετικά δύσκολο στις υποθέσεις γονικής αρπαγής του τέκνου.
Η πρακτική σημασία μετά την ενηλικίωση. Η διαπίστωση παραβίασης μετά την ενηλικίωση της Χ (παρ. 33) σημαίνει ότι η απόφαση λειτουργεί αποκλειστικά ως αναγνωριστική κρίση. Αυτό αναδεικνύει ένα γνωστό πρόβλημα της νομολογίας Σύμβασης της Χάγης: η καθυστέρηση στα εσωτερικά δικαστήρια, σε συνδυασμό με τη διάρκεια της διαδικασίας ενώπιον του ΕΔΔΑ, οδηγεί σε αποφάσεις που δεν μπορούν πλέον να αποκαταστήσουν τη βλάβη. Η επιδικασθείσα ικανοποίηση (7.000 ευρώ) αποσκοπεί στην αποκατάσταση της ηθικής βλάβης από τη διαπιστωθείσα παραβίαση, χωρίς βεβαίως να μπορεί να αναστρέψει τις πραγματικές συνέπειες της χρονικής απομάκρυνσης πατέρα και τέκνου.
Συγκριτική αναφορά προς S.N. και M.B.N. κατά Ελβετίας. Η αναλογική παραπομπή στην S.N. και M.B.N. (αριθμ. προσφ. 12937/20, 23.11.2021) αναδεικνύει μια σημαντική πτυχή. Όταν ένα παιδί διατυπώνει ισχυρισμούς κακοποίησης στο πλαίσιο δίκης Σύμβασης Χάγης, τα εσωτερικά δικαστήρια βρίσκονται μεταξύ δύο αντιτιθέμενων υποχρεώσεων, ήτοι την ταχεία επιστροφή αφενός και την προστασία του παιδιού αφετέρου. Η Badea δείχνει ότι η απλή επίκληση ισχυρισμών κακοποίησης, χωρίς ουσιαστική δικαστική διερεύνηση, δεν αρκεί για νομικά επαρκώς αιτιολογημένη θεμελίωση της εξαίρεσης: τα δικαστήρια οφείλουν να εξετάσουν την ουσία τους.
Συμπέρασμα. Η Badea κατά Ρουμανίας αποτελεί σαφή υπενθύμιση ότι η εφαρμογή των εξαιρέσεων του άρθρου 13 της Σύμβασης της Χάγης πρέπει να συνοδεύεται από εμπεριστατωμένη αιτιολογία, ουσιαστική εξέταση των ισχυρισμών και πραγματική στάθμιση συμφερόντων. Η απόφαση αναδεικνύει επίμονες αδυναμίες στη ρουμανική πρακτική στις δίκες επιστροφής, ιδίως ως προς την πληρότητα της αιτιολογίας και την ταχεία εκδίκαση, χωρίς να επιτρέπει αβίαστα μια διατύπωση γενίκευσης περί πλήρως αμετάβλητου δομικού προβλήματος σε κάθε πτυχή της εθνικής πρακτικής.
ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΟΓΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ. ΠΗΓΕΣ
Α) X v. Latvia [GC], 26.11.2013, αρ. προσφ. 27853/09: Η υπόθεση-σημείο αναφοράς για τις δικονομικές εγγυήσεις του άρθρου 8 στις δίκες επιστροφής βάσει της Σύμβασης της Χάγης. Θεμελιώνει την απαίτηση ουσιαστικής αιτιολογίας και αποτελεσματικής εξέτασης κάθε ισχυρισμού. Πηγή: HUDOC.
Β) Blaga v. Romania, 01.07.2014, αρ. προσφ. 54443/10: Αναγνωρίζει ότι η αντίρρηση του παιδιού μπορεί να αποτελεί αυτοτελή εξαίρεση βάσει του άρθρου 13 εδ. β΄ της Σύμβασης Χάγης, ικανή να δικαιολογήσει μόνη αυτή την άρνηση επιστροφής. Πηγή: HUDOC.
Γ) Maumousseau and Washington v. France, 06.12.2007, αρ. προσφ. 39388/05: Επιβεβαιώνει ότι η εξαίρεση του άρθρου 13 στοιχ. β΄ πρέπει να ερμηνεύεται στενά. Πηγή: HUDOC.
Δ) S.N. and M.B.N. v. Switzerland, 23.11.2021, αρ. προσφ. 12937/20: Σχετική με υποθέσεις επιστροφής όπου διατυπώνονται σοβαροί ισχυρισμοί εις βάρος γονέα· αναδεικνύει τις προκλήσεις στη στάθμιση μεταξύ ταχείας επιστροφής και προστασίας. Πηγή: HUDOC.
Ε) Vladimir Ushakov v. Russia, 18.06.2019, αρ. προσφ. 15122/17: Κρίσιμη για τη σημασία της εξέτασης των ισχυρισμών του παιδιού από τα εσωτερικά δικαστήρια κατά τη δίκη επιστροφής. Πηγή: HUDOC.
ΣΤ) Karrer v. Romania, 21.02.2012, αρ. προσφ. 16965/10: Παραδειγματική για τις ελλείψεις στη ρουμανική πρακτική δίκης επιστροφής και την υποχρέωση εξασφάλισης δίκαιης διαδικασίας λήψης αποφάσεων. Πηγή: HUDOC.
Ζ) Ferrari v. Romania, 28.04.2015, αρ. προσφ. 1714/10 και Iosub Caras v. Romania, 27.07.2006, αρ. προσφ. 7198/04: Και οι δύο υποθέσεις αφορούν καθυστέρηση σε ρουμανικές δίκες Σύμβασης Χάγης και επιβεβαιώνουν την υποχρέωση ταχείας διεκπεραίωσης. Πηγή: HUDOC.
Η) Raw and Others v. France, 07.03.2013, αρ. προσφ. 10131/11 · Rouiller v. Switzerland, 22.07.2014, αρ. προσφ. 3592/08 · Gajtani v. Switzerland, 09.09.2014, αρ. προσφ. 43730/07: Αποφάσεις στις οποίες τα εσωτερικά δικαστήρια, αντιθέτως προς τη Badea, εξέτασαν ουσιαστικά τους λόγους αντίρρησης του παιδιού και αιτιολόγησαν επαρκώς τη στάθμιση. Πηγή: HUDOC.
Σχετική νομολογία ΕΔΔΑ: • X v. Latvia [GC], 26.11.2013, Application no. 27853/09 • Blaga v. Romania, 01.07.2014, Application no. 54443/10 • Maumousseau and Washington v. France, 06.12.2007, Application no. 39388/05 • S.N. and M.B.N. v. Switzerland, 23.11.2021, Application no. 12937/20 • Vladimir Ushakov v. Russia, 18.06.2019, Application no. 15122/17 • Karrer v. Romania, 21.02.2012, Application no. 16965/10 • O.C.I. and Others v. Romania, 21.05.2019, Application no. 49450/17 • Ferrari v. Romania, 28.04.2015, Application no. 1714/10 • Iosub Caras v. Romania, 27.07.2006, Application no. 7198/04 • Voica v. Romania, 07.07.2020, Application no. 9256/19 • Michnea v. Romania, 07.07.2020, Application no. 10395/19 • Adzic v. Croatia, 12.03.2015, Application no. 22643/14 • R.S. v. Poland, 21.07.2015, Application no. 63777/09 • Raw and Others v. France, 07.03.2013, Application no. 10131/11 • Rouiller v. Switzerland, 22.07.2014, Application no. 3592/08 • Gajtani v. Switzerland, 09.09.2014, Application no. 43730/07
