ΑΠΟΦΑΣΗ
Orfanidis κατά Ελλάδας της 26.02.2026 (προσφ. αριθ. 17638/19)
Βλ. εδώ
Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Η μη εκτέλεση, εντός εύλογου χρόνου, αμετάκλητης απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας συνιστά παραβίαση του άρθρου 6 § 1 της ΕΣΔΑ. Το ΕΔΔΑ, ακολουθώντας πάγια νομολογία, διαπίστωσε ότι οι αρχές δεν ανέπτυξαν κάθε αναγκαία προσπάθεια για την εκτέλεση της απόφασης εντός εύλογου χρόνου, η δε καθυστέρηση ανήλθε σε ένα (1) έτος, εννέα (9) μήνες και τέσσερις (4) μέρες χωρίς πειστική αιτιολογία. Παράλληλα, κρίθηκε ότι ο προσφεύγων δεν διέθετε αποτελεσματικό ένδικο μέσο κατά την έννοια του άρθρου 13 ΕΣΔΑ, καθώς η προσφυγή βάσει του Ν. 3068/2002 ενώπιον του Συμβουλίου Συμμόρφωσης δεν αποτελεί αποτελεσματικό ένδικο μέσο. Καταδικαστική απόφαση σε βάρος της Ελλάδας.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο προσφεύγων, Αθανάσιος Ορφανίδης, γεν. 1973, προσέφυγε στο ΕΔΔΑ στις 20 Μαρτίου 2019, καταγγέλλοντας την μη εκτέλεση, εντός εύλογου χρόνου, της υπ’ αριθ. 1548/2017 απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία αφορούσε την απόρριψη αντιρρήσεων κατά προστίμων για αυθαίρετες κατασκευές, καθώς και την έλλειψη αποτελεσματικού ένδικου μέσου στο εσωτερικό δίκαιο. Η απόφαση κατέστη αμετάκλητη στις 7 Ιουνίου 2017 και η περίοδος μη εκτέλεσης εκκίνησε στις 13 Ιουλίου 2017. Η πλήρης εκτέλεση επήλθε μόλις στις 16 Απριλίου 2019, ήτοι μετά ένα (1) έτος, εννέα (9) μήνες και τέσσερις (4) ημέρες. Η Κυβέρνηση υποστήριξε ότι η προσφυγή ασκήθηκε πρόωρα, καθώς ο προσφεύγων δεν είχε εξαντλήσει τα εσωτερικά ένδικα μέσα – ειδικότερα, δεν αναμένοντας την τελική κρίση επί της αιτήσεώς του βάσει του Ν. 3068/2002 ενώπιον του Συμβουλίου Συμμόρφωσης – και ότι η καθυστέρηση ήταν ακούσια και δικαιολογούνταν λόγω της πολυπλοκότητας της διοικητικής διαδικασίας εκτέλεσης. Το ΕΔΔΑ (Τρίτο Τμήμα), σε σύνθεση Επιτροπής τριών δικαστών, διαπίστωσε παραβίαση τόσο του άρθρου 6 § 1 όσο και του άρθρου 13 της ΕΣΔΑ.
ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…
Άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ. Παραβίαση
Γενικές αρχές. Το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι η εκτέλεση απόφασης οποιουδήποτε δικαστηρίου πρέπει να θεωρείται αναπόσπαστο μέρος της «δίκης» κατά την έννοια του άρθρου 6 (Hornsby κατά Ελλάδας, αριθμ. προσφ. 18357/91, § 40). Παρέπεμψε στη νομολογία του σχετικά με τη μη εκτέλεση ή την καθυστερημένη εκτέλεση τελεσίδικων εθνικών δικαστικών αποφάσεων.
Εφαρμογή στην υπό κρίση υπόθεση. Το Δικαστήριο, στηριζόμενο στις ήδη εκδοθείσες αποφάσεις Kanellopoulos κατά Ελλάδας (αριθμ. προσφ. 11325/06, 21.02.2008) και Bousiou κατά Ελλάδας (αριθμ. προσφ. 21455/10, 24.10.2013), στις οποίες είχε ήδη διαπιστώσει παραβίαση σε όμοια ζητήματα, έκρινε ότι δεν προβλήθηκε κανένα πραγματικό περιστατικό ή επιχείρημα ικανό να οδηγήσει σε διαφορετικό συμπέρασμα. Αν και διαπίστωσε ότι οι αρχές εκτέλεσαν πλήρως την υπ’ αριθ. 1548/2017 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, έκρινε ότι δεν ανέπτυξαν κάθε αναγκαία προσπάθεια για την εκτέλεσή της εντός εύλογου χρόνου. Η καθυστέρηση σχεδόν δύο ετών δεν δικαιολογούνταν από πειστικό λόγο. Απέρριψε την ένσταση εξάντλησης εσωτερικών ενδίκων μέσων.
Άρθρο 13 ΕΣΔΑ. Παραβίαση
Το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι ο προσφεύγων δεν διέθετε αποτελεσματικό ένδικο μέσο σε σχέση με τα παράπονά του. Η προσφυγή βάσει του Ν. 3068/2002 ενώπιον του Συμβουλίου Συμμόρφωσης δεν συνιστά αποτελεσματικό ένδικο μέσο, καθώς δεν είναι ικανή να επιταχύνει την εκτέλεση της εθνικής απόφασης σε περίπτωση άρνησης ή καθυστέρησης των αρχών (Kanellopoulos, ό.π., § 21).
Άρθρο 41 ΕΣΔΑ. Το Δικαστήριο επιδίκασε στον προσφεύγοντα 1.500 ευρώ για ηθική βλάβη και 250 ευρώ για έξοδα και δαπάνες.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΔΔΑ (KEY PASSAGE)
«Εξετάζοντας το σύνολο του υλικού που υποβλήθηκε ενώπιόν του, το Δικαστήριο δεν εντόπισε κανένα πραγματικό περιστατικό ή επιχείρημα ικανό να το πείσει να καταλήξει σε διαφορετικό συμπέρασμα ως προς το παραδεκτό και την ουσία αυτών των παραπόνων […]. Το Δικαστήριο κρίνει ότι αποδεδειγμένα οι αρχές εκτέλεσαν πλήρως την υπ’ αριθ. 1548/2017 απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας υπέρ του προσφεύγοντος. Ωστόσο, λαμβανομένης υπόψη της νομολογίας επί του θέματος και των περιστάσεων της υπόθεσης, οι αρχές δεν ανέπτυξαν κάθε αναγκαία προσπάθεια για την εκτέλεση της απόφασης εντός εύλογου χρόνου. Χρειάστηκαν σχεδόν δύο έτη, χωρίς κανένα πειστικό λόγο και δικαιολογία, για να εκτελέσουν πλήρως την απόφαση» (παρ. 9).
ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
Επανάληψη πάγιας νομολογίας. Η απόφαση επιβεβαιώνει, για μία ακόμη φορά, ότι η μη εκτέλεση ή η καθυστερημένη εκτέλεση τελεσίδικων δικαστικών αποφάσεων αποτελεί διαρθρωτικό πρόβλημα της Ελλάδας, αναγνωρισμένο από το ΕΔΔΑ τουλάχιστον από την οδηγό απόφαση Hornsby κατά Ελλάδας (1997).
Αναποτελεσματικότητα του Ν. 3068/2002. Η απόφαση επαναλαμβάνει τη νομολογιακή κρίση ότι η προσφυγή ενώπιον του Συμβουλίου Συμμόρφωσης δεν αποτελεί αποτελεσματικό ένδικο μέσο κατά την έννοια του άρθρου 13, καθώς δεν δύναται να επιταχύνει την εκτέλεση.
Σύνθεση Επιτροπής. Η εκδίκαση σε σύνθεση Επιτροπής τριών δικαστών (άρθρο 28 ΕΣΔΑ) αντανακλά τον «καλά εδραιωμένο» χαρακτήρα της νομολογίας (well-established case-law), καθιστώντας σαφές ότι πρόκειται για επαναλαμβανόμενη παραβίαση.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ
Από: echrcaselaw
Η απόφαση Orfanidis κατά Ελλάδας εντάσσεται στη μακρά σειρά αποφάσεων του ΕΔΔΑ που καταγράφουν τη συστηματική αδυναμία του ελληνικού κράτους να εκτελεί εμπρόθεσμα τελεσίδικες δικαστικές αποφάσεις σε βάρος της Διοίκησης. Τριάντα περίπου έτη μετά την απόφαση Hornsby κατά Ελλάδας (1997), η Ελλάδα εξακολουθεί να καταδικάζεται για το ίδιο διαρθρωτικό πρόβλημα.
Η αποτυχία του Ν. 3068/2002 ως μηχανισμού συμμόρφωσης. Ο Ν. 3068/2002, ο οποίος θεσπίστηκε ακριβώς για την αντιμετώπιση του προβλήματος της μη εκτέλεσης δικαστικών αποφάσεων κατά της Διοίκησης, κρίνεται νομολογιακά αναποτελεσματικός από το ΕΔΔΑ, καθώς δεν δύναται να επιταχύνει ούτε να εξαναγκάσει την εκτέλεση (Kanellopoulos, § 21). Η επαναλαμβανόμενη αυτή κρίση αναδεικνύει ότι η νομοθετική παρέμβαση δεν αρκεί εάν δεν συνοδεύεται από ουσιαστικά μέσα εξαναγκασμού και κυρώσεων.
Η «ρουτινοποίηση» των καταδικών. Η εκδίκαση σε σύνθεση Επιτροπής τριών δικαστών, χωρίς λεπτομερή ανάλυση, αντανακλά τον ρεπετιτίβ (repetitive) χαρακτήρα αυτών των υποθέσεων. Αν και αυτό εξυπηρετεί την αποτελεσματικότητα του Δικαστηρίου, ελλοχεύει ο κίνδυνος «νομολογιακής αναισθητοποίησης», καθώς οι χαμηλές αποζημιώσεις (1.500 ευρώ ηθική βλάβη) δεν ασκούν πραγματική αποτρεπτική πίεση στο κράτος. Σε μια χώρα όπου εκατοντάδες όμοιες υποθέσεις εκκρεμούν, η απουσία πραγματικής αποτρεπτικής λειτουργίας είναι αξιοσημείωτη.
Η απουσία πιλοτικής απόφασης. Παρά τον συστηματικό χαρακτήρα του προβλήματος, το ΕΔΔΑ δεν έχει ακόμη εκδώσει πιλοτική απόφαση (pilot judgment) βάσει του άρθρου 61 του Κανονισμού του Δικαστηρίου για τη μη εκτέλεση κυρίως διοικητικών δικαστικών αποφάσεων στην Ελλάδα, σε αντίθεση με ανάλογα διαρθρωτικά προβλήματα σε άλλα κράτη. Μια τέτοια απόφαση θα μπορούσε να επιβάλει γενικά μέτρα αποκατάστασης, αντί της κατά περίπτωση επιδίκασης μικρών αποζημιώσεων.
Συμπέρασμα. Η απόφαση Orfanidis κατά Ελλάδας, αν και δεν εισφέρει νομολογιακή καινοτομία, αποτελεί σημαντική υπόμνηση ότι η συστηματική μη εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων κατά του Δημοσίου παραμένει ανεπίλυτο διαρθρωτικό πρόβλημα του ελληνικού κράτους. Η αναποτελεσματικότητα του Ν. 3068/2002, σε συνδυασμό με τα χαμηλά ποσά αποζημίωσης, θέτει ερωτηματικά ως προς την ουσιαστική αποτρεπτική λειτουργία τόσο του νομοθετικού πλαισίου όσο και της νομολογιακής εποπτείας.
ΣΥΝΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΟΓΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ
Α) Hornsby v. Greece, 19.03.1997, αρ. προσφ. 18357/91: Θεμελιακή απόφαση του ΕΔΔΑ ότι η εκτέλεση αμετάκλητης δικαστικής απόφασης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη βάσει του άρθρου 6 § 1 (§ 40). Απόφαση – οδηγός για το διαρθρωτικό πρόβλημα της Ελλάδας. Πηγή: HUDOC.
Β) Kanellopoulos v. Greece, 21.02.2008, αρ. προσφ. 11325/06: Κρίσιμη απόφαση στην οποία το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση λόγω καθυστερημένης εκτέλεσης και αναποτελεσματικότητας της προσφυγής βάσει του Ν. 3068/2002 (§ 21). Κύρια αναφορά στην παρούσα απόφαση. Πηγή: HUDOC.
Γ) Bousiou v. Greece, 24.10.2013, αρ. προσφ. 21455/10: Επιβεβαίωση της νομολογίας Kanellopoulos σε ζήτημα ομοίου χαρακτήρα. Δεύτερη κύρια αναφορά στην παρούσα απόφαση. Πηγή: HUDOC.
Δ) Burdov v. Russia (no. 2), 15.01.2009, αρ. προσφ. 33509/04: Πιλοτική απόφαση για τη μη εκτέλεση εθνικών δικαστικών αποφάσεων κατά του Δημοσίου. Χρήσιμη ως συγκριτική αναφορά, καθώς ανέδειξε τη δυνατότητα θέσπισης γενικών μέτρων αποκατάστασης σε διαρθρωτικά προβλήματα μη εκτέλεσης. Πηγή: HUDOC.
Ε) Gerasimov and Others v. Russia, 01.07.2014, αρ. προσφ. 29920/05 κ.ά.: Πιλοτική απόφαση μεταγενέστερη της Burdov (no. 2), στην οποία το ΕΔΔΑ υποχρέωσε τη Ρωσία να θεσπίσει αποτελεσματικό ένδικο μέσο κατά της μη εκτέλεσης. Χρήσιμη αναλογικά για το ελληνικό ζήτημα. Πηγή: HUDOC.
Σχετική νομολογία ΕΔΔΑ: • Hornsby v. Greece, 19.03.1997, Application no. 18357/91 • Kanellopoulos v. Greece, 21.02.2008, Application no. 11325/06 • Bousiou v. Greece, 24.10.2013, Application no. 21455/10 • Burdov v. Russia (no. 2), 15.01.2009, Application no. 33509/04 • Gerasimov and Others v. Russia, 01.07.2014, Application nos. 29920/05 and others
