ΣτΕ Γ΄ 2401/2025
Πρόεδρος: Δ. Μακρής, Αντιπρόεδρος
Εισηγητής: Ε. Αργυρός, Πάρεδρος
Ο κατ’ άρθρο 217 του κώδικα δήμων και κοινοτήτων (ν. 3463/2006) έλεγχος διενεργείται δημόσια αφού η καθοριζόμενη διαδικασία κινηθεί υποχρεωτικά κάθε χρόνο από τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου, ενώ εάν παρέλθει το οριζόμενο χρονικό διάστημα χωρίς να κινηθούν οι διαδικασίες για την πραγματοποίηση της ειδικής δημόσιας συνεδριάσεως απολογισμού, η συνεδρίαση αυτή είναι δυνατόν να προκληθεί από τις δημοτικές παρατάξεις ή τους δημοτικούς συμβούλους. Η προβλεπόμενη αξιολόγηση των πεπραγμένων διενεργείται σε δημόσια συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου, στον προσφορότερο προς τούτο χώρο, με την συμμετοχή, εκτός των οργάνων του οργανισμού τοπικής αυτοδιοικήσεως, κατοίκων, φορολογουμένων, συνδικαλιστικών, επιστημονικών και κοινωνικών φορέων του, στους μεγάλους δε δήμους με την πρόσκληση μόνο των θεσμοθετημένων συλλογικών φορέων της πόλεως (επιστημονικών, εμπορικών, συνδικαλιστικών και κοινωνικών, για την ευρύτερη δυνατή εκπροσώπηση των κατοίκων), οι οποίοι έχουν την δυνατότητα να διατυπώσουν παρατηρήσεις κατά την συνεδρίαση σχετικά με τον απολογισμό. Η εν λόγω λογοδοσία των δημοτικών αρχών εξυπηρετεί δημόσιο σκοπό, διέπεται δε από κανόνες δημοσίου δικαίου. Η λογοδοσία δια του απολογισμού των πεπραγμένων της δημοτικής αρχής αποτελεί σημαντικό στοιχείο της τοπικής δημοκρατίας. Ειδικότερα στο πλαίσιο των συνταγματικών αρχών της αποτελεσματικής και ορθολογικής οργανώσεως και λειτουργίας της Διοικήσεως καθώς και της συνταγματικής αρχής της διαφάνειας και ειδικότερα κατά την διαχείριση των οικονομικών πόρων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοικήσεως (άρθρο 102 παράγραφος 5 του Συντάγματος, ΣτΕ 717/2020 Ολομέλεια 13η σκέψη) και της υπευθυνότητας των φορέων δημόσιας εξουσίας, με την εν λόγω υποχρέωση λογοδοσίας σε ό, τι αφορά την οικονομική κατάσταση του δήμου και την διοίκησή του διασφαλίζεται η χρηστή διαχείριση των δημοτικών οικονομικών πόρων και η αποτελεσματική διοίκησή του. Ο εν λόγω απολογισμός πεπραγμένων συγκαταλέγεται στα μέσα δράσεως που οργανώνει η Πολιτεία προκειμένου να εξασφαλισθεί η εδραίωση διαφάνειας και αποτελεσματικότητας καθώς και αξιοπιστίας και υπευθυνότητας των δήμων, δεδομένου ότι η οικονομική κατάστασή τους και η διοίκησή τους δεν αποτελεί πολιτικό ζήτημα, αλλά συνιστά αντικείμενο και αποτέλεσμα της δράσεως αυτών ως κατά νόμο φορέων Διοικήσεως. Ο απολογισμός αυτός είναι ικανός, ως απορρέων από την υποχρέωση λογοδοσίας της δημοτικής αρχής που πηγάζει από την ευθύνη κατά την άσκηση των εκ του νόμου αρμοδιοτήτων της, να παραγάγει σημαντικά αποτελέσματα για τους ενδιαφερομένους, λαμβανομένης υπ’ όψιν της φύσεώς του καθώς και της προβλεπόμενης ειδικής διαδικασίας που περιλαμβάνει την προπαρασκευή του εντός ορισμένων προθεσμιών, τον καθορισμό του πλέον πρόσφορου χώρου δημόσιας διεξαγωγής του, την διασφάλιση ευρείας συμμετοχής και άλλων εκτός των οργάνων του δήμου προσώπων με την πρόσκλησή τους, στα οποία παρέχεται ενεργητικό δικαίωμα να λάβουν τον λόγο ή να διατυπώσουν απόψεις ή παρατηρήσεις, κατά περίπτωση. Ειδικότερα ο εν θέματι απολογισμός πεπραγμένων είναι δυνατόν να προκαλέσει αποτελέσματα σημαντικά για τα λογοδοτούντα όργανα σε σχέση με την αποδοχή ή την αποδοκιμασία (με την μομφή που δύναται να ενέχει) για την άσκηση των καθηκόντων ως προς την διαχείριση των οικονομικών του δήμου και το διοικητικό έργο της δημοτικής αρχής, τα οποία παρίστανται ικανά να προκαλέσουν σοβαρές συνέπειες στα όργανα αυτά, κυρίως ως προς την ηθική υπόσταση και την φήμη τους, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν την στάση των πολιτών – δημοτών, ιδίως κατά τις σχετικές εκλογές. Λαμβανομένων υπ’ όψιν των προαναφερθέντων, η λογοδοσία της δημοτικής αρχής που διενεργείται με την διαγραφόμενη από τον νόμο ειδική διαδικασία απολογισμού πεπραγμένων, λόγω της σημασίας των πρακτικών αποτελεσμάτων της, έχει εκτελεστό χαρακτήρα και παραδεκτώς αποτελεί αντικείμενο του ακυρωτικού δικαστικού ελέγχου (βλ. απόφαση Conseil d΄ État N° 426389/19.7.2019 και αποφάσεις n° 368082 και n° 390023/21.3.2016), προκειμένου να καθίσταται εφικτό να ελεγχθεί από τον δικαστή η τήρηση των διαδικαστικών και ουσιαστικών διοικητικής φύσεως ρυθμίσεων που διέπουν τον απολογισμό πεπραγμένων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται οι ρυθμίσεις για την υποχρέωση κινήσεως της σχετικής διαδικασίας και τα δικαιώματα που κατοχυρώνονται από τον νόμο σε όσους μπορούν να λάβουν μέρος σε αυτήν. Επομένως, εν προκειμένω, παραδεκτώς ασκήθηκε από την Διοίκηση έλεγχος νομιμότητας, όσον αφορά την τήρηση διοικητικής φύσεως κανόνων δικαίου, επί της αποφάσεως του δημοτικού συμβουλίου με την οποία βεβαιώθηκαν τα επίδικα πεπραγμένα της δημοτικής αρχής (μειοψήφησαν οι Πάρεδροι).
Η οριζομένη στο άρθρο 4 του πρότυπου κανονισμού λειτουργίας δημοτικού συμβουλίου προθεσμία πέντε (5) ημερών πριν από την ειδική συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου, κατά την οποία τίθεται το κείμενο του απολογισμού στην διάθεση των δημοτικών παρατάξεων δεν ανάγεται στην περίπτωση κατά την οποία τάσσεται από τον νόμο ορισμένη προθεσμία στην Διοίκηση για να ασκήσει αρμοδιότητα που της έχει ανατεθεί, έχουσα ενδεικτικό χαρακτήρα (άρθρο 10 παράγραφος 5 του κώδικα διοικητικής διαδικασίας, ν. 2690/1999), με την έννοια της έντονης υποδείξεως προς αυτήν προς τον σκοπό της ταχύτερης δυνατής περαιώσεως της σχετικής διαδικασίας (ΣτΕ 209/2024 10η σκέψη, 984/2023 6η σκέψη, 2107/2022 9η σκέψη κ.ά.). Η μη τηρηθείσα εν προκειμένω προθεσμία πέντε (5) ημερών (οριζόμενη από το άρθρο 13 παράγραφος 4 του μνησθέντος πρότυπου κανονισμού λειτουργίας δημοτικού συμβουλίου), σύμφωνα με την φύση της και τον σκοπό της θεσπίσεώς της (βλπ. ΣτΕ 663/2001), παρίσταται ως αποκλειστική, δεδομένου ότι αφορά την αποτελεσματική άσκηση δικαιωμάτων που παρέχει ο νόμος για την εξυπηρέτηση του δημοσίου σκοπού της λογοδοσίας στο πλαίσιο της τοπικής δημοκρατίας, σύμφωνα με τις σχετικές αρχές, κατά τα προεκτεθέντα. Ειδικότερα με την πρόβλεψη της εν λόγω προθεσμίας, κατά της οποίας την διάρκεια, με ευθύνη του προέδρου του δημοτικού συμβουλίου, βρίσκεται στην διάθεση των δημοτικών παρατάξεων το κείμενο του απολογισμού πεπραγμένων με όλα τα στοιχεία που το συνοδεύουν, παρέχεται επαρκώς η δυνατότητα στους δημοτικούς συμβούλους να ενημερωθούν και να διαμορφώσουν την γνώμη τους επί του εν λόγω κειμένου, προκειμένου να ασκήσουν αποτελεσματικά το παρεχόμενο από τον νόμο δικαίωμα να διατυπώσουν απόψεις ή παρατηρήσεις κατά την διάρκεια της ειδικής συνεδριάσεως του δημοτικού συμβουλίου, και εξυπηρετείται ο σκοπός της προβλεπόμενης σχετικής διαδικασίας απολογισμού που ανάγεται στην ουσιαστική λογοδοσία των δημοτικών αρχών, καθώς και την πραγματική διαφάνεια της λειτουργίας τους (μειοψήφησαν οι Πάρεδροι).
