Δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 168/16.10.2026 ο νόμος 5344/2026, με τίτλο «Κώδικας Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών και άλλες διατάξεις», ο οποίος εισάγει νέο πλαίσιο για την εξωδικαστική και δικαστική επίλυση διαφορών, με στόχο την ταχύτερη απονομή της δικαιοσύνης, την αποσυμφόρηση των δικαστηρίων και την αποτελεσματικότερη διεκπεραίωση των σχετικών διαδικασιών.
Ο νόμος συγκεντρώνει και αναμορφώνει τις ρυθμίσεις για τη διαμεσολάβηση, τη διαιτησία και τη δικαστική μεσολάβηση, ενώ παράλληλα περιλαμβάνει σημαντικές τροποποιήσεις στη δικονομική και ποινική νομοθεσία. Μεταξύ των ρυθμίσεων που ξεχωρίζουν είναι η διεύρυνση των μορφών διαμεσολάβησης, η αναγνώριση των σχετικών πρακτικών ως εκτελεστών τίτλων και η αυστηροποίηση του πλαισίου για ορισμένες μορφές απάτης.
1. Υποχρεωτική προσφυγή σε εναλλακτικές διαδικασίες επίλυσης διαφορών
Το Μέρος Α΄ καθορίζει τις γενικές αρχές που διέπουν την εναλλακτική επίλυση διαφορών, όπως η αυτονομία της ιδιωτικής βούλησης, η καλή πίστη, η εμπιστευτικότητα, η αμεροληψία και η αναλογική διάρκεια της διαδικασίας.
Παράλληλα, προβλέπεται υποχρεωτική προσφυγή σε συγκεκριμένες εξωδικαστικές διαδικασίες για κατηγορίες διαφορών που ορίζει ο νόμος, πριν από την προσφυγή στη δικαιοσύνη. Η αδικαιολόγητη απουσία των μερών από την προβλεπόμενη εισαγωγική συνεδρία μπορεί να επιφέρει χρηματικές κυρώσεις, σύμφωνα με τις ειδικότερες προϋποθέσεις της νομοθεσίας.
2. Νέο πλαίσιο για τη διαιτησία και τη χρηματοδότηση από τρίτους
Το Μέρος Β΄ αναμορφώνει το πλαίσιο της διαιτησίας, ρυθμίζοντας ζητήματα που αφορούν τη συμφωνία διαιτησίας, τη συγκρότηση και τη δικαιοδοσία των διαιτητικών δικαστηρίων, καθώς και τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η ρύθμιση της χρηματοδότησης διαιτητικών διαδικασιών από τρίτους (third-party funding). Οι σχετικές διατάξεις των άρθρων 66 έως 70 προβλέπουν κανόνες για τη διαφάνεια της χρηματοδότησης, τη γνωστοποίησή της, την πρόληψη συγκρούσεων συμφερόντων και την παροχή εγγυοδοσίας, όπου απαιτείται.
Η ρύθμιση αυτή αποσκοπεί στην ενίσχυση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας των διαιτητικών διαδικασιών, ιδίως στις εμπορικές διαφορές.
3. Νέες μορφές διαμεσολάβησης
Το Μέρος Γ΄ αναπτύσσει το θεσμικό πλαίσιο της διαμεσολάβησης και προβλέπει ειδικότερες διαδικασίες για διαφορετικές κατηγορίες διαφορών.
Οικογενειακή διαμεσολάβηση
Προβλέπεται ειδική μέριμνα για την προστασία των συμφερόντων των ανηλίκων στο πλαίσιο οικογενειακών διαφορών, με αναφορά στην αυτοτελή συνεδρία με το ανήλικο τέκνο και στη δυνατότητα ανάδειξης της άποψής του, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος.
Κτηματολογική διαμεσολάβηση
Εισάγονται ρυθμίσεις για την εξωδικαστική διευθέτηση κτηματολογικών διαφορών, μεταξύ άλλων σε υποθέσεις που αφορούν την έκτακτη χρησικτησία και τη συμμετοχή του Δημοσίου, σύμφωνα με το ειδικό κανονιστικό πλαίσιο.
Σχολική και πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση
Θεσπίζεται πλαίσιο για την πρόληψη και την ειρηνική επίλυση συγκρούσεων σε σχολικές και πανεπιστημιακές κοινότητες, με αξιοποίηση εκπαιδευμένων μαθητών και φοιτητών ως διαμεσολαβητών, όπου προβλέπεται.
Επαγγελματικό πλαίσιο διαμεσολαβητών
Αναμορφώνονται οι προϋποθέσεις επαγγελματικής δραστηριοποίησης των διαμεσολαβητών, τα σχετικά μητρώα, η κατάρτιση, οι αμοιβές και το πειθαρχικό πλαίσιο, υπό την εποπτεία της Κεντρικής Επιτροπής Διαμεσολάβησης.
4. Ενίσχυση της δικαστικής μεσολάβησης
Το Μέρος Δ΄ οργανώνει τη δικαστική μεσολάβηση σε αυτοτελέστερη βάση, προβλέποντας τη δημιουργία ειδικών Γραφείων Δικαστικής Μεσολάβησης στα δικαστήρια.
Παράλληλα, ρυθμίζονται ο ορισμός των δικαστών-μεσολαβητών, η διαδικασία διαμόρφωσης προτάσεων επίλυσης της διαφοράς και η ισχύς των πρακτικών που συντάσσονται στο πλαίσιο της διαδικασίας.
Η εμπιστευτικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο του θεσμού, ενώ επιδιώκεται η επίλυση διαφορών χωρίς να απαιτείται η ολοκλήρωση μιας μακράς δικαστικής διαδικασίας.
5. Πρακτικά διαμεσολάβησης ως εκτελεστοί τίτλοι
Στις σημαντικές δικονομικές μεταβολές περιλαμβάνεται η τροποποίηση του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και ειδικότερα του άρθρου 904, σχετικά με τους εκτελεστούς τίτλους.
Στο νέο πλαίσιο, τα πρακτικά διαμεσολάβησης και δικαστικής μεσολάβησης μπορούν να αποτελούν εκτελεστούς τίτλους, εφόσον πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις. Με τον τρόπο αυτό, η συμφωνία των μερών μπορεί να αποκτήσει αυξημένη πρακτική αποτελεσματικότητα και να διευκολυνθεί η εκτέλεση των συμφωνημένων υποχρεώσεων.
Επιπλέον, προβλέπεται η δυνατότητα παραπομπής υποθέσεων σε διαμεσολάβηση σε διαφορετικά στάδια της δικαστικής διαδικασίας, σύμφωνα με τους όρους του νόμου.
6. Αυστηρότερες ποινές για απάτες και απάτες με υπολογιστή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο 207, με τίτλο «Κακουργηματικές μορφές απάτης και απάτης με υπολογιστή – Τροποποίηση παρ. 1 άρθρου 386 και παρ. 1 άρθρου 386Α Ποινικού Κώδικα».
Η διάταξη αφορά την τροποποίηση των άρθρων 386 και 386Α του Ποινικού Κώδικα, τα οποία ρυθμίζουν, αντίστοιχα, την απάτη και την απάτη με υπολογιστή.
Σύμφωνα με την περιγραφή των νέων ρυθμίσεων, επιδιώκεται η αυστηρότερη αντιμετώπιση συγκεκριμένων μορφών απάτης που πραγματοποιούνται με τη χρήση τηλεπικοινωνιακών ή ηλεκτρονικών μέσων, καθώς και με την παρέμβαση σε συστήματα υπολογιστών ή δεδομένα.
Απάτες μέσω τηλεφώνου, ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και διαδικτύου
Στο πεδίο των ρυθμίσεων εντάσσονται μέθοδοι εξαπάτησης όπως το phishing, τα παραπλανητικά μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή SMS και οι τηλεφωνικές κλήσεις με τις οποίες οι δράστες προσποιούνται υπαλλήλους τραπεζών, δημόσιων φορέων ή συγγενικά πρόσωπα που δήθεν βρίσκονται σε ανάγκη.
Η βασική μεταβολή, όπως περιγράφεται, αφορά τη δυνατότητα υπαγωγής συγκεκριμένων πράξεων σε κακουργηματική μορφή, ανεξάρτητα από το ύψος της περιουσιακής ζημίας, εφόσον συντρέχουν οι ειδικές προϋποθέσεις του νόμου.
Τροποποίηση του άρθρου 386 ΠΚ για την απάτη
Η τροποποίηση του άρθρου 386 ΠΚ αφορά το πλαίσιο ποινικής αντιμετώπισης της απάτης, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται τηλεπικοινωνιακά ή ηλεκτρονικά μέσα για την παραπλάνηση των θυμάτων.
Η ακριβής υπαγωγή μιας πράξης σε πλημμέλημα ή κακούργημα εξαρτάται από τη διατύπωση της εφαρμοστέας διάταξης και τα πραγματικά περιστατικά της υπόθεσης.
Τροποποίηση του άρθρου 386Α ΠΚ για την απάτη με υπολογιστή
Η τροποποίηση του άρθρου 386Α ΠΚ αφορά πράξεις που τελούνται μέσω μη εξουσιοδοτημένης παρέμβασης σε συστήματα υπολογιστών ή δεδομένα και άλλων μεθόδων που μπορούν να οδηγήσουν σε παράνομο περιουσιακό όφελος.
Η αυστηροποίηση του πλαισίου αποσκοπεί στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση σύνθετων μορφών ηλεκτρονικής απάτης και στην ενίσχυση της προστασίας των πολιτών και των επιχειρήσεων.
7. Λοιπές οργανωτικές και ποινικές ρυθμίσεις
Το νομοθέτημα περιλαμβάνει, επιπλέον, οργανωτικές και υπηρεσιακές ρυθμίσεις για το Υπουργείο Δικαιοσύνης και τους δικαστικούς υπαλλήλους, καθώς και τροποποιήσεις επιμέρους διατάξεων της ποινικής νομοθεσίας.
Οι ρυθμίσεις αυτές εντάσσονται στη συνολικότερη προσπάθεια αναμόρφωσης του θεσμικού πλαισίου, με παρεμβάσεις τόσο στην οργάνωση της δικαιοσύνης όσο και στην αντιμετώπιση συγκεκριμένων μορφών εγκληματικότητας.
