Το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών έκρινε μη νόμιμους τους λόγους επιβολής – Παραβιάστηκαν οι αρχές της ασφάλειας δικαίου, της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικουμένου και της χρηστής διοίκησης.
Σε μία ιδιαίτερα σημαντική απόφαση προχώρησε το Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών, ακυρώνοντας πρόστιμο ύψους 151.680,00 ευρώ σε εμπορική επιχείρηση, με την αιτιολογία ότι υπέπεσε στην παράβαση της χρήσης αθέμιτων πρακτικών σε βάρος των καταναλωτών με σκοπό τον πορισμό οικονομικού οφέλους.
Σύμφωνα με την απόφαση, η σχετική Πράξη Νομοθετική Περιεχομένου και οι εγκύκλιοι «δεν ορίζουν με σαφήνεια ποια είναι τα προϊόντα, στα οποία ο πωλητής υποχρεούται να περιορίσει το μικτό περιθώριο κέρδους του λόγω του ότι είναι απαραίτητα για τη διατροφή, των καταναλωτών» και για το λόγο αυτό έκρινε μη νόμιμη την επιβολή προστίμου και το ακύρωσε.
Στην υπόθεση, που διαχειρίστηκε η Δικηγορική Εταιρεία Ηλιούπολης εκ μέρους της εμπορικής επιχείρησης, αφορμή αποτέλεσαν μέτρα για τον κορονοϊό και την αποφυγή κερδοσκοπίας για προϊόντα που σχετίζονταν με την πανδημία.
Έτσι, με Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου, που επικυρώθηκαν και τροποποιήθηκαν και με ακόλουθες νομοθετικές διατάξεις ορίζονταν τα εξής: «1. Εφόσον, υφίσταται άμεσος κίνδυνος διασποράς του κορωνοϊού COVID-19 και πάντως όχι πέραν της 31ης.12.2021, απαγορεύεται η συνομολόγηση ή η λήψη περιουσιακών ωφελημάτων που αφορούν στην πώληση οποιουδήποτε προϊόντος ή υπηρεσίας που είναι απαραίτητα για την υγεία, τη διατροφή, τη διαβίωση, τη μετακίνηση και την ασφάλεια του καταναλωτή, ιδίως, φαρμακευτικών προϊόντων, τεστ ανίχνευσης ιού ή οποιουδήποτε άλλου ισοδύναμου μέτρου, μέσων ατομικής προστασίας και προσωπικής υγιεινής, όπως χειρουργικών μασκών, αντισηπτικών υγρών και άλλων υλικών απολύμανσης, εφόσον τα ωφελήματα αυτά υπερβαίνουν την αξία της παροχής της υπηρεσίας ή του προϊόντος, τόσο ώστε το μικτό περιθώριο κέρδους να είναι μεγαλύτερο του αντίστοιχου περιθωρίου προ της 1ης Σεπτεμβρίου 2020, για τα ως άνω προϊόντα και υπηρεσίες».
Το ιστορικό της υπόθεσης
Η προσφεύγουσα εταιρεία δραστηριοποιείται στο χώρο της εισαγωγής – εξαγωγής και εμπορίας αγροτικών προϊόντων. Κατόπιν της 20.10.2021 εντολής ελέγχου του Διοικητή της ΔΙ.Μ.Ε.Α., μικτό κλιμάκιο ελεγκτών της ως άνω Υπηρεσίας και της Ελληνικής Αστυνομίας μετέβη στην έδρα της προσφεύγουσας εταιρείας, στην περιοχή του Αγ. Ιωάννη Ρέντη, προκειμένου να διενεργήσει επιτόπιο έλεγχο για τυχόν παραβάσεις της διάταξης του άρθρου 21 της Π.Ν.Π., ήτοι για παραβάσεις σχετικές με φαινόμενα αθέμιτων εμπορικών πρακτικών σε βάρος των καταναλωτών και αισχροκέρδειας. Ειδικότερα, οι ελεγκτές ζήτησαν από την προσφεύγουσα εταιρεία να αποστείλει στην Υπηρεσία τους, εντός πέντε εργασίμων ημερών, έγγραφα από τα οποία να προκύπτουν στοιχεία κόστους αγορών, πωλήσεων και τιμολογίων για τις χρονικές περιόδους 01.08.2020 έως 31.08.2020 και 01.09.2021 έως 30.09.2021, για τα εξής προϊόντα: ντομάτες, πατάτες, κρεμμύδια και μήλα.
Η προσφεύγουσα εταιρεία, ανταποκρινόμενη στο ανωτέρω αίτημα της ΔΙ.Μ.Ε.Α., απέστειλε, στις 02.11.2021, τα ως άνω ζητηθέντα στοιχεία. Από την επεξεργασία αυτών, η ανωτέρω αρμόδια υπηρεσία διαπίστωσε ότι για 10 εμπορικούς κωδικούς, που πωλούσε η προσφεύγουσα εταιρεία και αντιστοιχούσαν σε διάφορες ποικιλίες κρεμμυδιών, πατάτας και ντομάτας, η προσφεύγουσα εταιρεία υπέπεσε στην παράβαση του άρθρου 21 της ανωτέρω Π.Ν.Π.
Συγκεκριμένα, προέκυψε ότι η προσφεύγουσα πωλούσε τους ως άνω 10 εμπορικούς κωδικούς, την χρονική περίοδο 01.09.2021 έως 30.09.2021, με μικτό περιθώριο κέδρους υψηλότερο από αυτό που ίσχυε κατά την περίοδο προ της 01.09.2020, ήτοι την χρονική περίοδο από 01.08.2020 έως 31.08.2020. Λόγω αυτού, η ΔΙ.Μ.Ε.Α. ζήτησε από την προσφεύγουσα επιπλέον στοιχεία προκειμένου να διαπιστώσει εάν πράγματι υφίστατο παράβαση από την πλευρά της εταιρείας, η οποία ανταποκρινόμενη στο αίτημα της ΔΙ.Μ.Ε.Α, υπέβαλε τα ζητηθέντα στοιχεία στις 16.11.2021. Στη συνέχεια, η ΔΙ.Μ.Ε.Α., αφού προέβη εκ νέου στην επεξεργασία και αξιολόγηση όλων των στοιχείων που περιήλθαν σε γνώση της από την προσφεύγουσα εταιρεία για τους ανωτέρω 10 εμπορικούς κωδικούς, διαπίστωσε ότι πράγματι στοιχειοθετείται παράβαση της παρ. 1 του άρθρου 21 της ως άνω Π.Ν.Π., ήτοι λήψη περιουσιακού ωφελήματος που αφορά στην πώληση αγαθών (κρεμμύδια, πατάτες, ντομάτες), που υπερβαίνει την αξία του προϊόντος κατά τρόπο ώστε το μικτό περιθώριο κέρδους να είναι μεγαλύτερο από αυτό προ της 1ης Σεπτεμβρίου 2020, αποκομίζοντας, κατ’ αυτό τον τρόπο, η προσφεύγουσα εταιρεία, σε βάρος των καταναλωτών, συνολικό επιπλέον περιουσιακό όφελος, 75.843,90 ευρώ. Ακολούθως, με το 20.01.2022 έγγραφο του Διοικητή της ΔΙ.Μ.Ε.Α., αφού γνωστοποιήθηκε στην προσφεύγουσα εταιρεία η 12.01.2022 έκθεση ελέγχου με τ’ αποτελέσματα του ελέγχου, τα στοιχεία καθώς και το νομοθετικό πλαίσιο που ελήφθησαν υπόψη, κλήθηκε (η προσφεύγουσα) να υποβάλει εγγράφως τις απόψεις της επί των διαπιστώσεων του ελέγχου, εντός προθεσμίας 5 εργασίμων ημερών. Κατόπιν τούτου, η προσφεύγουσα εταιρεία, αφού ζήτησε και έλαβε χρονική παράταση, υπέβαλε στις 21.02.2022 έγγραφες αντιρρήσεις της, αναφορικά με τα αποτελέσματα και τις διαπιστώσεις που προέκυψαν από την ολοκλήρωση του ελέγχου της ΔΙ.Μ.Ε.Α.
Ειδικότερα, η προσφεύγουσα εταιρεία ισχυρίστηκε ότι ο κλάδος της εμπορίας φρούτων και λαχανικών, στον οποίο δραστηριοποιείται, ουδεμία σχέση έχει με τα προϊόντα που αναφέρονται στην ανωτέρω Π.Ν.Π. καθώς δεν βρίσκονται σε ανεπάρκεια και συνεπώς είναι εκτός του αντικειμένου και του σκοπού της ως άνω διάταξης. Επιπλέον, ισχυρίστηκε ότι οι 10 αυτοί εμπορικοί κωδικοί αφορούν σε προϊόντα εκλεκτά και εξεζητημένα, που τροφοδοτούν πολυτελή ξενοδοχεία και εστιατόρια και ότι το επιπλέον όφελος, που αποκόμισε το έτος 2021, είναι δικαιολογημένο, λόγω της αυξημένης ζήτησης για πώληση εξεζητημένων προϊόντων κατά το έτος 2021 σε σχέση με το έτος 2020, κατά το οποίο, λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, τα ξενοδοχεία και τα εστιατόρια υπολειτουργούσαν. Κατόπιν, αφού απορρίφθηκαν στο σύνολό τους οι ανωτέρω έγγραφες αντιρρήσεις της προσφεύγουσας εταιρείας και λήφθηκε υπόψη η από 11.03.2022 εισήγηση του Διοικητή της ΔΙ.Μ.Ε.Α. προς τον Υπουργό Ανάπτυξης και Επενδύσεων, στην οποία, μεταξύ άλλων, αναφέρεται ότι τα εν λόγω προϊόντα «κρίνονται ως απαραίτητα αγαθά για την διατροφή των καταναλωτών», ο τελευταίος εξέδωσε την 14.03.2022 απόφαση, με την οποία επέβαλε σε βάρος της προσφεύγουσας εταιρείας διοικητικό πρόστιμο, ύψους 151.680,00 ευρώ, με την αιτιολογία ότι υπέπεσε στην ανωτέρω παράβαση της χρήσης αθέμιτων πρακτικών σε βάρος των καταναλωτών με σκοπό τον πορισμό οικονομικού τα οφέλους.
Η απόφαση του Δικαστηρίου
Κατά την εξέταση της υπόθεσης το Δικαστήριο στάθηκε σε 3 δεδομένα και συγκεκριμένα:
* Ο νομοθέτης οφείλει, σύμφωνα με την αρχή της σαφήνειας και της προβλέψιμης ερμηνείας και εφαρμογής των εκάστοτε θεσπιζόμενων νομοθετικών και κανονιστικών ρυθμίσεων, προβλέποντας την υποχρέωση του πωλητή για τον περιορισμό της αθέμιτης κερδοφορίας του, ως μέτρο περιοριστικό της επιχειρηματικής ελευθερίας και του δικαιώματος επί της περιουσίας αυτού, να θεσπίσει σαφή και ειδική διάταξη, στην οποία να καθορίζονται και να εξειδικεύονται οι κατ’ είδος κατηγορίες των αγαθών που είναι απαραίτητα για τη διατροφή των καταναλωτών,
* Ούτε η ΠΝΠ και οι επόμενες διατάξεις προβλέπουν με σαφήνεια ή προσδιορίζουν κατ’ είδος και κατά κατηγορία τα ως άνω αγαθά. Τουναντίον, η γενικόλογη και αόριστη αναφορά της πώλησης «οποιουδήποτε προϊόντος που είναι απαραίτητο για τη διατροφή» δεν συνάδει προς την αρχή της ασφάλειας δικαίου, αφού δεν παρέχει στον μέσο επιμελή και ενημερωμένο πωλητή/αποδέκτη της επιταγής για τον περιορισμό της αθέμιτης κερδοφορίας του τη δυνατότητα να αντιληφθεί ποια από τα πωλούμενα από αυτόν αγαθά εντάσσονται κάθε φορά στον περιορισμό του ανωτάτου ύψους περιθωρίου μικτού κέρδους, ενώ, άλλωστε, και η υπαγωγή κάθε αγαθού διατροφής στον ως άνω περιορισμό αντίκειται στην αρχή της αναλογικότητας, αφού περιορίζει υπέρμετρα την επιχειρηματική ελευθερία του πωλητή τέτοιων αγαθών
* Επιρρωτικό δε, στοιχείο της έλλειψης σαφήνειας και προβλεψιμότητας του ανωτέρω νομοθετικού πλαισίου αποτελεί το γεγονός ότι η ίδια η Διοίκηση, με μεταγενέστερη απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης και Επενδύσεων, εξειδίκευσε, ακολούθως (από 24.03.2023), τα προϊόντα που είναι απαραίτητα για τη διατροφή και την αξιοπρεπή διαβίωση των καταναλωτών και αποτελούν αντικείμενο ελέγχου, απαριθμώντας αυτά αναλυτικά σε λίστα, στην οποία, μάλιστα, δεν περιλαμβάνονται τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά.
Βάσει των δεδομένων αυτών το Δικαστήριο έκρινε πως η σχετική ΠΝΠ και οι νομοθετικές διατάξεις, όπως ίσχυαν κατά τον κρίσιμο χρόνο, οι οποίες δεν ορίζουν με σαφήνεια ποια είναι τα προϊόντα, στα οποία ο πωλητής υποχρεούται να περιορίσει το μικτό περιθώριο κέρδους του λόγω του ότι είναι απαραίτητα για τη διατροφή, των καταναλωτών.
Και για το λόγο αυτό καταλήγει πως παραβιάζει τις αρχές της ασφάλειας δικαίου, της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης του διοικουμένου και της χρηστής διοίκησης και αποφάνθηκε πως η επιβολή του προστίμου για την μη τήρηση της υποχρέωσης του περιορισμού της αθέμιτης κερδοφορίας, είναι μη νόμιμη.
