ΑΠΟΦΑΣΗ
Alengoz κ.α. κατά Ουκρανίας της 02.04.2026 (προσφ. αριθ. 14500/25 και 5 λοιπές)
Βλ. εδώ
Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ
Έξι Ουκρανοί προσφεύγοντες παραπονέθηκαν για την υπέρμετρη διάρκεια ποινικών διαδικασιών σε βάρος τους, που είχαν εκκινήσει μεταξύ 2009 και 2022 και των οποίων η συνολική διάρκεια κυμαινόταν από 3 έως 15 έτη, καθώς και για την έλλειψη αποτελεσματικού εσωτερικού ένδικου βοηθήματος. Το ΕΔΔΑ, με σύνθεση επιτροπής τριών δικαστών, εφαρμόζοντας την παγιωμένη νομολογία της απόφασης-πιλότου Nechay κατά Ουκρανίας, ομόφωνα διαπίστωσε παραβίαση των άρθρων 6 § 1 και 13 ΕΣΔΑ και επιδίκασε δίκαιη ικανοποίηση στους προσφεύγοντες.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Οι έξι προσφεύγοντες, υπήκοοι Ουκρανίας, υπέβαλαν τις προσφυγές τους στο Δικαστήριο μεταξύ Απριλίου και Ιουλίου 2025. Παραπονέθηκαν δυνάμει των άρθρων 6 § 1 και 13 ΕΣΔΑ ότι η διάρκεια των ποινικών διαδικασιών εις βάρος τους είχε υπερβεί κάθε εύλογο μέτρο και ότι το ουκρανικό δίκαιο δεν τους παρείχε κανένα αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα προς αντιμετώπιση της καθυστέρησης.
Από το συνημμένο πίνακα της απόφασης προκύπτει ότι οι διαδικασίες είχαν εκκινήσει σε χρονικά σημεία που εκτείνονται από τις 16.11.2009 (Lyubinetskyy) έως τις 07.10.2022 (Kirik), ενώ σε πέντε εκ των έξι υποθέσεων εξακολουθούσαν να εκκρεμούν κατά τον χρόνο εξέτασης από το Δικαστήριο. Οι συνολικές διάρκειες κυμαίνονταν: άνω των 9 ετών και 3 μηνών (Alengoz, ένας βαθμός δικαιοδοσίας), άνω των 8 ετών και 10 μηνών (Minkovskyy, τρεις βαθμοί), 9 ετών και 4 μηνών (Granat, τρεις βαθμοί, μοναδική περατωθείσα διαδικασία), άνω των 3 ετών και 4 μηνών (Kirik, δύο βαθμοί), άνω των 14 ετών και 11 μηνών (Drozdenko, ένας βαθμός), και 15 ετών και 3 μηνών (Lyubinetskyy, δύο βαθμοί). Στην υπόθεση Kirik, οι διαδικασίες είχαν στην πραγματικότητα ξεκινήσει στις 16.11.2010 και η Ουκρανία είχε ήδη καταδικαστεί για παραβίαση του άρθρου 6 § 1 ως προς το ίδιο πρόσωπο με την απόφαση Kryzhanovskyy και λοιποί κατά Ουκρανίας της 06.10.2022.
ΤΟ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ…
Άρθρο 6 § 1 ΕΣΔΑ – Εύλογη διάρκεια ποινικής δίκης. Παραβίαση
Το Δικαστήριο, αφού αποφάσισε τη συνεκδίκαση των έξι προσφυγών λόγω της ομοιότητας του αντικειμένου τους, υπενθύμισε ότι η εύλογη διάρκεια μιας διαδικασίας εκτιμάται υπό το φως των ιδιαίτερων περιστάσεων κάθε υπόθεσης και βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων: της πολυπλοκότητας της υπόθεσης, της συμπεριφοράς των προσφευγόντων και των αρμοδίων αρχών, καθώς και του διακυβεύματος για τους προσφεύγοντες (Pélissier και Sassi κατά Γαλλίας [GC] της 25.03.1999, αριθ. 25444/94, § 67, Frydlender κατά Γαλλίας [GC] της 27.06.2000, αριθ. 30979/96, § 43).
Επικαλούμενο την απόφαση-οδηγό Nechay κατά Ουκρανίας της 01.07.2021 (αριθ. 15360/10), στην οποία είχε ήδη διαπιστωθεί παραβίαση επί παρόμοιων ζητημάτων, το Δικαστήριο έκρινε ότι, αφού εξέτασε το σύνολο του υλικού που τέθηκε ενώπιόν του, δεν εντόπισε κανένα γεγονός ή επιχείρημα ικανό να δικαιολογήσει τη συνολική διάρκεια των διαδικασιών σε εθνικό επίπεδο. Συνεπώς, η διάρκεια ήταν υπέρμετρη και δεν πληρούσε την απαίτηση της «εύλογης προθεσμίας».
Άρθρο 13 ΕΣΔΑ – Αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα. Παραβίαση
Το Δικαστήριο σημείωσε περαιτέρω ότι οι προσφεύγοντες δεν είχαν στη διάθεσή τους κανένα αποτελεσματικό ένδικο βοήθημα ως προς τις σχετικές αιτιάσεις τους. Οι αιτιάσεις κρίθηκαν παραδεκτές και αποκαλύπτουσες παραβίαση των άρθρων 6 § 1 και 13 ΕΣΔΑ.
Άρθρο 41 ΕΣΔΑ – Δίκαιη ικανοποίηση
Με αναφορά στην απόφαση Bevz κατά Ουκρανίας της 18.06.2009 (αριθ. 7307/05, § 52), το Δικαστήριο επιδίκασε στους προσφεύγοντες ποσά κυμαινόμενα από 1.800 έως 7.200 ευρώ ανά προσφεύγοντα για περιουσιακή και ηθική βλάβη, αναλόγως της διάρκειας και των βαθμών δικαιοδοσίας.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΗ ΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΕΔΔΑ (KEY PASSAGE)
«Έχοντας εξετάσει το σύνολο του υλικού που του υποβλήθηκε, το Δικαστήριο δεν εντόπισε κανένα γεγονός ή επιχείρημα ικανό να δικαιολογήσει τη συνολική διάρκεια των διαδικασιών σε εθνικό επίπεδο. Έχοντας υπόψη τη νομολογία του επί του θέματος, το Δικαστήριο κρίνει ότι στην προκειμένη περίπτωση η διάρκεια των διαδικασιών ήταν υπέρμετρη και δεν πληρούσε την απαίτηση της εύλογης προθεσμίας» (παρ. 9).
ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ
Επιβεβαίωση συστημικού προβλήματος. Η απόφαση Alengoz κ.α. εντάσσεται σε μια εκτεταμένη σειρά αποφάσεων-επιτροπής που εκδίδονται κατ’ εφαρμογή της πάγιας νομολογίας Nechay κατά Ουκρανίας, η οποία είχε αναγνωρίσει τον συστημικό χαρακτήρα του προβλήματος της υπέρμετρης διάρκειας ποινικών διαδικασιών στην Ουκρανία και την παράλληλη απουσία αποτελεσματικού εσωτερικού ένδικου βοηθήματος. Η νέα αυτή καταδίκη επιβεβαιώνει την επιμονή του διαρθρωτικού ελλείμματος, παρά τη μακρά και πάγια νομολογιακή προειδοποίηση.
Η περίπτωση Kirik και η επανάληψη της παραβίασης. Ιδιαίτερη σημασία έχει η περίπτωση του Kirik, ως προς τον οποίο η Ουκρανία είχε ήδη καταδικαστεί το 2022 με την απόφαση Kryzhanovskyy κ.α. για παραβίαση του άρθρου 6 § 1, χωρίς ωστόσο η ποινική διαδικασία σε βάρος του να έχει ολοκληρωθεί αμετάκλητα. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει την αναποτελεσματικότητα της εκτέλεσης των αποφάσεων του ΕΔΔΑ ως μέσου αποκατάστασης σε ατομικό επίπεδο και εγείρει ζήτημα συμμόρφωσης προς το άρθρο 46 ΕΣΔΑ.
Διαρκείς διαδικασίες μίας δεκαπενταετίας. Η υπόθεση Lyubinetskyy (διάρκειας 15 ετών και 3 μηνών σε δύο βαθμούς) και η υπόθεση Drozdenko (διάρκειας άνω των 14 ετών και 11 μηνών σε έναν μόνο βαθμό) αναδεικνύουν ακραίες περιπτώσεις στις οποίες η ίδια η έννοια της ποινικής δίκης ως μηχανισμού επίλυσης υποθέσεων εντός εύλογου χρόνου έχει διαβρωθεί ουσιωδώς.
Η υποχρέωση παροχής αποτελεσματικού ένδικου βοηθήματος. Η συμπληρωματική διαπίστωση παραβίασης του άρθρου 13 ΕΣΔΑ ανακαλεί τη θεμελιώδη αρχή της απόφασης Kudła κατά Πολωνίας [GC] της 26.10.2000 (αριθ. 30210/96), σύμφωνα με την οποία η απουσία εθνικού μηχανισμού αποζημίωσης ή επιτάχυνσης για παρατεταμένες δίκες αποτελεί αυτοτελή παραβίαση της Σύμβασης.
Σχετική νομολογία ΕΔΔΑ:
- Pélissier και Sassi κατά Γαλλίας [GC], 25.03.1999, αριθ. 25444/94 • Frydlender κατά Γαλλίας [GC], 27.06.2000, αριθ. 30979/96 • Kudła κατά Πολωνίας [GC], 26.10.2000, αριθ. 30210/96 • Merit κατά Ουκρανίας, 30.03.2004, αριθ. 66561/01 • Bevz κατά Ουκρανίας, 18.06.2009, αριθ. 7307/05 • Nechay κατά Ουκρανίας, 01.07.2021, αριθ. 15360/10 • Kryzhanovskyy και λοιποί κατά Ουκρανίας, 06.10.2022, αριθ. 16218/17
ΠΗΓΗ : echrcaselaw.com
