ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ν. 702/77 – Ο.Γ.Α. – Υπαγωγή σε Ασφάλιση – Αναζήτηση αχρεωστήτως καταβληθει-σών εισφορών ασφαλισμένου – Παραγραφή – Η αξίωση επιστροφής τους από τον e-Ε.Φ.Κ.Α. παραγράφεται μετά την παρέλευση τριετίας από τη λήξη του έτους εντός του οποίου καταβλήθηκαν ή εντός του οποίου έλαβε χώρα μεταγενέστερη γένεση της αξί-ωσης προς αναζήτηση τους – Ως εισφορές «αχρεωστήτως εισπραχθείσες» νοούνται όχι μόνο εκείνες που αρχήθεν (ήτοι κατά τον χρόνο της καταβολής τους) δεν οφείλονταν, αλλά και εκείνες, οι οποίες οφείλονταν μεν κατά τον χρόνο της καταβολής, κατέστη-σαν, όμως, επιγενομένως (ήτοι μετά την καταβολή) αχρεώστητες, διότι έπαυσε για ο-ποιοδήποτε λόγο να υφίσταται η σχετική υποχρέωση ή διότι καταβλήθηκαν για αιτία που δεν επακολούθησε – Στην περίπτωση αυτή, ο χρόνος παραγραφής της αξίωσης προς απόδοση των καταβληθέντων αρχίζει όχι από την καταβολή, αλλά από τη μετα-γενέστερη αυτή γένεση της αξίωσης προς αναζήτηση των καταβληθέντων – Η προ-σφεύγουσα κρίθηκε από τον e-EΦΚΑ, το πρώτον εντός του 2022, ότι δεν υπαγόταν στην ασφάλιση του Ο.Γ.Α. για τα έτη 2003 έως 2010 και διεγράφη αναδρομικά από τα Μητρώα Ασφαλισμένων του – Συνεπώς, η καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών της προς τον Ο.Γ.Α. κατά τα έτη 2003-2010 κατέστη επιγενομένως αχρεώστητη, η δε τριε-τής παραγραφή αναζήτησης τους εκκίνησε στο τέλος του έτους 2022 – Δεκτή η προσφυγή.
ΤΟ
ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΠΡΩΤΟΔΙΚΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
ΤΜΗΜΑ Θ’
ΜΟΝΟΜΕΛΕΣ
Σ υ ν ε δ ρ ί α σ ε δημόσια στο ακροατήριό του, στις 20 Ιανουαρίου 2025, με Δικαστή τη Θωμαή Ηλία, Πρωτοδίκη Δ.Δ., και γραμματέα την Ευθαλία Κοχλιαρίδου, δικαστική υπάλληλο,
γ ι α να δικάσει την προσφυγή με χρονολογία κατάθεσης 11 Σεπτεμβρίου 2024 (ΠΡ…/2024) και Εθνικό Αριθμό Υπόθεσης …,
τ η ς …, κατοίκου … Θεσσαλονίκης, η οποία παραστάθηκε αυτοπροσώπως,
κ α τ ά του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με την επωνυμία «Ηλεκτρονικός Εθνικός Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης» (e-Ε.Φ.Κ.Α.), το οποίο εδρεύει στην Αθήνα, εκπροσωπείται νομίμως από τον Διοικητή του και, εν προκειμένω, από την Προϊσταμένη της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης, και παραστάθηκε με τον με πάγια αντιμισθία δικηγόρο του Γεώργιο Μαργαρίτη, ο οποίος κατέθεσε δήλωση, σύμφωνα με το άρθρο 29 παρ.1 του ν.2915/2001, περί μη εμφάνισής του.
Κατά τη συζήτηση ο διάδικος που εμφανίσθηκε στο ακροατήριο και παραστάθηκε ανέπτυξε τους ισχυρισμούς του και ζήτησε όσα αναφέρονται στα πρακτικά.
Α φ ο ύ μ ε λ έ τ η σ ε τ α σ χ ε τ ι κ ά έ γ γ ρ α φ α.
Σ κ έ φ θ η κ ε σ ύ μ φ ω ν α μ ε τ ο ν Ν ό μ ο.
1. Ε π ε ι δ ή, για την άσκηση της υπό κρίση προσφυγής έχει καταβληθεί το νόμιμο παράβολο (σχ. το με κωδικό αριθμό πληρωμής … ηλεκτρονικό παράβολο, το οποίο και δεσμεύθηκε κατά τη νόμιμη διαδικασία αποδοχής και δέσμευσής του από τη Γραμματεία του Θ’ Τμήματος του Δικαστηρίου τούτου, πρβλ. ΣτΕ 2723/2018 σκ.15).
2. Ε π ε ι δ ή, με την κρινόμενη προσφυγή επιδιώκεται, παραδεκτώς, η ακύρωση της υπ’ αριθμ. …/17-4-2024 απόφασης της Διοικητικής Επιτροπής (Δ.Ε.) της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης του καθ’ ου η υπό κρίση προσφυγή Φορέα, με την οποία απορρίφθηκε ένσταση που είχε ασκήσει η προσφεύγουσα κατά της με αριθμ. πρωτ. …/4-8-2023 τροποποιητικής απόφασης επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών της Προϊσταμένης της ανωτέρω Τοπικής Διεύθυνσης. Με την τελευταία αυτή απόφαση της Προϊσταμένης της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης, και κατά τροποποίηση της με αριθμ. πρωτ. …/6-12-2022 απόφασης της ίδιας Προϊσταμένης, απορρίφθηκε, τελικώς, η με αριθμ. πρωτ. …/5-12-2022 αίτηση της προσφεύγουσας για επιστροφή των ασφαλιστικών εισφορών, συνολικού ποσού 3.095,40 ευρώ, που αυτή είχε καταβάλει, αχρεωστήτως, στον Οργανισμό Γεωργικών Ασφαλίσεων (Ο.Γ.Α.), για το χρονικό διάστημα από 1-5-2003 έως και 31-8-2010, με την αιτιολογία ότι, κατά την ημερομηνία υποβολής της ως άνω αίτησης επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών (5-12-2022), είχε παρέλθει η, εκκινούσα από το τέλος του έτους εντός του οποίου είχαν αυτές καταβληθεί, πενταετής προθεσμία για την παραγραφή της σχετικής αξίωσης της προσφεύγουσας για την επιστροφή τους.
3. Ε π ε ι δ ή, κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 16 του ν.2458/1997 «Σύσταση Κλάδου Κύριας Ασφάλισης Αγροτών και άλλες διατάξεις» (Α’ 15), εκδόθηκε το π.δ. 78/1998 «Καταστατικό Ασφάλισης και Συνταξιοδότησης Αγροτών» (Α’ 72), στο άρθρο 11 του οποίου, με τον τίτλο «Διακοπή της ασφάλισης-Διαγραφή από τα Μητρώα Ασφαλισμένων», ορίζεται ότι: «1. Η ασφάλιση στον Κλάδο διακόπτεται από την 1η του μήνα εκείνου που ο ασφαλισμένος: α) … β) Ασφαλιστεί σε άλλο φορέα κύριας ασφάλισης. … 2. Σε περίπτωση που αποδειχθεί, ότι πρόσωπο που έχει εγγραφεί στα Μητρώα Ασφαλισμένων του Κλάδου δεν υπήγετο στην ασφάλιση του ΟΓΑ, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις της περί ΟΓΑ Νομοθεσίας, το πρόσωπο αυτό διαγράφεται από τα Μητρώα του Κλάδου, με απόφαση του Προϊσταμένου του Κλάδου Κύριας Ασφάλισης Αγροτών του ΟΓΑ ή του Προϊσταμένου της αρμόδιας Περιφερειακής Υπηρεσίας του ΟΓΑ. Η σχετική απόφαση κοινοποιείται στον ενδιαφερόμενο και στο Πρωτοβάθμιο Όργανο ασφάλισης. …», στο άρθρο 12, με τον τίτλο «Υπόχρεοι καταβολής ασφαλιστικής εισφοράς», ότι: «1. Όλα τα πρόσωπα που γράφονται στα Μητρώα Ασφαλισμένων που συντάσσονται και τηρούνται κατά τις διατάξεις του παρόντος Καταστατικού, υποχρεούνται σε καταβολή της ατομικής ασφαλιστικής εισφοράς που προβλέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 3 του Ν.2458/1997. … 2. Η υποχρέωση για την καταβολή της εισφοράς υπάρχει εφόσον και για όσο χρόνο συντρέχουν οι προϋποθέσεις υπαγωγής στην ασφάλιση του Κλάδου. …» και στην παράγραφο 7 του άρθρου 14, με τον τίτλο «Καταβολή ασφαλιστικών εισφορών», όπως η παράγραφος αυτή ίσχυε κατά τον κρίσιμο, εν προκειμένω, χρόνο υποβολής της ένδικης αίτησης επιστροφής εισφορών, μετά την αντικατάστασή της με την παράγραφο 1 του άρθρου 83 του ν.3996/2011 (Α’ 170), ότι: «Ασφαλιστικές εισφορές που έχουν καταβληθεί αχρεωστήτως επιστρέφονται ατόκως στον δικαιούχο κατόπιν αιτήσεώς του. …».
4. Ε π ε ι δ ή, με το άρθρο 51 του ν.4387/2016 «Ενιαίο Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλειας−Μεταρρύθμιση ασφαλιστικού−συνταξιοδοτικού συστήματος …» (Α 85) συνεστήθη νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου με την επωνυμία «Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης», στο οποίο από 1-1-2017, οπότε και άρχισε η λειτουργία του ως φορέα κοινωνικής ασφάλισης, εντάχθηκαν αυτοδικαίως οι υφιστάμενοι φορείς κοινωνικής ασφάλισης, μεταξύ των οποίων και ο Ο.Γ.Α. (περ. Ε’ της παραγράφου 1 του άρθρου 53 του ίδιου νόμου). Περαιτέρω, στο άρθρο 104 του νόμου αυτού, το οποίο αντικαταστάθηκε αναδρομικώς (από τότε που ίσχυσε, ήτοι από 1-1-2017, βλ. και άρθρο 51 παρ.1 του ν.4387/2016) με την παράγραφο 1 του άρθρου 15 του ν.4488/2017 (Α’ 137), ορίζεται ότι: «1. Αχρεωστήτως καταβληθείσες εισφορές στον ΕΦΚΑ συμψηφίζονται με πάσης φύσεως καθυστερούμενες οφειλές, ρυθμισμένες ή μη, των δικαιούχων προς τον ΕΦΚΑ και τους τρίτους φορείς, για τους οποίους ο ΕΦΚΑ συνεισπράττει εισφορές. Αν δεν υπάρχουν οφειλές ή αν ύστερα από τον συμψηφισμό προκύπτει υπόλοιπο ποσό, αυτό επιστρέφεται άτοκα στους δικαιούχους ως εξής: α. … β. Στις περιπτώσεις ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολούμενων, η επιστροφή γίνεται μετά την ετήσια εκκαθάριση των οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών, σύμφωνα με τις 61501/3398/30.12.2016 (Β’ 4330) και 61502/3399/30.12.2016 (Β’ 4330) υπουργικές αποφάσεις. Τα πρόσωπα αυτά μπορούν, με αίτησή τους, να ζητήσουν το υπερβάλλον ποσό να παραμείνει στον ΕΦΚΑ ως πιστωτικό υπόλοιπο, συμψηφιζόμενο με τις επόμενες εισφορές. 2. Οι εισφορές υπέρ τρίτων φορέων που συνεισπράττονται από τον ΕΦΚΑ επιστρέφονται από αυτόν, σύμφωνα με τη διαδικασία της παραγράφου 1 και βαρύνουν τον αντίστοιχο φορέα, υπέρ του οποίου έγινε η είσπραξη. 3. Με απόφαση του Υπουργού Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης καθορίζεται η διαδικασία συμψηφισμού και επιστροφής των εισφορών και κάθε άλλο αναγκαίο ζήτημα για την εφαρμογή της διάταξης αυτής. 4. Κάθε αντίθετη με το παρόν διάταξη καταργείται.», σύμφωνα, δε, με την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου 104: «Οι διατάξεις της προηγούμενης παραγράφου εφαρμόζονται και στις εκκρεμείς κατά την έναρξη ισχύος του παρόντος αιτήσεις.». Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του νόμου, με την εν λόγω διάταξη προβλέπονται ενιαίοι κανόνες επιστροφής των αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών για όλους τους ασφαλισμένους του Ε.Φ.Κ.Α. –και ήδη, όπως έχει μετονομασθεί δυνάμει του άρθρου 1 παρ.1 του ν.4670/2020 (Α’ 43), e-Ε.Φ.Κ.Α.–, λαμβάνοντας υπόψη τους νέους κανόνες καταβολής εισφορών από 1η-1-2017. Κατ’ επίκληση της εξουσιοδοτικής διάταξης της παραγράφου 1 του άρθρου 15 του ως άνω ν.4488/2017, εκδόθηκε η, ισχύουσα κατά τον κρίσιμο χρόνο υπ’ αριθμ. Δ.15/Δ’/90598/2021 απόφαση του Υφυπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων (Β’ 5404), με τίτλο «Καθορισμός της διαδικασίας συμψηφισμού και επιστροφής των αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών στον Ηλεκτρονικό Εθνικό Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (e-Ε.Φ.Κ.Α.)» (Β’ 5404), η οποία ορίζει, στο άρθρο 1 ότι: «1. Οι αχρεωστήτως καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές στον e-Ε.Φ.Κ.Α. συμψηφίζονται με τις πάσης φύσεως καθυστερούμενες οφειλές, ρυθμισμένες ή μη, των δικαιούχων προς τον e-Ε.Φ.Κ.Α. και τους τρίτους φορείς, για τους οποίους ο e-Ε.Φ.Κ.Α. συνεισπράττει ασφαλιστικές εισφορές. Σε περίπτωση που ο δικαιούχος των αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών έχει υπαχθεί σε καθεστώς ρύθμισης οφειλών, της οποίας οι όροι τηρούνται, ο συμψηφισμός συντελείται και με τις μη ληξιπρόθεσμες δόσεις της ρύθμισης. Σε περίπτωση που δεν υπάρχουν οφειλές ή εάν ύστερα από το συμψηφισμό, σύμφωνα με τα ανωτέρω, προκύπτει υπόλοιπο ποσό, αυτό επιστρέφεται άτοκα στους δικαιούχους, σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 2 της παρούσας. Κατ’ εξαίρεση το προς επιστροφή χρηματικό ποσό επιστρέφεται εντόκως έπειτα από αμετάκλητη απόφαση αρμόδιου δικαστηρίου, με βάση τα οριζόμενα στο άρθρο 21 του Κώδικα Νόμων περί δικών του Δημοσίου (κ.δ. της 26.6/10.7.1944, Α’ 139), εκτός και εάν ορίζεται διαφορετικά στη δικαστική απόφαση. 2. Ως αχρεωστήτως καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές νοούνται τα χρηματικά ποσά που καταβάλλονται στον e-Ε.Φ.Κ.Α. για οποιαδήποτε αιτία, και για τα οποία, βάσει της κείμενης νομοθεσίας, δεν προκύπτει υποχρέωση καταβολής τους. Κατ’ εξαίρεση δεν θεωρούνται αχρεωστήτως καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές χρηματικά ποσά που έχουν καταβληθεί σε περιπτώσεις που προκύπτει ακύρωση χρόνου ασφάλισης λόγω δόλιας ή εικονικής ασφάλισης. 3. Ο συμψηφισμός με οφειλή και η επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών αφορά σε χρηματικά ποσά που έχουν καταβληθεί υπέρ των κλάδων ασφάλισης του e-Ε.Φ.Κ.Α., καθώς και σε χρηματικά ποσά που έχουν εισπραχθεί αχρεωστήτως από τον e- Ε.Φ.Κ.Α. υπέρ του Ε.Ο.Π.Υ.Υ., του Ο.Α.Ε.Δ., καθώς και οποιουδήποτε άλλου φορέα, για τον οποίο ο e-Ε.Φ.Κ.Α. συνεισπράττει εισφορές.», στο άρθρο 2 ότι: «Για την επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών: α) … β) σε περίπτωση ελευθέρων επαγγελματιών ή αυτοτελώς απασχολούμενων ή αγροτών: βα) Για αχρεωστήτως καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές έως 31/12/2016 τα σχετικά χρηματικά ποσά επιστρέφονται στους δικαιούχους, κατόπιν αίτησης, όπως τα ποσά αυτά προκύπτουν σύμφωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 1 της παρούσας. ββ) … Οι ανωτέρω δικαιούχοι, μπορούν, με αίτησή τους που υποβάλλεται εντός διμήνου από την ημερομηνία κοινοποίησης στους ασφαλισμένους του αποτελέσματος της ως άνω προβλεπόμενης διαδικασίας εκκαθάρισης ασφαλιστικών εισφορών, να ζητήσουν να παραμείνει το προς επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθέν χρηματικό ποσό στον e-Ε.Φ.Κ.Α. ως πιστωτικό υπόλοιπο, συμψηφιζόμενο με τις επόμενες ασφαλιστικές εισφορές. …», στο άρθρο 3 ότι: «Οι αχρεωστήτως καταβληθείσες ασφαλιστικές εισφορές υπέρ τρίτων φορέων που συνεισπράττονται από τον e-Ε.Φ.Κ.Α. επιστρέφονται από αυτόν, σύμφωνα με τη διαδικασία της παρούσας, και βαρύνουν τον αντίστοιχο φορέα, υπέρ του οποίου έγινε η είσπραξη.» και στην παράγραφο 1 του άρθρου 4 ότι: «Τα προβλεπόμενα από τα ανωτέρω άρθρα έχουν εφαρμογή: α) σε περιπτώσεις που προκύπτει επιστροφή αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών σύμφωνα με τα ανωτέρω και η σχετική αξίωση έχει γεννηθεί ή θα γεννηθεί μετά την 1/1/2017, και β) σε εκκρεμείς αιτήσεις επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών, οι οποίες έχουν υποβληθεί στους ενταχθέντες στον e-Ε.Φ.Κ.Α. ασφαλιστικούς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένου του Δημοσίου, μέχρι 31/12/2016 ή στον e-Ε.Φ.Κ.Α. από 01/01/2017 και βρίσκονται σε οποιοδήποτε στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, υπό την προϋπόθεση ότι η σχετική αξίωση έχει γεννηθεί μέχρι 31/12/2016 και δεν έχει υποπέσει σε παραγραφή κατά την ημερομηνία υποβολής της αιτήσεως.».
5. Ε π ε ι δ ή, περαιτέρω, κατ’ εξουσιοδότηση της παραγράφου 10 του άρθρου 70 του ως άνω ν.4387/2016 εκδόθηκε η υπ’ αριθμ. Φ.ΕΦΚΑ/οικ.22424/861/2017 απόφαση της Υπουργού Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, με τον τίτλο «Κανονισμός Οικονομικής Οργάνωσης και Λογιστικής Λειτουργίας του Ενιαίου Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (Ε.Φ.Κ.Α.)» (Β’ 1720), που ισχύει, σύμφωνα με το άρθρο 83 αυτού, από 1-1-2017, και η οποία στο άρθρο 64, υπό τον τίτλο «Παραγραφή απαιτήσεων, κατασχέσεις, εκχωρήσεις», ορίζει ότι: «Η παραγραφή απαιτήσεων, οι κατασχέσεις και οι εκχωρήσεις ρυθμίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 136 έως 145 του ν.4270/2014 όπως ισχύει κάθε φορά.». Συναφώς, ο ν.4270/2014 «Αρχές δημοσιονομικής διαχείρισης και εποπτείας … δημόσιο λογιστικό και άλλες διατάξεις» (Α’ 143) ορίζει στην παράγραφο 2 του άρθρου 140, με τον τίτλο «Παραγραφή απαιτήσεων κατά του Δημοσίου», τα εξής: «Η κατά του Δημοσίου απαίτηση προς επιστροφή αχρεωστήτως ή παρά το νόμο καταβληθέντος σ’ αυτό χρηματικού ποσού παραγράφεται μετά τρία (3) έτη, από την καταβολή.» και στο εδ. α’ του άρθρου 141 ότι: «Η παραγραφή οποιασδήποτε απαίτησης κατά του Δημοσίου αρχίζει από το τέλος του οικονομικού έτους μέσα στο οποίο γεννήθηκε και είναι δυνατή η δικαστική της επιδίωξη, με την επιφύλαξη κάθε άλλης ειδικής διάταξης του νόμου αυτού.».
6. Ε π ε ι δ ή, με τις ανωτέρω διατάξεις της υπ’ αριθμ. Φ.ΕΦΚΑ/οικ.22424/861/2017 Υπουργικής Απόφασης, σε συνδυασμό με τις προαναφερθείσες διατάξεις του ν.4270/2014, –οι οποίες ισχύουν για τις απαιτήσεις που γεννώνται από 1-1-2017 και εντεύθεν– ρυθμίζονται κατά τρόπο ενιαίο για όλους τους ενταχθέντες στον e-Ε.Φ.Κ.Α. ασφαλιστικούς οργανισμούς, άρα και του Ο.Γ.Α, ζητήματα παραγραφής απαιτήσεων των ασφαλισμένων τους κατά των οργανισμών αυτών και, ήδη, κατά του καθολικού διαδόχου τους e-Ε.Φ.Κ.Α.. Ειδικότερα, με τις διατάξεις της παραγράφου 2 του άρθρου 140 του ν.4270/2014 ρυθμίζεται το ζήτημα του χρόνου της παραγραφής, ο οποίος, για τις αχρεωστήτως εισπραχθείσες ασφαλιστικές εισφορές, ορίζεται σε τρία έτη. Άλλωστε, κατά την έννοια της διάταξης αυτής, ως εισφορές «αχρεωστήτως εισπραχθείσες» νοούνται όχι μόνο εκείνες που αρχήθεν (ήτοι κατά τον χρόνο της καταβολής τους) δεν οφείλονταν, αλλά και εκείνες, οι οποίες οφείλονταν μεν κατά τον χρόνο της καταβολής, κατέστησαν, όμως, επιγενομένως (ήτοι μετά την καταβολή) αχρεώστητες, διότι έπαυσε για οποιοδήποτε λόγο να υφίσταται η σχετική υποχρέωση (πρβλ. ΣτΕ 2208-2206/2018 7μ. σκ.7, 822-820/1997) ή διότι καταβλήθηκαν για αιτία που δεν επακολούθησε. Συνεπώς, από τον συνδυασμό της διάταξης της παραγράφου 2 του άρθρου 140 του ν.4270/2014 και αυτής του εδ. α’ του άρθρου 141 του ίδιου νόμου, προκύπτει ότι ναι μεν αφετηρία του χρόνου παραγραφής της αξίωσης απόδοσης του αχρεωστήτως καταβληθέντος ποσού εισφορών ορίζεται η καταβολή αυτού, ως συνιστώσα, κατά το συνήθως συμβαίνον, το γεγονός από το οποίο γεννάται η σχετική αξίωση, ωστόσο, στην περίπτωση που η καταβολή παρίσταται νόμιμη κατά τον χρόνο που λαμβάνει χώρα, από επιγενόμενους δε λόγους ανακύπτει υποχρέωση προς απόδοση των καταβληθέντων, ο χρόνος παραγραφής της γεννηθείσας με τον τρόπο αυτό αξίωσης προς απόδοση των καταβληθέντων αρχίζει όχι από την καταβολή, αλλά από τη μεταγενέστερη αυτή γένεση της αξίωσης προς αναζήτηση των καταβληθέντων [πρβλ. ΣτΕ 1811/2025 σκ.8 ως προς την αντίστοιχη ρύθμιση του προϊσχύσαντος Κώδικα Δημοσίου Λογιστικού (ν.2362/1995), πρβλ. και ΣτΕ 1577, 1576/2022 σκ.12, 2208-2206/2018 7μ. σκ.7, 3850/2000 σκ.6, 822-820/1997, 4290/1995 κ.α.].
7. Ε π ε ι δ ή, στην προκειμένη περίπτωση, από τα στοιχεία του φακέλου της δικογραφίας προκύπτουν τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά: Η προσφεύγουσα υπέβαλε τη με αριθμ. πρωτ. …/5-12-2022 αίτησή της προς το Τμήμα Ασφάλισης και Εισφορών της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης του καθ’ ου Φορέα, με την οποία ζήτησε, –κατόπιν της προηγηθείσας διαγραφής της, από τα Μητρώα Ασφαλισμένων του e-Ε.Φ.Κ.Α. (Κλάδος Κύριας Ασφάλισης Αγροτών και Κλάδος Ασθενείας, τέως Ο.Γ.Α.), για το χρονικό διάστημα από 1-5-2003 έως και 31-8-2010 [σχ. η από 7-9-2022 έκθεση ελέγχου της υπαλλήλου του ως άνω Τμήματος, σύμφωνα με την οποία η προσφεύγουσα έπρεπε, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 34 του ν.1140/1981 (Α’ 68), να διαγραφεί από το Μητρώο Ασφαλισμένων του Κλάδου Κύριας Ασφάλισης Αγροτών και του Κλάδου Ασθενείας, διότι, κατά το ως άνω χρονικό διάστημα, ήταν ασφαλισμένη και σε άλλον φορέα κύριας ασφάλισης για αυτούς κλάδους]–, να της επιστραφούν, ως αχρεωστήτως καταβληθείσες, οι εισφορές που αυτή είχε καταβάλει κατά το ίδιο χρονικό διάστημα (από 1-5-2003 έως και 31-8-2010). Ακολούθως, με τη με αριθμ. πρωτ. …/6-12-2022 απόφαση της Προϊσταμένης της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης διατάχθηκε, για την αιτία αυτή, η επιστροφή στην προσφεύγουσα του συνολικού ποσού των 3.095,40 ευρώ. Ακολούθως, ωστόσο, με τη με αριθμ. πρωτ. …/4-8-2023 τροποποιητική απόφαση επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών της Προϊσταμένης της ίδιας Τοπικής Διεύθυνσης απορρίφθηκε, τελικώς, η με αριθμ. πρωτ. …/5-12-2022 αίτηση της προσφεύγουσας για επιστροφή των ασφαλιστικών εισφορών, που αυτή είχε καταβάλει, αχρεωστήτως, στον Ο.Γ.Α., για το χρονικό διάστημα από 1-5-2003 έως και 31-8-2010, με την αιτιολογία ότι, κατά την ημερομηνία υποβολής της ως άνω αίτησης επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών (5-12-2022), είχε παρέλθει ο, προβλεπόμενος στο τρίτο εδάφιο της υποπαραγράφου 1 της παραγράφου Β του άρθρου 137 του ν.3655/2008 (Α’ 58), πενταετής χρόνος παραγραφής της αξίωσης για επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών, που άρχισε από το τέλος εκάστου έτους εντός του οποίου είχαν καταβληθεί οι εισφορές. Κατά της απόφασης αυτής, η προσφεύγουσα άσκησε τη με αριθμ. πρωτ. …/20-9-2023 ένσταση, η οποία απορρίφθηκε με την προσβαλλόμενη υπ’ αριθμ. …/17-4-2024 απόφαση της Διοικητικής Επιτροπής της Τοπικής Διεύθυνσης Θ΄ Θεσσαλονίκης. Ειδικότερα, με την απόφαση αυτή κρίθηκε ότι είχε παραγραφεί η αξίωση της προσφεύγουσας περί επιστροφής των αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών για το χρονικό διάστημα από 1-5-2003 έως και 31-8-2010, καθόσον η εν λόγω αξίωση της προσφεύγουσας αφορούσε αχρεωστήτως καταβληθείσες εισφορές πέραν της τελευταίας πενταετίας από το έτος υποβολής της σχετικής με αριθμ. πρωτ. …/5-12-2022 αίτησης περί επιστροφής τους. Ήδη, δε, η προσφεύγουσα, με την κρινόμενη προσφυγή της, όπως αυτή αναπτύσσεται με το νομοτύπως κατατεθέν από 22-1-2025 υπόμνημα, αμφισβητεί τη νομιμότητα και ορθότητα της υπ’ αριθμ. …/17-4-2024 απόφασης της Διοικητικής Επιτροπής της Τοπικής Διεύθυνσης Θ΄ Θεσσαλονίκης του καθ’ ου Φορέα και ζητεί την ακύρωσή της, για τους λόγους που ειδικότερα προβάλλει με το δικόγραφο αυτής. Αντιθέτως, ο καθ’ ου Φορέας, με την από 20-1-2025 έκθεση απόψεων της Προϊσταμένης της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης, υπεραμύνεται της ορθότητας της προσβαλλόμενης απόφασης, ζητεί δε την απόρριψη της προσφυγής ως αβάσιμης.
8. Ε π ε ι δ ή, ειδικότερα, με τον μοναδικό λόγο της υπό κρίση προσφυγής, η προσφεύγουσα προβάλλει ότι εσφαλμένως κρίθηκε ότι η ένδικη αξίωσή της για την επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθεισών, για το χρονικό διάστημα από 1-5-2003 έως και 31-8-2010, εισφορών, είχε υποπέσει σε παραγραφή, καθόσον η εν λόγω αξίωσή της γεννήθηκε με τη διακοπή της ασφάλισής της στον πρώην Ο.Γ.Α., η οποία έλαβε χώρα το έτος 2022, και, επομένως, αφετηρία του χρόνου παραγραφής της αξίωσής της δεν πρέπει να θεωρηθεί η λήξη του οικονομικού έτους εντός του οποίου κατεβλήθησαν οι εισφορές, αλλά η λήξη του οικονομικού έτους εντός του οποίου αποφασίσθηκε η (αναδρομική) διακοπή της ασφάλισής της στον Ο.Γ.Α., οπότε και κατέστησαν επιγενομένως αχρεώστητες οι εισφορές. Συναφώς υποστηρίζει ότι έως την έκδοση της απόφασης περί διακοπής της ασφάλισής της το έτος 2022, δεν γνώριζε ότι οι επίδικες εισφορές Ο.Γ.Α. είχαν καταβληθεί από αυτήν χωρίς νόμιμη αιτία.
9. Ε π ε ι δ ή, σύμφωνα με όσα έγιναν ερμηνευτικώς δεκτά στη σκέψη 6 της παρούσας για την έννοια των διατάξεων της υπ’ αριθμ. Φ.ΕΦΚΑ/οικ.22424/861/2017 Υπουργικής Απόφασης, σε συνδυασμό με αυτές της παραγράφου 2 του άρθρου 140 και του εδ. α’ του άρθρου 141 του ν.4270/2014, η αξίωση περί επιστροφής κατά του e-Ε.Φ.Κ.Α. αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών παραγράφεται, κατά κανόνα, μετά την παρέλευση τριετίας από τη λήξη του οικονομικού έτους εντός του οποίου αυτές καταβλήθηκαν, ειδικώς, όμως, σε περίπτωση επιγενόμενης ανατροπής της σχετικής υποχρέωσης καταβολής τους, από την οποία ανακύπτει υποχρέωση του e-Ε.Φ.Κ.Α. προς απόδοσή τους, ο χρόνος τριετούς παραγραφής της ούτω γεννηθείσας αξίωσης προς απόδοση των καταβληθεισών εισφορών, αρχίζει όχι από την καταβολή, αλλά από τη λήξη του οικονομικού έτους εντός του οποίου έλαβε χώρα η μεταγενέστερη γένεση της αξίωσης προς αναζήτηση των καταβληθέντων ποσών. Εν προκειμένω, η προσφεύγουσα έλαβε γνώση του αχρεώστητου της καταβολής των εισφορών της προς τον Ο.Γ.Α., για το ένδικο χρονικό διάστημα από 1-5-2003 έως και 31-8-2010, το πρώτον εντός του έτους 2022, δεδομένου ότι στις 7-9-2022, με τη σχετική έκθεση ελέγχου της υπαλλήλου του Τμήματος Ασφάλισης και Εισφορών της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης του καθ’ ου Φορέα, κρίθηκε, το πρώτον, ότι η προσφεύγουσα έπρεπε να διαγραφεί από το Μητρώο Ασφαλισμένων του Κλάδου Κύριας Ασφάλισης Αγροτών και του Κλάδου Ασθενείας του Ο.Γ.Α. για το ίδιο χρονικό διάστημα. Ακολούθως, η προσφεύγουσα υπέβαλε τη με αριθμ. πρωτ. …/5-12-2022 αίτησή της προς το Τμήμα Ασφάλισης και Εισφορών της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης του καθ’ ου Φορέα, με την οποία ζήτησε, ενόψει της ακύρωσης της ασφάλισής της, να της επιστραφούν, ως αχρεωστήτως καταβληθείσες, οι αντίστοιχες εισφορές. Επομένως, από το ως άνω χρονικό σημείο κατέστη επιγενομένως (ήτοι μετά την καταβολή) αχρεώστητη η κατά το χρονικό διάστημα από 1-5-2003 έως και 31-8-2010 καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών και, συνεπώς κατά τον χρόνο αυτό γεννήθηκε και κατέστη δικαστικώς επιδιώξιμη η ένδικη αξίωση της προσφεύγουσας για την επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθεισών ασφαλιστικών εισφορών του ανωτέρω χρονικού διαστήματος, και όχι αρχήθεν, ήτοι κατά τον χρόνο καταβολής των εισφορών αυτών. Επομένως, ενόψει του ως άνω χρόνου γένεσης της ένδικης αξίωσης της προσφεύγουσας και της έναρξης της προβλεπόμενης τριετούς προθεσμίας παραγραφής της αξίωσης από το τέλος του οικονομικού έτους 2022, εντός του οποίου αυτή (επιγενομένως) γεννήθηκε, το Δικαστήριο κρίνει ότι, κατά τον χρόνο υποβολής της με αριθμ. πρωτ. …/5-12-2022 αίτησης της προσφεύγουσας περί επιστροφής των αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών της προμνησθείσας χρονικής περιόδου, η σχετική αξίωσή της δεν είχε υποπέσει σε παραγραφή, αλλά ασκήθηκε νομίμως, σε χρόνο κατά τον οποίο δεν είχε αρχίσει ακόμα ο χρόνος παραγραφής της. Συνακολούθως, η Δ.Ε. της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης του καθ’ ου Φορέα, που, με την υπ’ αριθμ. …/17-4-2024 απόφασή της, απέρριψε την ένσταση της προσφεύγουσας κατά της με αριθμ. πρωτ. …/4-8-2023 τροποποιητικής απόφασης επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών της Προϊσταμένης της ίδιας Τοπικής Διεύθυνσης, εσφαλμένως εκτίμησε τα πραγματικά περιστατικά και εφάρμοσε τον νόμο, και, για τον λόγο αυτόν, που προβάλλεται βασίμως, πρέπει η τελευταία αυτή απόφαση (της Δ.Ε.), να ακυρωθεί.
10. Ε π ε ι δ ή, κατ’ ακολουθία των ανωτέρω, η κρινόμενη προσφυγή πρέπει να γίνει δεκτή και να ακυρωθεί η υπ’ αριθμ. …/17-4-2024 απόφαση της Δ.Ε. της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης του καθ’ ου Φορέα. Τέλος, το καταβληθέν παράβολο πρέπει να αποδοθεί στην προσφεύγουσα [άρθρο 277 παρ.9 εδ. α’ του Κώδικα Διοικητικής Δικονομίας, ο οποίος κυρώθηκε με το άρθρο πρώτο του ν.2717/1999 (Α’ 97 – Κ.Δ.Δ.)], ενώ ο καθ’ ου Φορέας πρέπει να απαλλαγεί, κατ’ εκτίμηση των περιστάσεων, από τα δικαστικά έξοδα της προσφεύγουσας (άρθρο 275 παρ.1 εδ. τελ. του Κ.Δ.Δ.).
Δ Ι Α Τ Α Υ Τ Α
Δέχεται την προσφυγή.
Ακυρώνει την υπ’ αριθμ. …/17-4-2024 απόφαση της Διοικητικής Επιτροπής της Τοπικής Διεύθυνσης Θ’ Θεσσαλονίκης του Ηλεκτρονικού Εθνικού Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης, στην οποία ενσωματώθηκε η με αριθμ. πρωτ. …/4-8-2023 τροποποιητική απόφαση επιστροφής αχρεωστήτως καταβληθεισών εισφορών της Προϊσταμένης της ίδιας Τοπικής Διεύθυνσης.
Αποφαίνεται ότι η προσφεύγουσα δικαιούται να της επιστραφούν από τον Ηλεκτρονικό Εθνικό Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης οι αχρεωστήτως καταβληθείσες από αυτήν εισφορές στον Οργανισμό Γεωργικών Ασφαλίσεων, χρονικού διαστήματος από 1-5-2003 έως και 31-8-2010, συνολικού ποσού 3.095,40 ευρώ.
Διατάσσει την απόδοση του καταβληθέντος παραβόλου στην προσφεύγουσα.
Απαλλάσσει τον e-Ε.Φ.Κ.Α. από τα δικαστικά έξοδα της προσφεύγουσας.
Η απόφαση δημοσιεύθηκε σε έκτακτη δημόσια συνεδρίαση στο ακροατήριο του Δικαστηρίου στη Θεσσαλονίκη στις 27 Φεβρουαρίου 2026.
Η ΔΙΚΑΣΤΗΣ Η ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ
ΘΩΜΑΗ ΗΛΙΑ
